Créer un site internet

Revolucioni Francez

Nga Olgert Ibershimi

Revolucioni francez... ka qene burimi dhe fillimi i te gjitha

koncepteve te tashme komuniste, anarkiste dhe socialiste
”.

(Princ Kropotkini)
Historia na rrefen per ngjarje te rendesishme qe ka perjetuar bota, ashtu siç kane ardhur ashtu edhe kane kaluar, jane fshire nga kujtesa e njerezve, pavaresisht sa kane qene te rendesishme ne moment dhe çfare gjurmesh kane lene ne historine e njerezimit. Pavaresisht nga miliona viktima qe kane marre lufterat e panumerta, ato pothuajse jane harruar.

Ne vitin 1789 filloi revolucioni i madh francez – nje ngjarje e cila bile edhe pas qetesimit nuk e humbi fuqine e vet. Nje ngjarje e cila ne nje shkalle te larte e ndryshoi konceptimin njerezor dhe atij i imponoi nje model te ri te perhershem te konceptimit dhe sjelljes. Per here te pare ne bote revolucioni francez i prezentoi ne praktike te tre ideologjine komuniste, anarkiste dhe socialiste.

Plot 200 vjet prej atehere ithtaret e kesaj ideologjie nuk e nderprene luften per realizimin e ideve te tyre. Ne vitin 1917 shpertheu revolucioni bolshevik ne Rusi dhe me vone shume shtete tjera me te vogla e ndoqen shembullin e saj, me shprese se do te vene nje rregull me te drejte ne jeten e njerezve.
Shume njerez te cilet drejtepersedrejti moren pjese ne revolucion ishin plotesisht te bindur se luftonin per drejtesine dhe barazine e shenjte.
Te dhenat historike per revolucionin francez jane shume kontestuese. Te dhenat e drejteperdrejta pas revolucionit kane ardhur prej burimeve te ndryshme: rojalistet, zhirndistet, dantonistet, robespieristet dhe politikanet e tjere te cilet ne menyre te flakte i ka ne perkrahur bindjet e tyre politike duke injoruar faktet e verteta historike. Askush nuk i pershkruan pasojat e ketij eksperimenti nga kendveshtrimi i popullit.Te gjithe e qortuan masen e gjere popullore per sjelljet e egra dhe krimet e padegjuara qe i kishte bere gjate kohes se revolucionit, e askush nuk i akuzoi ata qe forcen dhe pushtetin ia lane ne duar mases, gje qe natyrisht te çon ne tirani me te tmerrshme edhe se despotizmi me i madh.

Autoret dhe historianet bashkekohor nga deshira qe t’i lartesojne heronjte e tyre i arsyetojne duke ia hudhur tere pergjegjesine popullit, i cili ne realitet ka marre pjese aktive vetem ne ditet e revolucionit. Megjithate, kete e kane pergatitur dhe e kane udhehequr ata te cilet e kane shtypur popullin dhe kunder te cileve populli ka menduar se lufton. Komplot i padegjuar.
Qe nga fillimi e deri ne fund, duke e studiuar te gjitha epizodet e revolucionit veç e veç; qe nga rrethimi i Bastilies e deri ne kolegjin e shtatoreshit dhe ne fund – mbreterine e terrorit, shume qarte duket absolutisht e njejta menyre e veprimit, qellimet, plani dhe parallogaria e njefare organizate udheheqesit e se ciles mbeten te fshehur.
Deshmitare te paanueshem te te gjitha ngjarjeve gjate kohes se revolucionit kane qene shkrimtari Klod Fransoa Bolo dhe Feliks Montzhoa.
Argumentet qe i sjell Montzhoa ne vepren e tij meritojne te pranohen si me te sakte per disa shkaqe. Ai ka qene rojalist, gje te cilen e deklaron edhe vete, por edhe perkunder kesaj ai sjell fakte te cilat i paraqesin rojalistet ne aktivitetin e tyre te fshehte dhe te pandershem. E dyta, per dallim nga shume autore dhe historiane tjere bashkekohor ai nuk u frikesua ta nenshkruaj edhe botimin.
F. Bolo, po ashtu ka qene rojalist, e ka shkruar ,,Historine e revolucionit francez”, ne gjashte vellime, e cila u pranua prej te gjithe historianeve si veper me kompetente per revolucionin francez.
Pa dyshim filozofet kane lozur role te rendesishem ne pergatitjen e revolucionit. Idete dhe parashikimet e tyre kane ndikuar drejtperdrejte ne aristokratine dhe borgjezine e arsimuar. Fshataresia pak eshte interesuar per ide te reja dhe filozofi. Ato kryesisht jane
interesuar per token, te korrurat dhe tetimet, te cilat ngandonjehere i kane tretur dhe i kane ngrene te gjitha te ardhurat.
Eshte me rendesi te permendim se ne ate kohe fushat franceze kane qene nder fushat me frytdhenese dhe me mire te kultivuara ne Evrope. Fshataresia dhe popullata ne pergjithesi kane jetuar mire dhe jane dukur te lumtur. Te ketilla kane qene konstatimet e
shume vizitoreve te huaj qe qendronin ne ate kohe ne France. Ne te gjitha vendet fqinje te Frances, popullata dukej shume me e varfer dhe me e shtypur.
Nje rrethane tjeter thelbesore i ka ndihmuar popullit qe te kete nje shikim me optimist ne jete. Kjo ka qene reforma qe beri Luj XVI menjehere pas ardhjes se tij ne fron. Ai beri perpjekje serioze qe t’i menjanoje shkaqet e vuajtjeve popullore. Propozoi tregtine e lire me drith pa kurrfare tatimesh. Ne vitin 1779 e anuloi çdo roberim ne kufijte e vendit te vet, nje vit me vone i ndaloi torturrimet dhe e lejoi praktikimin e religjioneve tjera (deri ne ate moment ka qene i lejuar vetem katolicizmi). Ne vitin 1787 propozoi ndryshimin e ligjit per punen e sherbimeve – per pranimin e barabarte ne pune te gjithe ithtareve pa marre parasysh rangun e tyre. I zvogloi disa here harxhimet e veta dhe ato per permbajtjen e oborrit mbreteror. Ne vitin 1788 beri reforma te medha humane ne spitale dhe ne burgje.

Te gjitha keto reforma dhe propozime te Luj XVI nuk iu pelqyen monopolisteve dhe parlamentit, te cilet moren pjese aktive ne livizjen revolucionare.

