
Alban Daci E DREJTA NDERKOMBĖRE DHE KOSOVA
Vetvendosja, njohja dhe mosnjohja e shteteve
* Principi i vetvendosjes sė popujve
Principi i vetvendosjes ėshte parashikuar dhe pėrfshirė edhe nga Karta e Kombeve tė Bashkuara si finalitet organizues. Ajo pėrcakton qė marrėdhėniet miqėsore ndėrmjet kombeve bazohen mbi respektimin e principit tė barazisė dhe tė dejtės pėr vetvendosjes tė popujve ( neni 1 paragrafi 2 , tė gjithė popujt kanė tė drejtėn e vetvendosjes. Nė vyrtit tė kėsaj tė drejte , ata vendosin lirishtė pėr statusin politikė dhe ndjekin lirisht zhvillimin e tyre ekonomik, kulturor dhe social).
Gjithashtu tė njėjtin princip parashikon edhe Aktit final nė 1975 gjatė konferencės pėr sigurinė dhe bashkėpunimin nė Europe , tė gjithė popujt nė liri tė plotė kanė tė drejtė kur dhe si dėshirojnė tė kenė regjimin e tyre politik pa ndėrhyrje nga jashtė si dhe tė ndjekin zhvillimin e tyre politik , ekonomik, social dhe kulturor .
E drejta e popujve pėr vetvendosje ėshtė parashikuar edhe nė Deklaratėn e mosndėrhyrjes dhe intervferencave nė marrėdhėniet e brenshme tė shteteve Pra, ajo qė analizuam, krijimi i njė shteti ( kombėtar ) sovran duhet tė ndertojė per ēdo popull nė menyre konkrete ushtrimin e tė drejtės sė tij pėr vetvendosje . Nga ana tjeter integriteti territorial dhe uniteti politik i njė shteti sovran duhet tė mbėshtet nga e Drejta Ndėrkombėtare vetėm nėse rezulton se : Ka nje qeveri qė pėrfaqeson popullin e pėrfshirė nė njė territor pa ndarje rracore,fetare dhe ngjyre .
Pra sipas tė Drejtes Nderkombetare krijimi i shteteve tė reja eshte ēėshtje faktike dhe jo juridike .
* Njohja : mbi vlera deklaruese
Njohja nuk ėshtė element i domosdoshėm pėr ndertimin e njė shteti , ka efekt deklarues dhe ėshtė akt vetėgjykues qė shtetet e tjera mund tė marrin nė njė moment sipas zgjedhjes dhe menyrės sė tyre. Kjo teori ka gjetur kryesisht praktikėn e shteteve tė civilizuara evropiane , tė cilat vendosin vetė pėr pranimin e ndonjė shteti nė bashkėsinė ndėrkombetare .
Me aktin e njohjes , nje shtet deklaron se sipas mendimit tė tij , shteti i ri i plotėson kushtet e shtetėsisė qė i parashikon e Drejta Nderkombetare si : ka popullsinė e pėrhershme, territorin e caktuar dhe qevėrine e zgjedhur me mjete demokratike pėr tė mbajtur rendin .
* Pozicioni i shtetit qė nuk njihet nė Komunitetin Ndėrkombetar
Njė shtet jo i njohur ndėrkombetarisht nuk mund tė jetė objekt i agresioneve, territori i tij nuk mund tė jetė i konsideruar ( Terra Nulius ) tokė e askujt , nuk mund tė premtojė dhe aktivizojė proēedimet e formimit tė normave tė tė Drejtės Ndėrkombetare dhe tė instaloje raporte bashkėpunimi dhe asistencė ndėrshteterore .
* Efektet e njohjes nė marrėdheniet ndėrkombetare
Akti i njohjes ėshtė njė lloj Bilete pranimi nė raportet efektive dhe intensifikuese ndėrkombetare deri pėr raportet diplomatike e konsullore , pėrmes tė cilave ėshtė e mundur njė pjesmarrje e plotė e shteteve nė bashkėpunimet ndėrkombėtare qė bazohet mbi aktet vullnetare , ku shtetet e reja dhe nė pėrgjithėsi shtetet me tė dobėta ndjejnė ekzistencėn pėr tė realizuar potencialitet dhe burimet ekonomike dhe njerėzore qė disponojnė .
Pavarėsia , zgjidhja e drejtė pėr KOSOVĖN .
Duke ndjekur me vėmendje dhe shqetėsim tė madh situatėn nė Kosovė , e mora si obligim personal nė pozicionin njerėzor dhe kombėtar bėrjen e kėsaj analize pėr tė dhenė kontributin tim qoftė edhe modest pėr gjetjen e njė zgjidhje pėrfundimtare nė lidhje me statusin final tė Kosovės.
