Urdhëri europian i ndalimit

Urdhri europian i ndalimitValbona Ndrepepaj

       Bashkëpunimi ndërkombëtar në fushën penale midis subjekteve të së drejtës ndërkombëtare ka njohur një stad të lartë zhvillimi; kjo sepse e drejta në përgjithësi dhe e drejta penale në veçanti karakterizohen nga dinamizmi çka do të thotë se me  zhvillimin e  shkencës, teknologjisë dhe shoqërisë pasurohet dhe e drejta penale me institute te reja apo vepra penale1, kjo pasqyrohet më fort në të drejtën penale për  vet karakterin e saj sensitiv, për natyrën e saj dyfishe si mbrojtëse e  atyre vlerave që shoqeria i ka përcaktuar si të rëndësishme dhe si garanci(po te flasim me terma jo fort profesional ndaj një personi nuk aplikohet sanksioni penal nëse nuk ka faj, kështu mund ta shpjegojme garancinë si funksion të së drejtës penale)2. Qëllimi kryesor i bashkëpunimit ndërkombëtar në fushën penale është përpunimi i mjeteve dhe metodave me anë të të cilave shtetet ndihmojnë njeri-tjetrin, në synimin e përbashkët, ndëshkimin e individëve që kryejne vepra penale. Sepse vetëm duke përsosur këtë bashkëpunim mund të realizohet respektimi i  të drejtave e  lirive të njeriut dhe të realizohet një drejtësi e aftë për të vënë në vend të drejtën e shkelur. Një nga shkaqet kryesore të zhvilimit të bashkëpunimt ndërkombëtar  në fushën penale, ishte rritja e ndjeshme  e kriminalitetit  ndërkufitar që e bëri procesin e ndëshkimit mjaft të vështire. Madje as krijimi i gjykatave ndërkombëtare  nuk qe e mjaftueshme në këtë drejtim3, pa një bashkëpunim të plotë e efektiv nga ana e shteteve. Dhe për të realizuar këtë është e domosdoshme  që çdo shtet të hartojë kuadrin ligjor të nevojshëm për të mundësuar dhe ardhur në ndihmë bashkëpunimit ndërkombëtar në fushën penale.

 

           2. Legjislacioni ndërkombëtar  në fushën e bashkëpunimit penal

       Sistemi  i bashkëpunimit ndërkombëtar në fushën penale  përbehet si nga  normat penale të legjislacionit të brendshëm ,ashtu dhe nga norma penale ndërkombëtare që veprojnë në këtë fushë. Këto të fundit po marrin një rëndësi të madhe  me ç'mitizimin e parimit te sovranitetit apsolut. Legjislacioni ndërkombëtar në këtë fushë mori një zhvillim të madh sidomos pas luftës së dytë botërore , ku u rritën përpjekjet për krijimin e normave të detyrueshme në nivel ndërkombëtar për të luftuar kriminalitetin në një mënyre sa më efikase. Disa nga përpjekjet e para  në  këtë drejtim janë Konventa për parandalimin dhe  ndjekjen e krimit të Genocidit  e vitit 1948; Konventat e Gjenevës për të drejtën humanitare të vitit 1949; Konventa  kundër torturës dhe dënimeve  apo trajtimeve  ç’njerzore dhe degraduese e vitit 1988(në kuadrin e OKB_së). Regjimi i Ekstradimit ose i ndjekjes penale është parashikuar në të gjitha këto konventa.Në këtë drejtim një rol të madh kanë luajtur dhe format e bashkëpunimt rajonal ku vlen të përmendet veprimtaria e Këshillit të Europës, ndër  to po përmendim: Konventa për transferimin e procedimeve në çëshjtet penale; Konventa për transferimin e personave të dënuar;Konventa europiane mbi ekstradimin etj.

        Për të arritur te forma më e lartë e bashkëpunimit ndërkombëtar rajonal, atë që sot aplikohet në  BE dhe është produkt i strukturave të saj, Urdhëri europian  i ndalimit(në vazhdimësi do të shkruhet UEN), që do jetë dhe leitmotivi i këtij punimi. Por deri te UEN_ja rruga ka qënë e gjatë dhe jo pa vështirësi.