Populli e kishte shume te qarte se kush i mbronte interesat e tij dhe ai njezerit shprehu dashuri dhe lojalitet ndaj Luj XVI, perkunder pakenaqesise se madhe te parlamentit, i cili perbehej vetem prej fisnikeve, prifterinjve dhe personaliteteve te privilegjuar te cilet populli i urrente. Shembulli i mbretit e pergatiti dhe e mprehu mendimin popullor per reforma dhe per nderrimin e qeverise, ndersa njekohesisht shprehej konsiderate ndaj religjionit, besnikeri ndaj mbretit dhe deshire per rend dhe ligjshmeri.Eshte plotesisht e natyrshme qe ne nje gjendje te ketille te zhvillimit te puneve, fisniket e frikesuar duhej te ndermerrnin diç radikale qe do t’ua pastronte rruget. Ky ishte ,,Revolucioni francez” i cili nuk ka qene veper e popullit francez, por e shtypesve te tij.
Njeri prej nismetareve kryesor te revolucionit ka qene markizi orleanian Luj Filipi, kusheri i larget i Luj XVI. Markizi – shume i pasur, ekscentrist dhe bonvivant-ka qene shume i njohur ne mesin e popullates se thjeshte. Ai nuk ka pasur kurrfare aspirata ndaj fronit, gje te cilen edhe vete e ka deklaruar. Froni nuk ka mundur ti sjelle as me teper pasuri e as me teper kenaqesi. Ai ka ushqyer urrejtje te papershkruara posaqerisht ndaj mbretereshes Maria Antoaneta dhe diç me pak ndaj mbretit. Ndjehej shume i fyer per shkak se Maria Antoaneta nuk e lejoi vajzen te martohej per markizin angolimian, kurse me mbretin ishte hidheruar- per shkak se ai nuk e caktoi admiral kryesor te marines.
Me vone, dy vjet para revolucionit, mbreti iu caktoi tatime te reja klasave te priviligjuara te cilat markizi orleanian i shpalli te paligjshme. Per padegjueshmerine e ketille mbreti e dergoi ne internim ne mallin e tij personal. Luj Filipi shfrytezoi mjete te ndryshme per ta shprehur urrejtjen e tij. Perfitoi per komplotin e tij njerin nga oratoret me te talentuar –Mirabon, pa ndihmen e te cilit nuk dihej se a do t’ia arrinte qellimit. Mirabo siç deklaroi vete, kishte qene avanturist i lindur. Me ndihmen e Mirabos dhe te Paklos spanjoll, markizi orleanian krijoi nje rrjete te gjere te agjenteve, te cilet arriten t’i orientojne masat popullore kunder qeverise se vjeter dhe oborrit mbreteror. Pika kulminative arrihet ne vitin 1789 me krijimin e urise artificiale prej agjenteve te markizit.
Krijohet nje gjendje abnormale: monopolistet ishin ne lidhje me njerezit te cilet e kishin organizuar dhe e nxitnin zemerimin popullor kunder vete monopolisteve udheheqesve te komplotit orleanian.
Eshte e njohur se pothuajse te gjithe organizatoret e revolucionit kane qene rojaliste, ne perjashtim vetem te Lafajetit.
Paraqiten edhe faktore tjere minues dhe dinake qe dalin prej organizatave te fshehta si masonet, Iluminatet etj., qellimi kryesor i te cileve ka qene zhdukja e te gjithe religjioneve dhe qeverive ne Evrope.
Robespieri propagandonte dhe iu premtonte punetoreve nje epoke te re. ,, Cdo gje do te ndryshon, zoterinjte do te behen sherbetore – tash e keni radhen t’ju sherbejne”. Kuptohet kjo ndikoi ne popull dhe ai ishte i gatshem per nje ndryshim te tille.
Prusia ka lozur nje rol mjafte te rendesishem ne kaosin dhe anarkine qe u paraqit ne France. Fridrih Pruski e harxhoi tere pasurine e tij per ta diskredituar Maria Antoaneten ne France, me qellim qe ta prishe lidhjen dhe aleancen midis Frances dhe Perandorise Austriake- te dy rivalet e Prusise. Maria Antoaneta haptazi e permbante vendlindjen, Austrine, e urrente Prusine dhe me gjithe zemer orvatej t’i ruaje marredheniet miqesore midis vendlindjes se vet dhe asaj te bashkeshortit – Frances. Ne ate kohe Franca me te vertete kishte nevoje per miqesine e Austrise se madhe. Por, populli dhe masat mbeten te tilla- po qe se mashtrohen njehere, asgje me nuk mund t’i ndale.
Literatura e begatshme, pamfletet dhe publikimet e ndryshme kunder mbretereshes te shperndara nga i deleguari prusiak kane lozur rolin e vet dhe i kane orientuar masat kunder te ashtuquajtures ,,austiake”, duke mos shikuar interesat e vet dhe ato te Frances. Momentalisht ekzistojne dokumente dhe korrespodenca diplomatike ne arkivat e Berlinit, Drezdenit, Gjeneves dhe te vendeve tjera qe argumentojne aktivitetin minues prusiak per zhdukjen e mbretreshes franceze.
Gjermanet e kane ndihmuar revolucionin ne aspektin politik dhe diktuar prej vete Fridrikut te Madh dhe ne aspektin filozofik te sugjeruar prej hebreut Vajshop.
Anglia, e cila nuk mund ta harronte intervenimin francez ne favor te Amerikes, po ashtu ka lozur nje rol te rendesishem me intrigat e saj ne rrezimin e qeverise franceze.
Rruga kronologjike e ngjarjeve ne France ka qene siç vijon: ne vitin 1778 Rothshildi me ndermjetesimin e agjentit te tij Vajshopit e urdheroi lozhen masone ne France ,,Grand Orient” qe te behet gati per kryengritje. Kjo pergatitej qe te lirohej froni, te zhdukej besimi krishter dhe te provokohej Evropa per ta sulmuar Francen, gje qe do t’ia mundesonte Rothshildit qe t’i financoje te gjetha grupacionet dhe shtetet pjesmarrese ne lufte. Ky ka qene arsyetim i vetem per krijimin e aq shume organizatave qe moren pjese ne revolucion: disa grupacione rojaliste, orleaniane, zhirondiste, jakobine, montanjare, dantoniste, sankilote etj.
Ne vitin 1789, kur filloi revolucioni, per here te pare ne Paris u ngrit flamuri i kuq i cili nuk nenkuptonte asgje tjeter perveç emrit Rothshild, Roth-i kuq, shild-flamur. Prej atehere e deri me sot te gjithe majtistet dhe revolucionet e qeverite komuniste e kane pranuar per simbol te vetin flamurin e kuq. Cfare perfundimi mund te sjellin ne lidhje me kete çeshtje?
Kush i financon, i permban dhe i drejton ata te cilet perulen para emrit te tij? Ne fund te Luftes se Dyte Boterore ne muajin shtator i kam pare duke i pushkatuar ushtaret te cilet nuk pranonin te venin shiritin e kuq ne shapka dhe ne duar.
Republiken ne France e ka shpallur Parlamenti mbreteror, e jo ndonjera prej fraksioneve te lartepermendura.
Sa me shume qe lexojme dhe thellohemi ne revolucionin francez, aq me enigmatik po behet ai per ne.
Perse Franca u dasht te paguaje miliarda frange qe t’i bleje reformat te cilat Luj XVI i propozoi falas? Perse Konventi derdhi aq shume gjak?
Pavaresisht nga pohimet e shume historianeve se shkaktare te kesaj mizorie kane qene urrejtja dhe hakmarrja e popullit kunder klases sunduese, nuk perkon me te verteten, sepse prej te gjithe te gjykuarve dhe te likuiduarve vetem 5 perqind aristokrate jane ekzekutuar. Cilet kane qene ata tjeret 95 perqind qe jane ekzekutuar? Natyrisht, populli.
Perse revolucionin francez te cilin e beri populli dhe e realizoi populli, pikerisht populli e urren? ,, I tere populli francez eshte kunder nesh”, deklaroi Rebespieri para jakobineve. Kjo ndodh keshtu, sepse revolucionin francez dhe te gjitha revolucionet tjera deri me sot i ka organizuar nje grup i vogel ultrakapitalistesh te cilet nuk kane asgje te perbashket me popullin, por ata vetem i mbledhin frytet e mundit te tij.
Qindra historiane kane shkruar per revolucionin francez, por shumica e tyre kane qene te ,,verber”, siç i quan gjeneral Cerep Spiridoviqi. Shumicen e tyre e ka zgjedhe dhe e ka paguar ky supergrup i vogel qe ta shkruajne ate qe iu diktohej, e jo vete te verteten. Historianet tjere, nga ana tjeter, duke i nxjerre te dhenat dhe informatat prej ketyre agjenteve te paguar behen realizues te pafajshem te nje historie te falsifikuar.
Eshte me rendesi te permendet se asnjeri prej ketyre historianeve nuk e sheh doren e fshehur te ketyre kapitalisteve keqberes, ne perjashtim vetem te historianes se talentuar angleze Nesta Vebster.
Do te ishte me e drejte qe te gjitha revolucionet, ai francez, gjerman, bolshevik etj. te thirren me emrin e tyre te vertete – revolucione kapitaliste.
Shihet qarte se ne te gjitha revolucionet deri me tash liria eshte flijuar ne emer te barazise e cila askund nuk ekziston si realitet por vetem si utopi.
Ne France mbretin e kane nderruar me pushtetin e pakufishem te Konventit i cili nga ana tjeter i kryen ne perpikshmeri urdherat e zotriut te vet absolut- kapitalit.