Kjo ēeshjte ndėr shekuj me radhė ėshtė pėrjetuar dhe ndjerė nga shqiptarėt si fatalitet historik, ku pėr objekt ka pasur ndėshkimin , shtypjen, robėrimin, skllavėrimin, mohimin e tė drejtave themelore tė tyre.
Ndėrsa, pėr serbėt ėshtė parė gjithmonė nė syrin e pozicionit dominant qė mund tė bėj ētė doj dhe kur tė doj nė lidhje me popullsinė shqiptare e cila pėrbėn 90 pėrqind tė popullsisė totale qė ėshtė e pranishme nė teritorin e Kosovės.
Po anaziloj nė pozicionin e vlerave njerėzore, sepse brezat e sotėm po rriten nė Evropėn e Bashkuar dhe Demokratike e cila po pėrjeton ose mė saktė ėshtė ndėr promovuesit politik, monetaro-ekonomike tė procesit tė globalizimit.
Kjo tregon qė tė gjithė ne, tė rinjtė e familjes sė bashkuar evropiane jetojmė dhe i pėrkasim mjedisit multikulturor, multietnik dhe multidimensional, ku si bazė strukturore organizuese kemi tolerancėn, bashkjetesėn, integrimin si dhe tė qenit dhe tė ndjerit tė lirė derisa kjo liri nuk cenon lirinė e tė tjerėve.
Bashkėjetesa nė njė mjedis tė tillė bėn qo jo vetėm unė dhe bashkombasit e mi ta trajtojnė dhe mbėshtesin tė drejtėn legjimitime (tė saknsionuara edhe nga e Drejta Ndėrkombėtare) shtetformuese te shqiptarėve tė Kosovės, por tė gjithė qytetarėt e botės moderne , ku mbizotėron demokracia dhe liria ėshtė ideal absolut dhe i pa cėnueshėm, duhet tė reagojnė nė emėr tė kėtyre vlerave qė tė pėrkrahin aspiratat e vetvendosjes sė Kosovės, si njė shtet sovran, i pavarur dhe demokratik.
Duke qenė i vetėdijshėm se shpirtėrisht, intelektualisht dhe fizikisht u pėrkas dhe jam pjesė e kėtyre vlerave njėrėzore u ndjeva i obliguar pėr tė reaguar, sepse e drejta e njė kombi tė tėrė nė sy sytė e Evropės Demokratike po nėpėrkėmbet.
Heshjta e cdo kujt nga ne, para kėsaj padrejtėsie do tė thoshte tradhėti ndaj vlerave universale demokratike qė na kanė ushqyer, rritur, pėrkrahur dhe shoqėruar gjatė pėshkrimit me mjaft vėshtirėsi tė ciklit jetėsor nė historinė njerėzore.
Tė heshtės do tė thotė tė mosnjohėsh, mohosh, injorosh, tė abuzosh deri nė shkatėrrim total tė vlerave njerėzore dhe tė bėhesh palė dhe mbėshtetės, tė pėrkrahėsh mosabarazinė, skllavėrinė, teokracinė, pozicionin e pa drejtė dominues duke u bėrė palė e asaj qė le ta quajme Fshirje dhe zhdukje e njė populli , sepse i bėn hije njė populli tjetėr, ose mė saktė tė bėhesh pjesė ė njė grupi qė nė tė vėrtet nuk pėrfaqėsojnė asnjė popull, por interesat e tyre vetjake pėr pushtet.
Me tė drejtė mundė tė pyėsni se pėrse nė pozicionin Kombėtar?!
Cdo popull me historinė ė tij ka ndėrtuar identitetin e vetė kombėtar.
Perderisa jam shqiptare dhe qė ndjehem krenar pėr kėtė, do tė thotė se i pėrkas identitetit kombėtar shqiptar, i cili nė thelb ėshtė njė identitet kulturor dhe qytetar me komponent kulturor pamorė, mentalitet shoqėror, mėnyrėn e jetesės dhe nga e drejta e pa shkruar dhe e shkruar.Unė dhe tė gjithė bashkėkombasit e mi shqiptar jemi tė lidhur shpitėrisht me cdo proces qė ka pėr objekt identitetin tonė kombėtar si nė rastin mbėshtetės dhe atė cėnues. Situata e Kosovės me tė gjitha komponentet e saja ėshtė pjesė e kėsaj lidhje shpirtėrore qė na sensibilozon tė gjithė ne shqiptarėve anė e mbanė rruzullit tokėsor.