Kreu 2

          Rruga e gjatë deri të Urdhëri europian i ndalimi

       1. Konteksti historik, social dhe juridik në të cilin u miratua Urdhri europian i ndalimit

      Sipas shumë autorëve, Traktati i ekstradimit mes Spanjës dhe Italisë, përfaqëson paraardhësin e instrumentit juridik të miratuar në  Laeken1, Urdhëri europian i ndalimit. Për të zgjidhur problematikën e ekstradimit të shtetasve italianë nga Spanja, pjesa më e madhe e tyre të akuzuar për krime të kryera nga mafia, të gjykuar në Itali in absentia, kryeministri i atëhershem Italian dhe homologu i tij spanjoll firmosën traktatin e lartpërmendur me qëllim që të thjeshtonin procedurën klasike të  ekstradimit mes tyre. Sipas këtij traktati procedura e Ekstradimit zëvendësohet me një procedure dorëzimi, e cila do të zbatohej mes tyre për një numër të kufizuar dhe të rënda krimesh. Është pikërisht ky traktat që sherbeu si pikë referimi për të jetësuar idenë europiane për një procedure më të thjeshtë e efikase në luftën kundër krimit ndërkufitar, organizatave kriminale dhe terrorizmit.

     Në takimin e zhvilluar në Tampere(Finlande)më tetor 1999, Këshilli europian nëpërmjet shefave të shteteve dhe qeverive, prezantoi parimin e njohjes reciproke të vendimeve ,si një parim themelor i cili duhet të udhëheqë bashkëpunimin europian në fushën gjyqësore(penale). Në vijim të këtij takimi Këshilli vendosi zëvendësimin  e procedurave formale të ekstradimit me një sistem më efikas dhe më të shpejtë  të dorëzimit të personit të kërkuar. Si bazë ligjore për këtë sherbeu Traktati i Amsterdamit2 i cili parashikon si objektiv parësor të BE_së krijimin e një hapësire lirie,sigurie dhe drejtësie . Realizimi i kësaj aspirate kërkon si një premisë të domosdoshme një hapësire gjyqësore të përbashkët ,në të cilën qytetarët europianë ti drejtohen organeve të drejtësisë se një shteti anëtar ,njesoj si shtetetit të vet3.Vetëm në këtë menyre eliminohet mundesia që shkelësit e ligjit  të mos përfitojnë nga divergjencat që ekzistojne ndërmjet sistemeve ligjore në vendet europiane dhe të vihen para drejtësisë .

     Kështu gjatë këtij takimi u pa e nevojshme dhe emergjente një njohje reciproke e vendimeve gjyqësore penale ,të cilat pra duhet duheshin ekzekutuar jo vetëm në shtetin anëtar në te cilin qënë dhënë ,por dhe në territorin e një shteti tjeter anëtar,duke e bërë te panevojshëm zbatimin e rregullave klasike te ekstradimit ,te cilat lypsin një kohë të gjatë dhe kontroll solemn .

     Por u desh të kalonin dy vjet që klasa politike europiane të merrej seriozisht më këtë dhe të përcaktonte kushtet në të cilat do të ekzekutohej UEN_ja,i cili do të zbatohej në menyre të njejtë në tërë hapsirën e BE_së,padiskutim që pati zëra kundër këtij projekti që e vonuan, por nuk e zbehen.

    Më 14-15 dhjetor 2001,nën ndikimin dhe të sulmeve terroriste në SHBA të 11 shtatorit 2001 u krijua Vendimi –kuadër për UEN_nën,i cili përfaqëson rezultatin përfundimtar të një sërë ndryshimësh që kishte pësuar në kohë e hapësire mekanizmi i Ekstadimit .Në fakt kjo nuk është përpjekja e vetme europianë në këtë drejtim mjafton të permendim Konventën për thjeshtifmin e procedurave të ekstadimit në kuadrin e BE_së  e vitit 1995,si dhe Konventën europiane të ekstradimit  të vitit 1996.

   Gjatë takimit të jashtëzakonshëm të mbajtur nga Këshilli më 12 shtator 20014,u deklarua se terrorizmi përfaqëson një shqetësim të vërtetë për Europën ,për gjithë njerzimin ,kështu që lufta kundër tij duhej shnderruar në një prioritet të BE_së,e përkthyer kjo do të thotë se në Europe priteshin ndryshime të mëdha në këtë drejtim jo vetëm ne legjislacionet e brendëshme të shteteve anëtare ,por dhe në aquis  communautaire.

    Në këtë kontekst historik,juridik dhe social Këshilli vendosi të thjeshtojë procedurën e ekstradimit dhe për pasojë të lehtësojë dorëzimin e një personi i cili pasi ka kryer një vepër penale në territorin e një shteti anëtar apo është dënuar përpiqet ti shmanget ndjekjes penale apo dënimit ,duke u fshehur në territorin e një shteti tjeter anëtar.