Njesoj sikur kryengritja Amerikane, ashtu edhe revolucioni francez i kane mundesuar Rothshildit qe ta ve bazen e nje pasurie te ardhshme kolosale. Si ne Amerike, ashtu edhe ne France, Rothshildi i ka financuar te dy vendet ku eshte derdhur gjak. Ne Amerike- Veriun dhe Jugun, kurse ne Evrope, agjentet e vet ne France dhe ne te njejten kohe prej jasht Angline dhe Prusine, te cilat tentonin ta zhdukin Francen. Vete Robspieri ne fjalimin e tij te fundit dyoresh, me 26 korrik te vitit 1794, ka zbuluar se revolucionin francez, si dhe te gjithe te tjeret, nuk e kane udhehequr francezet, por agjentet e huaj. ,,Une nuk kame kurrfare besimi ne keta njerez te huaj te cilet fyryrat i kane te mbuluara me maska patriotesh dhe te cilet mundohen qe te tregohen republikane me te medhenj se sa jemi ne... Keta agjente te fuqive te huaja duhet te zhduken”. Kete ,,rrefim te pakuptimte” te tij, Robespieri e ka paguar me koke. Le te dihet se ky i ka njohur deridiku zoterinjte e vet te ngritu r deri ne ate lartesi. Dhe ne momentin e lavdise ai vendosi qe te terhiqet nga tutoria e tyre, por nuk mundi ta vleresoje forcen e atyre qe mori guxim t’i akuzoje. Te njejtin ,,gabim” e bene Napoleoni, Hitleri, Lenini, Stalini dhe shume te tjere te cilet nuk moren mesim nga tragjedia e Rebespierit.
Rendi kronologjik i ngjarjeve eshte siç vijon:
Ne vitin 1789 ne Paris kane ekzistuar dy probleme te medha: paniku se iu kercenohej rreziku nga uria dhe ardhja njerezve te huaj misterioze. Keta njerez te huaj nuk ishin as fshatare e as punetore. Ata i takonin nje kategorie tjeter- kategorise se banditeve. Pas urdherit te zoterinjve te tyre ata duhej t’i nderrojne teshat, maniret dhe sjelljet deri ne ate shkalle sa qe te mbjellin frike ne mesin e banoreve te Parisit. Ata kane folur ne gjuhen huaj. Disa historiane i kane pershkruar si bandite nga Franca Jugore dhe Italia, kurse te tjeret pohojne se kane qene marsejane. Pavaresisht se prej nga kane qene, sipas fizionomise iu kane perngjare grabitesve dhe gjakpiresve. Keta renegate me qellime i kane sjelle ne Paris udheheqesit e revolucionit te cilet i kane paguar 12 franga ne dit dhe i kane pergaditur per goditjen paraprake. Kjo eshte plotesisht ne kundershtim me pohimet e shume historianeve te cilet thone se revolucionin e ka bere spontanisht populli kryengrites. Pas gjithe kesaj duket konspiracion shume i mire.
Ne vitin 1789, ne qershor, Kuvendi Nacional u nda ne dy blloqe kundershtare. Revolucionare, te cilet deshironin reforma, dhe reaksionare, te cilet iu kunderviheshin atyre. Sipas disa shkrimtareve revolucionare, penges kryesore per projektimin e kushtetutes kane qene aristokratet dhe prifterinjte te cilet nuk kane dashur te privohen nga privilegjet e tyre. Ne realitet, ne Kuvendin Nacional rol me te madh kane lozur perfaqesuesit e markizit orleanian dhe disa fisnike te tjere, miq te markizit, si dhe nje fraksion, shumica e advokateve, te udhehequr prej Robespierit.
Perderisa markizi orleanian ka luftuar per nderrimin e njeres dinasti me tjetren, Robespieri ka qene per zhdukjen e saj. Qe te dy fraksionet kane qene kunder deshires se popullit- monarkise kushtetutare. Populli francez shekuj me radhe ishte mesuar me institutin mbreteror, nuk mund ta mendonte Francen pa mbret ose mbretin ta zevendesonte me diç te re per ta- me republike. Sipas kesaj ata ne fuytyren e Luj XVI shihnin njefare patroni i cili gradualisht dhe vazhdimisht ua merrte te drejtat fisnikeve ne llogari te popullit.
Nje parti e re u formua rreth gjykatesit Zhan Zhozef Munieut, e cila u quajt partia rojaldemokrate, e me vone kushtetutare. Ajo shume shpejt i fitoi zemrat e njerzve, sepse me te gjitha forcat punoi ne ndryshimet sociale dhe per te drejtat e popullit.
Vete mbreti u paraqit para Kuvendit Nacional dhe propozoi ndryshime drastike te ligjit qe ishin vetem ne favor te popullit: barabaresi ne caktimin e tatimeve, menjanimin e privilegjeve ne para te fisnikeve dhe prifterinjve, heqjen e tatimit te mallit dhe te te ardhurave te pergjithshme qe mblidheshin vetem prej njerezve te papriviligjuar, heqjen e punes pa pagese te fshatareve ne raport me zotrinjte e tyre- fisniket, heqjen e tatimit te krypes, lirimin e shtypit dhe shume ndryshime tjera- te gjitha keto ne favor te popullit.
Mbreti para Kuvendit deklaroi keshtu: ,,Zoterinj, ju e degjuat kete qe une e propozoj, ky eshte rezultat i prirjes dhe qellimit tim... po qe se nuk do te me perkrahni ne realizimin e kesaj vepre te madhe une do te vazhdoj pa ju dhe vete do ta marr rolin e perfaqsuesit te vertete te popullit\". Me fjale tjera, po qe se Kuvendi nuk i perkrahte reformat, ai do ta shperndante ate dhe me dekret mbreteror do t\'i shpallte reformat e reja. Propozimi i mbretit i shqetesoi te gjitha fraksionet ne Kuvend. Orleanianet, aristokratet dhe prifterinjte i humbnin privilegjet e tyre. Republikanet e leshuan mundesine qe te luftonin ne emer te popullit, pasi qe mbreti ua ofroi te gjitha ato qe ishin te domosdoshme dhe u paraqit, ne kete rast, si perfaqesues dhe mbrojtes i tyre.
Po qe se keto propozime te mbretit do t\'i perkrahte Kuvendi, do te thote se monarkia kushtetutare do te vendosej ne menyre te qete, mirepo nje gje e ketille ishte e papranueshme per te gjitha fraksionet.
Ne vend qe te gjehej nje zgjidhje e qete dhe e vertete per krizen ekzistuese, siç propozoi mbreti, filluan skena te dhunshme te cilat shkaktuan ngjarjet drastike qe pasuan me vone. Ky ishte momenti qe mbreti ta marre nisiativen ne duart e veta. Ai e kishte me vete ushtrine dhe popullin. Atij i mungonin ministra dhe keshilltar te urte. Shumica e historianeve e akuzojne se ka qene i dekorajuar dhe i pavendosur. Mendoj se nuk eshte e drejte qe ta akuzojme per pavendosshmeri, sepse reformat qe i propozoi e demantojne kete. Gabim i vetem i tij ka qene dashuria e madhe qe ka ushqyer ndaj popullit te cilen nuk ka dashur ta cungoje. Po qe se ai do te mund t\'i parashihte viktimat e revolucionit, nuk do te kishte revolucion.
Vendimin e mbretit per nderrimin e ministrave te tij e posaçerisht te demagogut Neker, fraksionet e ne veçanti orleanianet e shfrytezuan si pretekst per t\'i nxitur masat e gjera popullore per maltretime te reja. U vendosen foltore te gatshme ne te gjitha lagjet e Parisit qe t\'ia terheqin verejtjen popullates per rrezikun e madh qe i kanosej nga ushtria mbreterore, e cila pergatitej qe ta zhduke popullaten parisiene. Te njejtit oratore i thirnin njerezit qe te armatoseshin me çka te munden dhe te pergatiteshin per tu ballafaquar me armikun- ,,armaten\" – pretekst djallezor me ane te te cilit e realizuan planin dhe rolin e tyre.
Ne te njejten kohe uria e krijuar artificiale ne Paris u rrit. Njerezit e markizit orleanian dhe te interesuarit tjere me te madhe blenin drithera dhe i depononin ne vende te fshehta jashte Parisit.
Me 12 korrik u perhap lajmi se ne Versaj jane vrare te deleguarit e Kuvendit, kurse markizi orleanian eshte mbyllur ne Bastilje dhe eshte gjykuar me vdekje dhe se ushtria e mbretit marshon drejt Parisit qe popullaten e tij t\'ia shtroje thertores.
Popullaten e kapi paniku. Veçanerisht lagjet Sen Antoani dhe Sen Misheli, me banore jo shume te lavduar, ku ishin vendosur te huajt nga Jugu, filluan te armatosen kush me çka mundej – me thika, sopata, kazma, kacia, dhe terfurq. Banditet filluan ta plaçkitin dhe ta shkretojne qytetin. Duqanet u thyen dhe u grabiten. Kjo e mashtroi edhe nje pjese te banoreve te uritur te ketyre lagjeve, keshtu qe u tubua nje mase e vrenjtur prej rreth 35-40 mije vetesh. Ne nje skene te tille te pergatitur u paraqit nje orator i talentuar rrugesh, Zhorzh Zhak Dantoni, advokat i ri, i permendur sipas fjalimeve te tij revolucionare me çka i terhiqte masat. Ai ishte ylli me i ri i markizit orleanian dhe punonte per te.
Me 14 korrik, ne oret e hershme te mengjesit, kembanat e kishave filluan te bien gjate dhe me kushtrim. Oratoret tashme ishin ne vendet e tyre ne udhekryqet e Parisit, thirrnin te zemeruar: ,,Kapni armet! Mos humbni kohe. Ushtria mbreterore pas pak kohesh do te hyje ne qytet. Shpejt te nisemi drejt Bastiljes, ta marrim, ta lirojme markizin dhe te armatosemi me armet e deponuara!\" Marsejanet dhe te gjithe ata qe ishin sjelle nga Jugu i perkrahnin thirjet e oratoreve, kurse banoret e frikesuar te ketyre lagjeve i ndiqnin ata. Shume lehte u krijua panike, por jo te te gjithe parisienet. Shumica e tyre u mbyllen me familjet e veta neper shtepi, prej ku i ndiqnin ngjarjet. Kjo mase e shqetesuar, ne krye me bandat e pire, u nis ne drejtim te Bastiljes. Ashtu nuk e dinte se ç\'prezenton ajo, perveç asaj qe kishin degjuar prej legjendave.
Ne fantazmen e njerezve Bastilja ishte diç shume sekrete dhe e tmerrshme. Sipas asaj qe tregonin agjituesit, bodrumet e Bastiljes ishin perplot me hardhuca, marimanga dhe minj te medhenj, shume vjete aty vuajten te burgosurit politike te lidhur me prenga. Aty kishte edhe dhoma te veçanta per torrturime, kurse te tjerat- perplot me eshtra.