Kosova, po kalon njė periudhė mjaftė tė rėndėsishme dhe tė vėshtirė nė tė njėjtėn kohė.Tė rendėsishme , sepse pėr herė tė parė pas padrejtėsisė ndėrshekullore nėn mbeshtetjen dhe udhėheqjen e Shtetev te Bashkuara tė Amerikės qė operojnė nė bashkepunim me vendet e tjera anėtare tė organizatės sė Kombėve tė Bashkuara, po e diskutojnė ceshtjen e Kosovės si argument tė vecantė dhe zyrtarė pėr gjetjen e zgjidhjes se statusit tė saj nė nivel ndėrkombėtarė.
Njė rol tė rėndėsishėm nė kėtė proces, ka luajtur edhe kryeadministratori i Kombeve tė Bashkuar Ahtisari, edhe pėrse ka qėnė mjaft e veshtirė pėr tė, duke qene se po operante ne rolin e ndėrmjetėsuesit mes palės shqiptare dhe asaj serbe , ku historia ka treguar se keto dy palė nuk kanė gjetur dhe nuk do te gjejne ndonjė herė pikė tė pėrbashkėt pėr tė vendosur dhe pėr tė zgjidhur njė herė e mirė statusin final tė Kosovės.
Ahtisari ka deklaruar se : detyra ima ka mbaruar pasi ėshtė e pa mundur qė zgjidhja e statusit final tė bėhet pėrmes negociatave tė drejtėpėrdreja dypalėshe mes shqiptarėve dhe serbėve.
Kryadministratori Ahtisari, duhet falenderuar, ngaqė edhe pse operoj nė njė mjedis shumė tė vėshtirė dialogues, u impenjua seriozisht nė gjetjen e zgjidhjes, madje na ofroj edhe njė propozim finale.
Ky propozim edhe pėrse ėshtė hartuar nga specialist mė tė mirė tė vivelit ndėrkombėtarė nuk ngaranton njė zgjidhje tė qėndrueshme, pėrfundimtare dhe afagjate, sepse nuk kėnaq dhe plotėson kėrkesat e shqiptarėve pėr pavarėsi.
Nė kėtė drejtim shqiptarėt duhet tė jenė tė kėnaqur qė ceshtja e tė drejtave tė tyre u nderkombėtarizua, por jo tė besojnė se mund tė ofrohet zgjidhja pėrfundimtare nė plotėsimin e plotė tė kėrkesave te tyre.
Shqiptarėt e Kosovės duhet ta kėrkojnė dhe ta gjejnė lirinė e tyre ndėr veti, sepse tė jenė tė sigurtė qė askush nuk ua dhuron. Kjo, mund tė vėrtetohet fare lehte nėse bėjmė njė vezhgim mbi proceset shtetformuese, ku nė tė gjitha rastet vetvendosjen popujt e kanė arritur vetė me plotė vėshtirėsi, pengesa dhe sacrifica.
Shqiptarėt e Kosovės, duhet tė jenė tė vetedijshem qė po kerkojnė tė drejta legjime tė mbėshtetura nga e Drejta Nderkombetare qė ėshtė nė fuqi.
Kosova i plotėson dhe meriton tė jetė shtet i pavarur, sepse ne bazė tė ( nenit1 paragrafi 2, tė Kartės sė Kombėve te Bashkuara ) , tė gjithė popujt kanė tė drejtėn e vetvendosin. Nė vyrtit tė kėsaj tė drejte , ata vendosin lirishtė pėr statusin politikė dhe ndjekin lirisht zhvillimin e tyre ekonomik, kulturor dhe social).
Cdo zgjidhje tjetėr tjetėr nuk ka argomenta juridikė, por pėrbėn thjeshtė akt politikė qė bie nė kundėrshtim me tė drejtėn legjitime shtetformuese tė shqiptarėve te Kosovės.
Tė gjitha versionet e zgjidhje qė nuk parashikojnė dhe pėrfshijnė tė drejtat dhe aspiritat e shqiptarėve do tė jėtė i pėrkoshėm dhe mund tė kėtė pasoja majft negative per stabilitetin ne rajonin e Ballkanit.
Alban Daci,
Student nė pragė diplomimi pėr Marrėdhėnie Ndėrkombėtare dhe Diplomatike
Universiteti i Gjenoves-Itali
5/10 - 2 votes
Select a note and validate by "Note"
|
Vendose STUDENTI I SĖ DREJTĖS nė Favotites
© Administruar nga: Organizata "Gjenerata e Re Shqiptare" (website zyrtar Albanian Students)
Webmaster:





Créer un site web gratuit avec E-monsite.com.
- Signaler un contenu illicite
- 48.663 ms.
Agenda Culturel - Videos Droles - Humour et Jeux - Clips musique - Cours création de site web - Faire un site