    Për këtë qëllim në qershor 2001,procedura klasike e dorëzimit u zëvendësua ndërmjet shteteve anëtare të BE_së ,më procedurën e dorëzimit që pason ekzekutimin e UEN_së

               2. Jetësimi i Urdhërit europian të ndalimit

     Stadi më i  lartë i bashkëpunimit në fushën penale ndërmjet shteteve europiane padiskutim që është miratimi i UEN_së ,i cili u jetësua më anë te Vendimit –kuadër nr.584, i datës 13 qershor 2002.Ky vendim është miratuar nga Këshilli i BE_së dhe publikuar në buletinin zyrtar të saj më 18 qershor 2002.Ndërmjet shteteve anëtare të BE_së ,ky urrdhër zëvendëson procedurën klasike të Ekstradimit,më perjashtim të rasteve kur disa shtete anëtare kanë deklaruar që do të vazhdojnë të zbatojnë konventat e Ekstradimit.

      Nga ky moment procedurat e ekstradimit që zbatoheshin brënda për brënda BE_së,janë pa fuqi juridike.Kështu procedura e koklavitur e Ekstradimit është zëvendësuar më një procedure më fleksibël ,më të thjeshtë ,e ngjashme më procedurën e arrestit që aplikohet  nga autoritetet përkatëse në një vend anëtar.Duhet theksuar se në thelb procedura dhe qëllimi i UEN_së është e  ngjashme  më Ekstradimin ,por në të parin janë eliminuar burokracitë administrative duke e bërë më efiçent këtë instrument,duke shkrire kufinjtë për sa i përket dorëzimit të keqbërsve nga një shtet anëtar në një tjeter.UEN_ja i përgjigjet më se miri objektivit kryesor të Traktatit të Amsterdamit.1

     UEN_ja përfaqëson një variant të modifikuar të ideve të hedhura  në Tampere ,më 15-16 tetor 1999.Gjatë këtij takimi u vendos që ndërmjet shteteve anëtare të BE_së kishte arrdhur koha të krijohej një mekanizëm i ri  i cili do tu përgjigjej më mirë problemeve që po haste bashkëpunimi europian në fushën penale.

     Kështu duke filluar nga 1 janari 2004 ndërmjet shteteve anëtare të BE_së nuk zbatohen më marrveshjet dypalëshe apo shumëpalëshe ndërkombëtare të Ekstradimit, që janë:

•        Konventa europiane për ekstradimin,Paris 1957,bashkë me dy protokollet shtese.

•        Konventa për thjeshtimin e procedurave të ekstradimit ndërmjet vendeve të BE_së ,e marsit 1995.

•        Konventa për ekstradimin në BE,shtator 1996,etj.

Kreu 3

Urdhëri   europian   i  ndalimit

  1. Fusha e zbatimit e UEN-së

Pasi  krijuam  një  përshtypje të parë se çfarë është UEN_ja  është  e domosdoshme të analizojmë përmbajtjen e tij 1,sepse vetëm në këtë menyre kuptojmë sesa efiçent është  ky mekanizëm,ku çalon  dhe si mund ta implementojmë në sistemin tonë  kur të vijë koha.

    Padiskutim që analiza duhet të fillohet duke thënë se çfarë është UEN_ja;i cili nuk është gjë tjetër veç se një vendim gjyqësor ,i  dhënë nga një shtet anëtar ,i cili do të materializohet nëpërmjet ndalimit dhe dorëzimit të një personi të kërkuar,procedura këto që do të përmbushen më ndihmën e një shteti tjeter anëtar ku ndodhet personi i  kërkuar më qëllim që :

•        Të ushtrohet ndjekja penale ndaj këtij personi,

•        Të ekzekutohet masa e sigurisë më heqje lirie ,

•        Të ekzekutohet një dënim më heqje lirie.

UEN-ja fillon pra më një kërkesë të bërë nga autoriteti  gjyqësor  i  një shteti anëtar i BE_së më qëllim ndalimin dhe dorëzimin e një personi të kërkuar ,i cili gjendet në një shtet tjeter anëtar.Kërkesa mund  të bëhet për arsye procesuale,pasi në drejtim të personit të kërkuar duhet të zhvillohet ndjekja penale,apo për arsye ekzekutimi,atëhere kur në shtetin që ka lëshuar UEN_nën  është dhënë një mase sigurimi apo ka përfunduar gjykimi,i finalizuar më dhënien e një vendimi përfundimtar.