Ne realitet Bastilja nuk ka qene aspak ashtu siç e parafytyronte masa e shqetesuar. Menjehere pas ardhjes se Luj XVI kjo fortifikate e vjeter krejtesisht u rirregullua nga brenda. Te gjitha dhomat i rregulluan me dritare, ndersa ne çdonjeren prej tyre vune koftor ose kamine per nxemje, si dhe mobilje tjera.Te burgosurve u ishte lejuar te lexojne libra, t\'u bien instrumenteve te ndryshme muzikore, te vizatojne etj. Ushqimi ishte i mire dhe i mjaftueshem. Por, me me rendesi ishte se kater vjet para momentit te rrethimit te Bastiljes askush nuk ishte burgosur ne te. Hyrja ne te qe fare e paqellimte, sepse mbreti kishte parapare qe ne te njejtin vit ta rrenoje kete permendore te ashtuquajtur te despotizmit. Ai bile kishte hartuar edhe planin per nje shesh ne vend te saj. Mirepo, me e çuditshme eshte se si ka mund te hyje masa e armatosur ne nje fortifikate te tille te mbrojtur me 15 topa dhe shume ushtare?Udheheqesit e mases e kane ditur se mbreti i ka dhene urdher ushtrise qe assesi te mos gjuaje ne ta dhe te mos shkaktoje gjakderdhje. Drejtori De Lonej- oficer i larte nga garda e vjeter- shume lehte do te ngadhnjente mbi ta nga kjo pozite qe kishte vetem t\'u jepte urdher ushtareve qe ta mbrojne Bastiljen, por ai respektoi qe t\'i dorezoje çelesat e burgut me qellim qe ta plotesoje urdherin e komandantit suprem, mbretit, gje qe e paguajti me jete dhe koken e tij, te ngulur ne hu, e bajten neper rruget e Parisit.Te gjithe ushtaret, kur i dorezuan armet, u vrane ne menyren me mizore. Vetem nje pjese e sigurimit, e perbere vetem prej ushtareve zvicrane, me komandantin e tyre zvicrane, nuk u dorezuan por dolen ne vijen e luftes dhe me gjuajtje te kohe pas kohshme u terhoqen dhe i shpetuan kokat e tyre.Prej 800 mije banoreve te Parisit jo me teper se 1 mije kane marre pjese ne rrethim. Dhe me interesante – ke çlirojne? Shtate kriminele te burgosur, ne mesin e te cileve edhe nje kont, De Kolazhin, te burgosur per kundervajtje te renda. Despotizmi i zbatuar dhe mundimet e ashpra ne Bastilje kane qene vetem trillime te percjella prej gjenerate ne gjenerate.Natyra njerezore parimisht ka prirje per senzacione. Popullata e Parisit nuk bie me poshte. Ajo ç\'ngjau gjate kohes se renies dhe pas saj ne Bastilje jo vetem qe e tronditi dhe e nevrikosi popullaten, por edhe e frikesoi. Keta koka njerezore qe barteshin te ngulura ne hu dhe ne kazma, shume kufoma te varura neper feneret e rrugeve flitnin se pritet diç me e tmerrshme – anarkia.
Marshimi drejt Versajit
Organizatoret e revolucionit nuk ishin te kenaqur prej ngjarjeve rreth Bastiljes, sepse pjesa me e madhe e banoreve te Parisit ishte e demoralizuar prej premtimeve boshe dhe e hidheruar ne terbimet e paarsyetueshme. Mirabo dhe De Muleni ne fjalimet e tyre ne kuvendin nacional u munduan t\'i arsyetojne keto barbari te kryera dhe te nxisnin tjera te reja.
Organizatoret kryesore te ketyre trazirave dhe shkaktaret e revolucionit merrnin pjese ne kuvend dhe ishin prej shtreses se advokateve. Perderisa ne fillim rebelonte vetem Parisi, tashme ate e ndiqte e tere Franca. Letrat e te deleguarve shperndahen ne mbare Francen me lajmin e tmerrshem kinse banditet nga Anglia dhe Austria vijne per t\'i vrare banoret. Popullaten e kapi paniku dhe filloi te armatoset kush me çka mundte. Paniku natyrisht te çon ne anarki, e cila filloi shume shpejt.
Nje pjese e banditeve te paguar prej Marseji dhe prej Italie u derguan neper provinca ku me force mundoheshin qe ta perfitojne popullaten e frikesuar. Viktime e tyre bien jo vetem aristokratet dhe prifterinjt, por edhe te gjithe fshataret qe nuk iu bashkangjiten djegieve dhe krimeve. Ne disa vende ka pasur raste te çuditshme. Per shembull, ne Burgundi e tere popullata fshatare dhe ajo qytetare u bashkua dhe i vrau te gjithe banditet e derguar kunder tyre. Ata gjeten te ta afishe te botuara ,,Urdheri i mbretit\", me te cilin urdheroheshin t\'i djegin te gjitha oborret e fisnikeve dhe monarkisteve,sepse e kishin monopolizuar jeten dhe ishin fajtore kryesore te urise.
Kjo ishte nje taktike e pergatitur shume mire nga ana e revolucionareve, sepse populli i besonte mbretit dhe ishte i njohur me perpjekjet e tij per ta kufizuar poshtetin e fisnikeve dhe te prifterinjve. Ne shume vende ne province kishin filluar grabitjet dhe vrasjet ne emer te mbretit. E vertete ishte se prifterinjte dhe bujaret e eksploatonin popullaten, por nga ana tjeter, ata ishin lidhja e vetme ndermjet oborrit dhe popullit. Nderprerja e kesaj lidhje hapi shtegun per krijimin e nje monarkie absolute. Per kete mendonin orleanianet te cilet e donin vetem nje sundues- mbretin, dhe nje popull pa kurrfare mbrojtesi. Duka orleanian luftonte me kembengulje per zhdukjen e oborrit mbreteror, por per ruajtjen e monarkise.
Nga ana tjeter republikanet – vegla dhe pione te Rothshildit – i shftytezonin veshtiresite dhe dobesite e te gjitha fraksioneve per qellimin e tyre te fundit – krijimin e republikes. Te gjitha reformat demokratike te cilat mbreti vete ia prezentoi Kuvendit nuk i pelqyen kurnjerit grupacion- bile as revolucionareve, sepse popullit i jepeshin shume te drejta. Vetem dy dite pas propozimit te kesaj proekt-kushtetute demokratike – me 30 gusht – revolucionaret caktuan sasi te parave per kokat e anetareve te atyre fraksioneve demokratike mbreterore te cilet i perkrahnin reformat. Disa prej tyre mbaheshin ne duar te revolucionareve dhe jeta e tyre ishte ne rrezik.
Mbreti deklaroi ne Kuvend se do te ve veton po qe se nuk do te pranohen reformat dhe tashme Kuvendi me kembengulesi mundohej qe ta pengoje veton e mbretit. Pasi qe populli nuk e kishte te qarte se çka do te thote ,,veto\", agjituesit e revolucionareve ua shpjegonin neper rruge me shembujt me te bukur: ,,A e dini se çka do te thote veto? Te shkoni ne shtepi ku gruaja ua ka pergatitur darken, atehere mbreti thote ,,veto\" dhe juve asgje nuk u jepet per te ngrene!\" Te tjeret shpjegonin keshtu: ,,Te privohet mbreti nga e drejta e vetos, do te thote t\'i merret e drejta qe te vare dhe vrase sa te doje\". Shume fshatare dhe njerez te rendomte nga masa e pergjithshme mendonin se ,,veto\" eshte ndonje individ te cilin e imagjinonin ne fantazmen e tyre si diç shume te tmerrshme. Filluan gjithe e me shpesh te degjohen pyetjet: ,,Cka ka bere edhe me ky banditi Veto\"
Vetoja e kuptuar serish edhe per nje nga qellimet e tyre te erreta- per marshimin drejt Versajit, drejt pallatit mbreteror me te vetmin qellim qe kjo mase e shfrenueshme t\'i likuidoje mbretereshen, Maria Antoaneten, dhe mbretin. Mirepo, edhe kesaj redhe nuk paten sukses, sepse Luj XVI me gjakftohtesine e tij i perfitoi zemrat e tyre dhe ne vend qe te likuidohet, pershendetet me pershendetjen franceze: ,,Rrofte mbreti\" Edhe kesaj here mbreti e ndaloi rojen qe te gjuaje ne popull dhe te shkaktoje gjakderdhje. Ai nuk e kuptoi se ky nuk ishte populli qe donte, por nje turme e korruptuar, burra e gra te poshter nga paralagjia. Menjehere pas kesaj ngjarjeje u realizuan anketa qeveritare.
Komisioni u prezentua ne pallatin mbreteror dhe kerkoi mendimin e mbretereshes e cila pergjigjej vetem me nje fraze e cila ka mbetur ne histori: ,,Te gjitha i pashe, te gjitha i degjova, te gjitha i harrova\".
Kjo ngjarje e re (Sulmi i Tilerise) qe shpertheu ne vitin 1792, prej shume historianeve pranohet si nje revolucion i veçante.
Grupacioni i meparshem i tubuar rreth markizit orleanian pothuajse u shkaterrua. Markizi u internua. Ndihmesi me i madh i tij, Merabo, e leshoi. Nje grupacion i sapoformuar prej banditeve te paguar u paraqit me emrin ,,Partia e Sabatit\"; shumica e tyre ishin italiane. Nder to me te permendurit ishin: Rotondo, Kavalanti dhe Malga, te cilet gjate kesaj periudhe te revolucionit i hase kudo ku ka perdhunime dhe gjakderdhje. Rotondo eshte ai i cili e ka pasur per detyre te vrase Maria Antoaneten gjate shetitjes se saj te zakonshme neper parkun e pallatit. Kjo vrasje u pengua vetem sipas nje rastesie.
Mbreti dhe familja e tij ende ndodheshin te mbyllur ne Pallat. Ne nje situate te ketille parrugedalje Luj XVI bente apel per intervenimin nderkombetar dhe kerkonte ndihme prej mbreterve tjere.
Perandori austriak Leopoldi II- i vellai i Maria Antoanetes – nuk e kishte ndermend qe t\'i ndihmoje motres se vet. Mbreti prusian Fridrih Vilhelmi II qysh me pare udhehiqte politiken per dobesimin dhe shkaterrimin e Frances dhe Austrise, keshtu qe edhe prej tij po ashtu nuk mund te pritej ndihme e sinqerte. I vetmi njeri i gatshem qe t\'u ndihmoje ishte mbreti suedez Gustavi III, i cili nuk kishte lidhje farefisnore me pallatin mbreteror francez.
Apeli i Maria Antoanetes per te intervenuar nga jashte, jo vetem qe nuk i ndihmoi pallatit mbreteror, por dha efekt te kundert, edhe me teper ia veshtiresoi situaten. Tash behet edhe me lehte per nxenesit e revolucionit qe ta mallkojne pallatin e ne veçanti Maria Antoaneten per kerkesen e saj per intervenim kunder Frances.
Prusia edhe me teper e forcoi aktivitetin e vet tinzak ne France. Rothshildi, interesat e te cilit ne kete moment perputheshin me perandorin prusiak, e dergoi bashkatdhetarin e vet, Efraimin ne France per veprimtari tinzake ne te ardhmen. Efraimi terhoqi sasi te medha parash prej bankave, organizoi dhe perkrahu likuidimin e pallatit mbreteror. Le te mbahet mend se te gjitha bankat atehere, si dhe tash, jane ne funksion te Rothshildit.
Revolucionaret filluan nje fushate te madhe kunder Luj XVI. Haptazi e thirrnin ,,Derr i madh\", sarhosh e mashtrues dhe çka jo tjeter. Klubi i jakobineve mundohej per detronimin e tij dhe per regjencen e markizit orleanian.
Nje incident tjeter ndodhi me ushtrine. Provokatoret e gjuajten me gurez dhe me qitje individuale, keshtu qe ajo ua ktheu me zjarr dhe vrau 30-40 vete prej turmes.
Llafajeti, komandant kryesor i ushtrise franceze, per ta ruajtur dinjitetin e ushtrise, dha urdher qe te hapet zjarr. Edhe pse ishte ithtar i republikes, Llafajeti nuk kishte asgje te perbashket me pallatin, akuzat i shkruheshin mbretit dhe kete rast e shfrytezuan me urtesi provokatoret e masave per nje revolucion te ri.
Njerezit e arsyeshem, duke pasur pervojen dhe kujtimet e revolucionit te vitit 1789 dhe pasojat e tij: vrasje, mijera familje te uritura, papunesimin etj., qendruan anash dhe nuk moren pjese ne keta aventura te reja.
Me 14 qershor te vitit 1791 ne Kuvendin kushtetues me pjesmarrjen e Dantonit, Mares dhe Robespierit u sollen ligje te reja, me te cilat u privua populli dhe punetoret prej shume te drejtave te tyre: t\'i zgjedhin kryetaret, t\'i mbrojne interesat e tyre te perbashketa, te sjellin vendime si dhe t\'i kundershtojne rrogat dhe dhuratat e caktuara. Si ta shpjegojme faktin se ata te cilet kryenin çdo gje ne emer te popullit dhe per popull ende paarritur qellimin e tyre perfundimtar- revolucionin dhe republiken – tashme ua merrnin edhe ato pak te drejta qe u kishin mbetur punetoreve. Mua nuk me habit ajo qe e kam pare me sy dhe qe e kam perjetuar ne shpinen time. Por, jam i sigurte se per shumicen e lexuesve do te jete e pabesueshme. Te njejtat ligje me vone ne kohen e Robespierit jane zbatuar me rrepte dhe me ashper.
Edhe pse kushtetuta e prezentuar mbretit nuk u pergjigjej deshirave te popullit, nen presionin e Kuvendit ai u detyrua ta pranoje.
Ne nje leter derguar vellait, Luj XVI e pershkruan me hollesisht shkaqet e pranimit te kushtetutes, e cila nuk i pelqeu. Ai shkruan keshtu:
\"Shteti francez ndodhet para shkaterrimit te teresishem qe do te filloje ne momentin kur dikush do te lejoje te sillen barera te forta dhe te padurueshme. Shkaku kryesor i pakendshmerise se tyre eshte era e keqe dhe disponimi i partive te cilat e ndajne dhe dezorganizojne pushtetin. Ka vetem dy alternativa qe mund ta vendosin autoritetin e pushtetit – bashkimi ose fuqia. Fuqia mund te shfrytezohet vetem nga ushtria e huaj dhe kjo nenkupton luften. A mundet, valle, mbreti t\'i lejoje vetes te beje lufte me shtetin e vet? A nuk do te jete bari me i keq se semundja? Une e le kete ide dhe e pranoj tjetren, te vetmen- kushtetuten.
Ia le popullit qe me kalimin e kohes vete t\'i njohe dhe t\'i kuptoje shkaqet e pakendshmerive te tyre. Mendoj se me pranimin e Kushtetutes do te kontribuoj qe te vehet nje rregull me i mire ne France se sa me rrefuzimin e saj.
Nga kjo leter shihet se mbreti ishte shume i sinqerte dhe lojal ndaj popullit.
Menjehere pas pranimit te Kushtetutes, Luj XVI i shkruajti perandorit austriak dhe kerkoi prej tij qe te permbahet nga çfaredo intervenimi qofte, si dhe te mos perzihej ne punet e brendshme te Frances, por edhe brenda ne vend.
Pranimi i kushtetutes nga ana e mbretit shkaktoi entuziazem te papershkrueshem popullor. Marreveshja midis mbretit dhe Kuvendit nenkuptonte paqe; shteti mund te fillonte te funksionoje normalisht, ashtu si edhe me pare.
Populli i kuptonte kompromisin dhe flijimin e mbretit me pranimin e Kushtetutes dhe familja mbreterore u be me e dashur dhe me e njohur se kushdo qofte tjeter.
Konspiracionit, qe tashme e udhehiqte klubi i jakobineve, me ne krye Robespierin, nuk i konvenonte gjendja e krijuar. Ata aspak nuk kishin parapare se mbreti do ta pranoje Kushtetuten dhe serish do te vazhdoje te qendroje ne fron.
Ithtaret e besueshem te themeluesit te tyre, jezuitit Iluminatet – pion i Rothshildit, ishin per rrezimin e mbretit. Ata pa marre parasysh manevrimet qe do te shfrytezonin, duhej patjeter t\'ia arrinin qellimit.
Idete dhe metodat e revolucionareve franceze te klubit te jakobineve nuk dolloheshin aspak prej atyre te gjermaneve, do te thote ata ishin ne gjendje te kryejne mizori dhe t\'ia pershkruajne armikut. Per shembull, ata gjate kohes se planifikimit per ta sulmuar mbretin perhapnin lajmin se mbreti po pergatite therje tmerruese per popullin.
Deputeteve te zgjedhur te popullit ne vitin 1789 tashme me Kushtetuten e re iu kaloi mandati dhe ne vend te tyre u caktuan te tjere – te gjithe pjesetare te klubit te jakobineve. Popullaten franceze ne Kuvendin ligjdhenes tashme e prezantonin vetem agjituesit e deridjeshem dhe njerezit e jakobineve.