    Autoritetet gjyqësore kombëtare të shtetit të ekzekutimit kanë detyrimin të njohin vendimin e dhënë nga autoriteti gjyqësor  i shtetit që ka lëshuar urrdhrin ,dhe pas një kontrolli minimal,të dorëzojnë personin e kërkuar.Ndryshe nga mekanizmi i Ekstradimit në procedurën e ekzekutimit të UEN_së është eliminuar etapa administrative,pra nuk ka nevojë më të paraqesim një kërkese në ministrinë e Drejtësisë përkatëse,e cila tashmë sipas nenit 2 të Vendimit –kuadër ,autoriteti gjyqësor  i dërgon pa vonese këtij autoriteti një kopje të UEN_së ,por duhet të theksojme se duke ecur më frymën e UEN_së dhe qëllimin që ka arrijmë në konkluzionin se ky njoftim ka rol thjesht informues dhe para se gjithash ju sherben statistikave.Në këto kushte autoritetet gjyqësore të vendeve anëtare mund të komunikojnë më shpejt,për një kohë më të shkurter dhe mbi te gjitha duke shmangur rrezikun e nderhyrjeve politike.

   Në ligjin e brendshëm që do të implementoje UEN_nën çdo shtet anëtar duhet të përcaktojë :

•        Kushtet e lëshimit të UEN_së,

•        Kushtet e ekzekutimit,

•        Autoritetet gjyqësore që lëshojnë UEN_nën,

•        Ato të ekzekutimit,

•        Dhe autoritetin qendror në fushën e UEN_së(kur e lejon legjislacioni i brendshëm2).

       2. Procedura aktive

      Një pyetje që duhet t’i përgjigjemi kur flasim për procedurën aktive  të UEN_së  është se kush është autoriteti gjyqësor kompetent  për ta lëshuar atë;përgjigjën na e jep neni 6(3) i Vendimit –kuadër  ku thuhet se shtetet kanë të drejtën ta përcaktojnë këtë  dhe detyrimin për  të njoftuar për këtë Sekretariatin e përgjithshëm.Parimisht,kjo kompetence  i  njihet çdo gjykatë që mund të lëshojë një mase sigurimi apo mund të urrdhëroje ekzekutimin e një dënimi më burgim .

     Kushtet për lëshimin e UEN_së siç e thamë rregullohen nga e drejta e brendshme ,dhe si rregull gjykata duhet ta lëshoje në bazë të një titulli.Autoriteti gjyqësor kompetent  do të leshojë UEN_nën nëse rezulton se personi i kërkuar është rezident  në një vend anëtar të BE_së,nëse vendi i rezidencës nuk është i  njohur ,por dihet se personi i kërkuar është brenda  BE_së ,autoriteti gjyqësor informon Sistemin e informacionit Schengen(SIS),që barazohet më një UEN_në.Në rastet kur personi i kërkuar përfiton nga një privilegj apo imunitet nga nje shtet i ndryshem nga ai i ekzekutimit  apo nga një organizatë ndërkombëtare ,autoriteti gjyqësor bën përpjekje për heqje te privilegjit apo imunitetit.

     Sipas nenit 6 të Vendimit-kuadër  objekti  i UEN_së është kërkesa e bërë nga autoriteti  i  shtetit që lëshon UEN_nën për ndalimin dhe dorëzimin  e personit të kërkuar që gjendet në territorin e shtetit të ekzekutimit.Neni 2 i Vendimit –kuadër e autorizon autoritetin gjyqesor kompetent  për  të lëshuar UEN_nën në këto raste:

•        Për kryerjen  e ndjekjes penale apo gjykimit ,nëse vepra penale ndëshkohet  nga ligji i shtetit lëshues me heqje lirie së paku 12 muaj,

•        Për ekzekutumin e një mase sigurimi me heqje lirie më shumë se 4 muaj,

•        Për ekzekutimin e një denimi , të formës së prere ,është më i lartë se 4 muaj.

Por UEN_ja në varësi të situatës që jëteson aplikimin e tij mund të këtë dhe objekt dytësor që nëse aludojmë ,objekte dytësore mund të jenë sekuestrimi  i sendeve që mund të përdorën si prove,konfiskimi i produkteve që kanë rrjedhur apo shërbyer si mjet  për kryerjën e veprës penale.Në raste urgjente ,kur është lëshuar një UEN_në,autoriteti lëshues mund t’i kërkojë autoritetit ekzekutues ,përpara se ky të shprehet përfundimisht, dorëzimin e përkohshëm  të personit të kërkuar ,më qëllim që ky të dëgjohet ,apo,mund të kërkojë të autorizohet marrja e deklaratës së këtij përsoni në territorin e shtetit ku do të ekzekutohet urrdhri përkatës.