Ne vitin 1792 me keta ide dhe aspirata me kontradiktore, Franca vlonte dhe nuk paralajmronte diç te bukur. Mirabo paralajmeronte: ,, Liria e jone mund te sigurohet vetem nese shtrati i saj behet prej shtrojes se trupave\".
Udheheqesit e revolucionit francez i kane sherbyer plotesisht kauzes ruse per drejtimin e Evropes. Bile edhe orleanianet iu jane nenshtruar urdherave te kesaj fuqie te madhe prej Frankfurti.
U paraqiten edhe te ashtuquajturit sankilote, te rinje zhelane dhe te leckosur. Ne te vertete, keta ishin huligane dhe vjedhes gjate nates ne Paris. Per disa franga ne dite, ata u organizuan dhe u inkuadruan ne ,,legjine e sandiloteve\". Secili e mbante ne koke amblemin e Rothshildit- kesulen e kuqe.Te armatosur me terfuq dhe kazma, per çdo dite kjo funderrine i vershonte kopshtet dhe parqet e Tilierit, duke bertitur kunder mbretit dhe mbretreshes. Keshtu beheshin parapergatitjet per çdo dite para 20 qershorit- dites qe ishte caktuar per ta sulmuar pallatin dhe per t\'i likuiduar mbretin dhe mbretereshen. Numri i pjesmarresve ne kete sulm nuk ishte percaktuar saktesisht- sipas disa historianeve numri i tyre ka qene perj 6-7 mije vete, sipas te tjereve- 15-20 mije vete. Kuptohet kjo nuk ishte e tere popullata e Parisit, i cili atehere numeronte 800 mije banore.
Qysh diten e meparshme shume agjitues i thirrnin me te madhe kalimtaret qe te merrnin pjese ne gostine qe do te mbahej diten e neserme, duke iu premtuar se pija do te jepet falas.
Qysh ate nate kjo mase e perhimte e perbere nga elementi i degjeneruar i popullates filloi te mblidhet neper lagjet e skajshme. Ishin te armatosur me kazma, sopata, terfuq dhe kacia, disa prej tyre kishin ngjeshur shpata te vjetra dhe te ndryshkura. Ne çdo vend kishte sankiole. Te gjetha mejhanet vizitoheshin dhe shfrytezoheshin. Po ashtu edhe gra e femije merrnin pjese ne kete levizje. Me 20 qershor kjo mase u nis drejt pallatit, duke bertite: ,,Rrofshin sankilote! Poshte Vetoja!\"
Pallati ishte nenmbrojtjen e bataljonit te 16-te te gardes nacionale, 600 veteve te policise kalorsiake dhe 20 topave. Kjo mase njerezore veshtire se do te mundte te hyje ne parqe dhe ne oborr sikur mbreti te mos e kishte ndaluar edhe qendresen me te vogel.
Ne te njejten kohe – kur turma hyri ne parqe – Napoleon Bonaparta i cili doli prej nje restoranti aty afer me shokun e tij, thirri me disa fjale te goditura: ,, Cfare kafshesh, si kane mund t\'i lejojne kesaj funderrine te hyje? Eshte dashur te pastrohen nja pese-gjashteqind prej tyre me topa dhe te tjeret do te iknin me vrap qe te shpetojne!\"
Kur arritem para deres se pallatit masat filluan t\'i bien asaj me kazma. Nje ze prej brenda urdheroi: ,,Hapne deren! Une nuk frikesohem prej francezeve! Njeri prej rojeve e hapi deren dhe turma u sul me terbim ne pallat dhe pas pak çastesh u gjet para vete mbretit i cili ne kete moment kritik u tregua me te vertete mjaft gjakftohte, gje qe e pranojne edhe vete revolucionaret.
Edhe kesaj radhe mbreti i dha urdher rojes qe askush te mos gjuaje. Gardistet zvicrane, sigurimi i tij personal, qendronin me shpata te nxjerra te gatshem qe ta mbrojne, por ai iu dha urdher qe t\'i mbledhnin shpatat dhe te terhiqen. Nje kriminel me thike iu gjuajt mbretit duke thene: ,,Ku eshte Vetoja qe duhet ta vrase?\" Mirepo, nje i ri nga turma e rrezoi para kembeve te mbretit dhe e detyroi te thirre: ,,Rrofte mbreti!\" Miqte e mbretit e shfrytezuan kete tollovi e larguan ate ne nje skaj dhe qendruan para tij me shpata te nxjerra. Ne mesin e tyre ishte edhe 77 vjeçari marshall de Mushi dhe vajza e princit de Konti, e cila me thike ne njeren dore dhe me shpate ne tjetren ne menyre te palodhshme kater ore e mbrojti mbretin prej vrasesve.
Ne ate kohe disa nga turma, e cila lirisht shetitte neper pallat, gjeten shishe te mbushura me vere dhe filluan te gostiten. Nje sankilot i leckosur ia çoi mbretit nje shishe pergjysme me vere dhe e urdheroi te pije per shendet te popullit francez.
Luj XVI e çoi shishen te goja, piu nje surb dhe bertiti:
\"Banoret te Parisit, une pi per shendetin tuaj dhe per shendetin e popullit francez!\"
Kjo sjellje e tij i mallengjeu njerezit e rendomte te cilet prej nje skajshmerie kalonin ne tjetren. Filluan ovacionet dhe britmat: ,,Rrofte populli! Rrofte liria dhe rrofte mbreti!\"
Mreti iu drejtua atyre me nje ton sugjestiv, urdherues: ,,Njerez, terhiquni!\" Te gjithe shpejtuan qe ta leshojne pallatin. Edhe nje here mbretin dhe familjen e tij e shpetuan, gjakftohtesia dhe qendrimi i tij jo i dhunshem me popullin.
Ska dyshim se ate dite, sikur populli dhe sankilotet t\'ia kishin dashur me te vertete vdekjen mbretit, do ta kishin vrare. Kjo tregon qarte disponimin e pergjithshem te mases, bile edhe te kesaj grupe te vogel te parisieneve qe moren pjese ne sulmin e pallatit. Edhe kesaj here armiqte qe ia donin vdekjen mbretit – organizatoret e turbullirave – nuk ia arriten qellimit.
Si duket, ,, njerezit e vertete\" – qytetaret e Parisit – nuk kane marre pjese ne ngjarjet e 20 qershorit. Disa patriote franceze deklaruan: ,,E vertete historike eshte se te gjitha maltretimet dhe kundervajtjet e bera gjate kohes se revolucionit francez, nuk kane qene veper e popullit francez, por e nje dore te huaj\".
Provincat i dergonin peticion pas peticioni Kuvendit, duke protestuar kunder sjelljeve te Parisit i cili paraqitte vetem nje te 83-ten pjese te Impersise. Populli i cili e dinte se kush ishin ngacmuesit kerkonte denimin e jakobineve.
Vetem Llafajeti i cili komandonte ushtrine franceze, vete protestoi ne Kuvend, por nuk shprehu vendosshmeri te mjaftueshme qe t\'i mbylle dhe t\'i ndaloje klubet e jakobineve. Vetem ai ka mund ta beje nje gje te tille, sepse jo vetem qe e kishte ne disponim ushtrine, por e kishte edhe perkrahjen e popullit.
Organizatoret e revolucionit e kuptuan se me akuzat e ketilla drejtuar deri me tash mbretit, nuk do te arrine ta bindin popullin per likuidimin e tij. Patjeter duhej te mendonin kundervajtje me te medha dhe me drastike.
Perandori prusiak i cili me vite mendonte qe ta likuidoje fronin francez dhe ta shkepute lidhjen farefisnore midis Frances dhe Austrise, tash nen pretekstin e shpetimit te fronit francez dergoi ushtrine e tij ne kufirin francez. Austrianet shpejtuan ta bejne po te njejten gje. Ky qe shkaku qe mbreti te akuzohet per tradheti, nga se ushtrite prusiake deshironin qe popullaten franceze t\'ia shtrojne zjarrit dhe shpates.
Organizatoret e pakenaqshem kesaj radhe siguruan kontigjente me te medha prej Marseji. Kush dhe çfare njerez ishin ata? Shumica ishin prej atyre qe kishin dalur nga burgjet e Italise, Spanjes, Greqise e gjetiu dhe e shfrytezonin strehimore limanin e madh nderkombetare, Marsejin. Per me teper se nje muaj mijera njerez prej atyre pa kulm mbi krye arriten ne Paris.