    UEN_ja në çdo rast duhet të jetë sipas formularit të standartizuar (pra formë e shkruar në çdo rast),ky formular plotësohet sipas rubrikave të parashikuara në të dhe do të përbëjë bazën për ndalimin dhe dorëzimin e mëtejshëm.Sipas nenit 8 të Vendimit-kuadër UEN_ja përmban:

•        Identitetin dhe shtetësinë e personit që kërkohet,

•        Emrin,adresen postale,numrin e telefonit ,të faksit të autoritetit lëshues,

•        Shkresën që provon ekzistencën e një titulli,pra një vendim gjyqësor përshembull,

•        Karakterin e fakteve të kryera dhe cilësimin juridik të tyre,

•        Përshkrimin e rrethanave në të cilën ka ndodhur vepra,

•        Pasojat e veprës penale ,në rast se  ka,

Kuptohet që në formular  vetëm do të shenohen këto të dhëna , sepse  vërtetimi i  tyre  do të realizohet  nëpërmjet dokumentacionit që do t’i bashkangjitet formularit tip.Më e rëndesishmja nga të dhënat lart është cilësimi juridik i  veprës  që behet sipas kuadrit ligjor penal të shtetit lëshues.UEN_ja mund të bëhet ose në gjuhën  e shtetit të ekzekutimit ose në një gjuhë ndërkombëtare si përshembull në anglisht.

    UEN_ja i dërgohet  autoritetit kompetent  te shtetit ku ndodhet  personi  i kërkuar ,që  dërgohet me çdo mjet të sigurt që mundëson verifikimin e vërtetësisë se tij.Sipas nenit 9 të Vendimit –kuadër  i dërgohet autoritetit gjyqësor te shtetit ekzekutues,mund të bashkëpunohet dhe më SIS(në rastin kur nuk dimë vendqendrimin e personit të kërkuar);në hipotezën e mosnjohjës së  autoritetit kompetent  te shtetit ekzekutues ,shteti lëshues mund të kërkojë ndihmën e Rrjetit gjyqësor europian.3Në momentin që personi ndalohet duhet t’i dërgohet gjykatës kompetente brenda 48 orëve nga moment i ndalimit , ku padiskutim dhe në këtë rast aplikohet norma MIRANDA4.

       3. Procedura pasive

      Kur flasim për procedurën pasive të  UEN_së kemi parasysh tërësinë e veprimeve që kryhen në shtetin ekzekutues në lato sensu  ,ndersa në strictu sensu   kemi parasysh kushtet ligjore të nevojshme për ekzekutimin e UEN_ës.Mirëpo ,bazuar në parimin e besimit dhe njohjes reciproke të vendimeve gjyqësore mbi të cilin bazohet njohja dhe ekzekutimi i UEN_së,Vendimi-kuadër parashkon disa veçanti në drejtim të kushteve që duhet të përmbushën për dorëzimin e personit të kërkuar.

     Kështu këto kushte ndahen në kushte pozitive(të cilat duhet të ekzistojnë në menyre që të aplikohet UEN_ja)dhe kushte negative(të cilat në rast se ekzistojnë UEN_ja nuk mund të aplikohet,pra duhet të mos ekzistojnë).Por legjislatori europian ka përdorur një kriter tjeter për klasifikimin e këtyrë kushteve,atë të fuqisë juridike,këtë e kuptojmë nga një lexim i  kombinuar i nenit 3 dhe 4 të Vendimit-kuadër,sipas këtij kriteri kushtet ndahen në kushte të detyrueshme që janë:

•        Parimi ne bis in idem,

•        Vepra penale është amnistuar në vendin e ekzekutimit të UEN_së,

•        Personi nuk ka përgjegjësi penale,për shkak të moshës,sipas ligjit të vendit të ekzekutimit.

Në rast se ekziston njëri nga këto kushte autoriteti gjyqësor kompetent   i  vendit të  ekzekutimit do të refuzojë ekzekutimin e UEN_së ex lege. Dhe në kushte fakultative  që i nënshtrohen vlerësimit të lirë të gjyqtarit që ka çështjen në ngarkim,pra në varësi të bindjës së tij të brendshme jemi para ose jo ekzekutimit të UEN_së,por duhet theksuar se vendimi i gjyqtarit nuk duhet  të jetë arbitrar,por i bazuar   në fakte dhe ligj.Kushtet fakultative janë:

•        Nuk përmbushet kushti i fajësimit të dyfishtë,më perjashtim të veprave penale në fushën e tatimeve,taksave,doganave e këmbimeve valutore,

•        Përsoni është duke ju nënshtruar një procedure penale në vendin e ekzekutimit të UEN_së ,për të  njejtin fakt objekt i UEN_së,

•        Personi është gjykuar me vendim të formës së prerë nga një vend jo anëtar i BE_së5,

•        UEN_ja përfshin vepra penale ,të cilat sipas ligjit të shtetit të ekzekutimit,janë kryer në territorin e këtij shteti,

•        Sipas ligjit të shtetit të ekzekutimit fakti objekt i UEN_së është parashkruar,etj.

              Për veç këtyre kushteve të mirëfillta mund të përmendim dhe disa kushtë të tjera që në fakt më tepër se kushte janë garanci që lidhen me procedurën in absentia dhe sanksionet afatgjata me heqje lirie6.

Gjykimi që shqyrton ekzekutimin e UEN_së

         Arrestimi i një personi të kërkuar në bazë të UEN_së ,parimisht,ekzekutohet në kushtet dhe më respektimin e garancive të parashikuara në kodin e procedurës penale të vendit të ekzekutimit,brenda 24 orëve nga arrestimi personi i ndaluar   duhet të dërgohet para gjykatës kompetente,e cila do të informojë të ndaluarin   për ekzistencën e UEN_së,mundësinë e dhënies së pelqimit7 si dhe të drejtat procesuale që gëzon.Dëgjimi i  tij bëhet para një trupë  gjyqësore ,formuar nga gjyqtarë të seksionit penal të gjykatës kompetente,në afat maksimal prej 48 orësh nga moment i ndalimit. Dëgjimi i personit zhvillohet më pjesëmarrjën e personit të ndaluar,mbrojtësit të tij, prokurorit   dhe kur është rasti  dhe të një perkthyesi.Së pari personi i  ndaluar pyetet mbi pelqimin për    dorëzimin.Pëlqimi i dhënë është i  parevokueshëm. Nëse ky person jep pëlqimin për dorëzimin e tij  ,hartohet një procesverbal që nënshkruhet nga personi i ndaluar,  anëtaret e trupit gjykues dhe prokurori.Në këtë procesverbal,nëse është rasti,shenohet dhe nënshkuhet edhe mbi refuzimin e të drejtave që ofron parimi i specialitetit.Nëse personi i  ndaluar  ,nuk jep pëlqimin për dorëzimin e tij ,gjykata do të dëgjojë këtë lidhur më shkaqet e refuzimit .

       Gjykata kompetente që  merr UEN_nën  verifikon më se pari kompetencën e saj,nëse konstaton që UEN_ja është dërguar në një gjykatë jo kompetente,ia dërgon atë gjykatës kompetente.GJykata kompetente duhet të verifikojë nëse janë përmbushur kushtet  formale të UEN_së;nëse është plotësuar formulari i standartdizuar;nëse është përkthyer ai sipas gjuhës së shtetit të ekzekutimit apo ndonjë gjuhë tjetër e pranuar nga ky shtet ;nëse mund të konstatohet autenticiteti i urdhrit të UEN_së,e ndonjë tjetër.Nëse këtij dokumenti nuk  i është bashkëngjitur përkthimi,apo vihen re mangësi të tjera formale ,gjykata kompetente i kërkon autoritetit gjyqësor   që ka lëshuar urrdhrin të plotësojë mangësitë.Procedura pezullohet deri në plotësimin e tyre.Kohëzgjatja e privimit nga liria si pasoje e ekzekutimit të një UEN_jë do të zbritet nga kohëzgjatja totale e dënimit më burg që është dhënë  apo do te jepet ,sipas rastit. Kjo është në vija të përgjithshme ajo që ndodh  në gjykim  gjatë shqyrtimit të UEN_së,por më interes  në këtë drejtim është të ndalemi te procedura e thjeshtuar e UEN_së   e parashikuar    në nenin 13 të Vendimit- kuadër  .Ky nen parashikon  një procedurë të  përshpejtuar në ato raste kur personi ndaj të cilit është lëshuar UEN _ja jep pëlqimin për dorëzimin e tij dhe në këtë rast personi i kërkuar duhet të dëgjohet brenda 48 orëve  nga moment i ndalimit.Gjatë kësaj faze ai duhet të pyetet nëse është dakort më dorëzimin.Para se të vendosë ,personi ka të drejtën  të konsultohet më mbrojtësin e tij.Pëlqimi i dhënë është i parevokueshëm.Më një fjalë nëse personi revokon pëlqimin e tij kjo nuk prodhon asnjë pasojë juridikë.  Padiskutim     që si dhënia e pëlqimit ashtu dhe refuzimi  janë shprehje vullneti  dhe motivi  i këtyre veprimeve  është  indiferentia iuris  .Duhet theksuar se pëlqimi është i vlefshëm  kur ai është dhënë në kushtet  e nje informacioni të plotë që duhet t’i jepet personit të interesuar  nga ana e autoriteteve gjyqësore.Gjykata duhet të sigurohet se pëlqimi për dorëzim është dhënë me vullnet të lirë.Në këto kushte,gjykata duhet të verifikojë gjëndjen e shendetit mendor,në menyre që të bindet mbi mungesën e veseve të  vullnetit apo se personi ka ndërgjegjjen  e nevojshme për te kuptuar rëndësinë e pëlqimt të dhënë.Është  më rëndësi të theksohet   se dhënia e pëlqimit për dorëzim do të jetë e vlefshme  e për pasojë  do të sjellë  pasoja  nëse personit  i bëhen të ditura  pasojat ligjore të pëlqimit të dhënë  .  Në zbatim të Vendimit –kuadër këto pasoja janë:

•        Pëlqimi i dhënë nuk mund të revokohet,

•        Heqja dorë nga parimi i specialitetit.