Nje delegacion nga komuna parisiene dha propozim per shfronesimin e mbretit, duke e akuzuar se ai ka per qellim te kryeje terror ndaj Parisit. Diten e dyte nje sekcion i revolucionareve te Parisit filloi bisedime te fshehta me mbretin dhe ne te njejten kohe i beri shantazh. Keshtu, per shembull, vetem nje jave para ngjarjeve qe do te ndodhnin Dantoni pranoi shuma te medha prej pallatit. Vete pridomi, njeri prej revolucionareve me te medhenj, pranoi duke thene: ,,Medet! Sa shume prej atyre qe pretendojne se jane republikane do te beheshin rojaliste te terbuar sikur pallati te ishte i gatshem t\'i perfitoje dhe sikur te kishte para te bollshme qe t\'i paguaje!\" Kuvendi kushtetues ne perberje te vet ka perfshire nje numer te madh rojalistesh ose republikanesh, bindjet e te cileve ndryshonin sipas drejtimit te eres.
Ne mbremje te 9 gushtit i ashtuquajturi, ,,Keshilli suprem i revolucionareve prej 10 gushtit\", dha urdher qe te bien kembanat ne te gjitha kishat e Parisit. Mund ta paramendojme se çfare paniku eshte krijuar ne kryeqytet. Ne te njejten kohe i kane zene te gjitha pozicionet komanduese revolucionaret. Te dy pozicionet kyçe ndodheshin ne duart e tyre: kryetari i bashkise Pesioni dhe prokurori kryesor Redereri, mund te thuhet, kane lozur rol te veçante gjate kohes se ngjarjeve me 10 gusht te vitit 1792.
Kryetari e bashkise ishte udheheqes suprem i gardes nacionale e cila ne keto momente e mbronte pallatin nen komanden e drejteperdrejte te markizit de Mandat. Markizi- luftetar i vjeter dhe i ndershem – patundshem kishte vendosur qe ta mbroje mbretin. Me kete ishin te njohur te gjithe, e me teper organizatoret. Ne prani te nje mbrojtjeje te organizuar do te ishte e pamundshme qe nje turme e tille njerezish te depertonte ne pallat. Ja pse e thirri kryetari i bashkise ne komune, ne ora 7 te mengjesit komandantin e sigurimit, Mandatin, qe te jape raport per masat qe jane ndermarre ne aspekt te sigurimit. Vetem pas gjysme ore njefare Rosinjoni, njeri i Dantonit, e rrezoi duke e qelluar me plumb ne koke ne shkallet e kumunes.
Mbrojtja e pallatit mbeti pa komandant. Kjo qe fatale per zhvillimin e metejme te ngjarjeve. Nga ana tjeter, mbreti ate dite u tregua mjaft i drojtur e i pavendosur, dhe ashtu si edhe heret e tjera iu dha urdher ushtareve qe te mos gjuajne. Turma kesaj radhe e rrethoi pallatin, e ai mbeti pa kurrfare gjasash per sukses. Ne kete kohe arriti prokurori kryesor Redereri, i cili filloi ta keshilloje mbretin qe ta leshonte pallatin se bashku me familjen e tij dhe nen mbrojtjen e tij te terhiqej ne ndertesen tjeter aty prane – ne Kuvendin Nacional – ku nuk do te rrezikohej jeta e tij.
Maria Antoaneta e kundershtoi kete, por prokurori iu drejtua asaj me keto fjale: ,,Ju, zonjushe, deshironi te merrni mbi vete pergjegjsine e vdekjes se mbretit, te djalit tuaj, te vajzes suaj, te vetes suaj dhe te gjithe atyre qe ju mbrojne\".
Mbreti nuk donte viktima dhe gjakderdhje. Ai u çua prej tavoline e mori familjen dhe u nis drejt Kuvendit. Maria Antoaneta, e pakenaqur me vendimin e mbretit, iu drejtua prokurorit dhe e pyeti: ,,A do te pergjigjeni ju per jeten e mbretit dhe te djalit tim?\" Rederi iu pergjigj: ,,Zonjushe, ne marrim pergjegjesine se do te vdesim me ju bashkarisht, ajo eshte e gjithe çka mund t\'ju premtojme\"
Me te hyre ne Kuvend mbreti iu drejtua deputeteve me fjalet qe vijojne: ,,Zoterinj, une erdha ketu per ta penguar nje delikt te madh dhe mendoj se askund nuk mund te jem me i sigurte se sa ketu ne mesin tuaj\". Mirepo, gjate asaj kohe jashte tashme shperndanin koka te ngulura ne kazma. Ushtaret besnike te mbretit e zbatuan edhe urdherin e tij te fundit qe te mos gjuajne ne popull dhe si mirenjohje pothuajse te gjithe e paguan kete me jeten e tyre.
Pas renies se pallatit te pambrojtur ne duar te turmes, fotografia e tij nuk mund te pershkruhet. Tere parkun e kishin mbushur me trupat e ushtareve. Brenda ne pallat turma e terbuar thente e grabitte gjithe çka i binte ne dore. Grate e hidheruara te lagjes Sen Antoani shetitnin neper apartmanet e Maria Antoanetes te veshura me fustanet dhe toget e saj. Te tjerat ne anen tjeter ishin shtrire te pira ne shtratin e saj. Ate dite grate ishin ato qe manifestonin zemerimet me te medha. Zullumqaret neper dritare hudhnin mobile, ore dhe gjithe çka iu binte ne dore. Nuk iu vinte keq as per pasqyrat e degjuara te mediqve. U futen edhe neper bodrume ku ndodheshin vererat. Burra e gra filluan te pine ne menyre histerike nga e cila, sipas Pridomit, vdiqen me teper se 200 vete. Tere veren qe ndodhej ne bodrume – rreth 10 mije shishe – e nxoren jashte ne park dhe ia shperndane turmes e cila pak me vone ndodhej shtang e pire dhe e shtrire neper alete, prane te vrareve. Napoleoni, i cili te njejten dite kaloi neper parqet e Tilerit, e pa kete fotografi dhe dikur me vone, kah fundi i jetes se tij, deklaroi se asnje beteje e tij nuk ia perkujton se ka pasur kaq shume kufoma sikur Tileri ate dite gushti.
E ketille ishte fotografia e papershkruar e revolucionit francez me 10 gusht, te cilet shumica e autoreve revolucionare i ikin. Keta asgje nuk permendin per orgjite kanibaliste, per ,,kotoletat prej trupave te ushtareve zvicrane, te pjekura ne zjarr te kendellet, e te cilat disa njerez te degjeneruar i hanin\".
Nuk permendin asgje per njeriun e mardizit orleanian, aktivistin Gramon, i cili ne nje moment te çmendurise revolucionare e piu nje gote me gjak, te mbushur nga viktima e tij.
Ajo dite qe fitore e madhe per udheheqesit e revolucionit edhe pse asnjeri prej tyre vete nuk mori pjese ne te. Dontoni, Mara dhe Robespieri u zhduken disa dite nga Parisi qe serish te kthehen ne faltore te Kuvendit ku gjuha ishte arme respektuese e tyre.
Ne ditet e ardhshme u pa se shume me lehte ishte me vrare se sa me hapur vorre.
Shume autore e kane pershkuar 10 gushtin si dite me te madhe te revolucionit francez! Cfare pasojash pate lene kjo dite?
1. Tere Franca ate dite u paralizua.
2. Republikani me i permendur dhe me i arsyeshem, Llafajeti, nga kercenimi i Komunes me likuidim, e leshoi Francen dhe u strehua ne Austri, ku u mbyll ne fortifikaten e Magdeburgut.
3. Populli i cili fitoi ate dite e humbi te gjithe ate qe fitoi prej revolucionit.
4. Zoterinjte e ri pa humbur kohe filluan t\'i pergatisin prangat me te cilat do ta lidhnin popullin ne nje roberi deri atehere te panjohur.
5. Ne njerin prej shesheve u paraqit instrumenti per prerjen e kokave i perdorur ne mesmete ne Gjermani. Emrin gijotine e mori nga fizicienti francez Gijotini, anetar i zgjedhur i Kuvendit ne vitin 1789, i cili propozoi qe kjo maqine te shfrytezohej per likuidimin e viktimave pa dhembje. Me ane te ketij instrumenti revolucioni i likuidimin e viktimave pa dhembje. Me ane te ketij instrumenti revolucioni i likuidoi pushtetin mbreteror, aristokracine, klerin dhe ne vend te tyre vendosi anarkine e cila se shpejti bashke me friken nga gijotina e çarmatosi popullin. Populli i zgjuar francez nuk paraqiste asgje me teper se nje tufe dhensh gati e degjuashme te shkonte ne therje. Gjendja e ketille psikike ne te cilen bie njeriu me eshte shume mire e njohur. Vete e perjetova ne ngjarjet e 9 shtatorit ne vitin 1944.