Pra në rastet kur personi jep pëlqimin për dorëzim ,ai mund te ndiqet penalisht  dhe të dënohet dhe për vepra të tjera penale që nuk janë objekt i UEN_së.Duhet theksuar se ç do shtet anëtar është i lirë të vendosë kushte më të cilat lidhet  mundësia për të revokuar pëlqimin e dhënë ,por që këto kushte të kenë fuqi juridike  duhet që në momentin e ratifikimit të Vendimit-kuadër shteti në fjalë të bëjë një deklaratë ,duke treguar dhe kushtet që më ekzistencën e tyre revokojnë pëlqimin e dhënë.Kur personi jep pëlqimin hartohet një procesverbal,ku tregohet dhënia e pëlqimit ,heqja dorë nga të drejtat që të ofron parimi i specialitetit,dhe nënshkruhet nga vet ai.

      Kur personi jep pëlqimin  për  dorëzimin    ,kohëzgjatja e procedurës për ekzekutimin e UEN_së nuk duhet të jetë më e gjatë se 10 ditë nga  dita e dhënies së pëlqimit .

     Pasi pamë procedurën e përshpejtuar është më interes të shohim dhe çfarë ndodh gjatë procedurës së zakonshme ,që është  kur personi  nuk jep pëlqimin për dorëzimin e tij.Në rast se jemi në këtë hipotezë gjykata duhet të vazhdojë më procedurën normale të gjykimit ,për të cilën folem më lart,veç se në këtë rast procesi zgjat më shumë,60 ditë  dhe në zbatim  të Vendimit –kuadër ky afat mund të zgjatet dhe 30 ditë të tjera në raste përjashtimore .

    Pas kësaj gjykatës i duhet të dalë më një vendim dhë në zbatim të nenit 15 të Vendimit –kuadër  mund të disponojë kështu:

•        Të konvalidojë UEN_nën,kur plotësohen kushtet ,për pasojë personi ndalohet dhe i dorëzohet  shtetit lëshues,

•        Të refuzojë UEN_nën.(në të dyja rastet duhet të mbajmë parasysh nenin 5 të Vendimit –kuadër9)

Vendimi i dhënë si më lart ankimohet brenda 24 orëve në gjykatën e apelit kur si gjykatë kompetente për shqyrtimin e UEN_së në vendin e ekzekutimit është gjykata e rrethit gjyqesor10,ose në gjykatën e lartë kur gjykatë kompetente për shqyrtimin e UEN_së  është gjykata e apelit.Në rast se jemi para procedurës së përshpejtuar që përkon më dhënien e pëlqimit vendimi nuk mund të ankimohet.Koha brenda së cilës bëhet ankimi dhe gjykata e lartë shprehet janë shumë të shkurtra respektivisht 5 ditë dhe 3 ditë.

      Pasi gjykata ka konvaliduar UEN_nën dhe është ezauruar ankimi vjen faza më e rëndësishmë e tërë procesit,jetësimi i UEN_së,pra dorëzimi i personit të kërkuar.Këtu veprimet i merr  në dorë Ministria e rendit publik ,e cila kryen procedurën e dorëzimit që duhet të kryhet brenda 10 ditësh .Kushtet e dorëzimit parashikohen në ligjin e brendshëm.Dorëzimi i personit të kërkuar realizohet nga organet e policisë në datën dhe vendin e caktuar.Për shkaqe që nuk varën nga vullneti i shteteve në marredhënie procedura e dorëzimit mund të zgjatet dhe më një afat të ri po 10 ditor,që në këtë rast fillon kur e përcaktojnë palët më marrëveshje,kur dhe pas këtij afati dorëzimi nuk është i mundur personi lihet i lirë,por pa cenuar UEN_nën.