  • 19 vota. Mesatarja e 4.05 të 5.

Komentet

  • content hosting

    1 content hosting Më 31/08/2020

    Incredible! This blog looks just like my old one! It's on a
    entirely different subject but it has pretty much the same layout
    and design. Great choice of colors!
  • black mass

    2 black mass Më 31/08/2020

    I don't even know how I ended up here, but I thought this post
    was once good. I don't realize who you might be however certainly you're going to a
    famous blogger in the event you are not already. Cheers!
  • black mass

    3 black mass Më 31/08/2020

    Hey there are using Wordpress for your blog platform?
    I'm new to the blog world but I'm trying to get started
    and set up my own. Do you need any coding knowledge
    to make your own blog? Any help would be really appreciated!
  • cheap flights

    4 cheap flights Më 24/08/2020

    If you desire to improve your familiarity only keep visiting this site and be updated with the latest gossip posted here.
    34pIoq5 cheap flights
  • best web hosting company

    5 best web hosting company Më 14/08/2020

    Hi there! I could have sworn I've been to this website before but after reading through some of
    the post I realized it's new to me. Anyways, I'm definitely delighted I found it and I'll be book-marking and checking back often!
  • best web hosting 2020

    6 best web hosting 2020 Më 11/08/2020

    Thanks for some other informative website. Where else may I get
    that type of info written in such an ideal manner?
    I have a mission that I'm just now working on, and I've been on the
    glance out for such information.
  • web hosting company

    7 web hosting company Më 10/08/2020

    Nice blog here! Additionally your web site lots up fast!
    What web host are you the usage of? Can I get your affiliate hyperlink
    in your host? I wish my web site loaded up as
    quickly as yours lol
  • adreamoftrains web hosting reviews

    8 adreamoftrains web hosting reviews Më 10/08/2020

    Thanks for your marvelous posting! I certainly enjoyed
    reading it, you could be a great author.

    I will make sure to bookmark your blog and will often come back
    at some point. I want to encourage you to definitely continue your great posts,
    have a nice day! adreamoftrains best web hosting
  • sara

    9 sara Më 09/05/2015

  • Theodore Stroukoff

    10 Theodore Stroukoff Më 23/05/2012

    In general, while I understand the Revenge Thing, I'm not convinced it's the best course of action.
  • ZHAKU PAMPOSHTUR

    11 ZHAKU PAMPOSHTUR Më 07/04/2012

    vive la revolution
  • Aferdita

    12 Aferdita Më 09/08/2011

    Ky link duhet lexuar nga te gjith Shqiptarët ku do që ndodhen.

    http://www.proletari.com/?p=6016
  • 13 Më 29/12/2010

    ju zoteri duhet te jeni person zyrtar qeveritar,ose i perkisni nje grupi shoqeror grup ky i cili ze nje vend te rendesishem ne hierarkine pushteterore

Shto një koment