      Në vija të përgjithshme ky është instituti i Urrdhërit europian të ndalimit ,dhe  po ti referohemi statistikave 11 mund të themi se ajo që e karakterizon këtë institut është suksesi,për vet  menyrën se si është konceptuar,në menyrën më të thjeshtë të mundur12,por UEN_ja pati dhe zëra kundër,si ai i cenon ky mekanizëm të drejtat dhe liritë themelore të  njeriut;pyetjës mund ti përgjigjemi negativisht sepse në Europë ekziston një mekanizëm i plotë për mbrojtjën e tyrë si në kuadrin e Këshillit të Europës ,ashtu dhe BE_ja ka përparuar në këtë drejtim,sidomos me koorporimin që i bëri Kartës së të drejtave  në tekstin e Traktatit të Lisbonës13.Debatuar është dhe se si do të procedohet në rastin kur kemi konkurim UEN_nësh apo kur konkuron një UEN_në me një kerkesë  për ekstradim,për këtë është shprehur në menyre të kjartë  Vendimi-kuadër në nenin 16,ku në bazë të parimit të vjetër latin prior tempore potior iure i jepet prioritet UEN_së më date më të hershme ,por marrë në konsideratë dhe fakte të tjera si vendi i kryerjës së veprës penale,rrezikshmëria e saj apo kombësia e autorit gjykata vendos,por pravalon parimi ut supra dhe pse jo në menyre apsolute. Pra neni 16 nuk lë shteg për interpretim të zgjeruar.

     Por ajo cka ka hapur më tepër debat është për sa i përket natyrës juridike14 të UEN_së ,dhë ne fakt në këtë drejtim na ndihmon doktrina sepse Vendimi-kuadër është evaziv në këtë drejtim për shkak terminologjisë jo unike të përdorur.Vendimi-kuadër në nenin 1(1) përdor termin ndalim dhe dorëzim,tek neni 13 ndër të tjerë përdor termin ekstradim ,në këto kushte e kemi të vështire të kuptojmë nëse UEN_ja është një mekanizëm i ri (siç mendojnë një numër i  vogël autorësh )apo është vazhdim dhe persosje e Ekstradimit(siç mendojnë shumica e autorëve )Unë jam e mendimit se UEN_ja është vazhdim dhe përsosje e Ekstradimit,sepse nuk lindi në një vakum ligjor UEN_ja,ai lindi si nevojë për thjeshtim  dhe shpejtim procesi dhe jo si nevoje për të zgjidhur një problem,pra UEN_ja është ekstradimi brenda hapsirës së BE_së më një emertim të ri dhe padiskutim i zhveshur nga burokracitë administrative duke u kthyer në një mekanizëm të pastër juridik.

  Kreu 4

                                 Veshtrim krahasimor mes Urdhërit europian të ndalimit dhe Ekstradimit

          1. Hyrje

        Gjatë kreut 3 të këtij punimi mbrojtëm tezën së UEN_ja është vazhdim dhe përsosje e Ekstradimit dhe është e kuptueshme që për të patur një zbatim të drejtë të UEN_së,një realizim të plotë të qëllimit të tij duhet të kemi një njohje të plotë të këtij mekanizmi dhe për këtë duhet ta krahasojmë më paraardhësin e tij Eksradimin.Se çfarë është UEN_ja,natyra e tij juridikë ,kushtet për zbatimin e tij,procedura që ndiqet gjatë ekzekutimit të tij u trajtuan në kreun 3,kështu që nuk është e nevojshme të përmenden përseri.Gjatë këtij kreu do t’i kushtojmë vemëndje Ekstradimit,por kuptohet që boshti i  këtij punimi është UEN_ja dhe Ekstradimin do ta trajtojmë aq sa është e nevojshme për ta krahasuar më UEN_nën.

        2. Një veshtrim i përgjithshëm mbi Ekstradimin

      Ekstradimi është një nga format më të arrira të realizuara në kuadrin e bashkëpunimit ndërkombëtar në fushën penale,jo vetëm në kuadrin e OKB_së ,por dhe nga Këshilli i Europës.1Rolin qendror në zhvillimin e këtij mekanizmi e ka luajtur Këshilli i Europës më Konventën europiane mbi Ekstradimin bashkë me dy protokollet shtesë,kjo konventë është ratifikuar dhe nga shteti ynë,që është në unison më këtë konventë për menyrën se si e trajton Ekstradimin.

     Nga një lexim i kombinuar i  kësaj konvente dhe kuadrit ligjor në vendin tonë2 arrijmë në përfundimin se tiparet e përgjithshmë të Ekstradimit janë:procedura klasike e Ekstradimit kalon në dy faza ,vendimi gjyqësor dhe vendimi administrativ.Procedura gjyqësore nis më ndalimin e personit për të cilin është kërkuar Ekstradimi ,dërgimin dhe dëgjimin e tij në gjykatë ,më pas ezaurohen ankimet nëse ka,në Ekstrdimi përligjet ,dosja i  dërgohet autoritetit qendror që është Ministria e Drejtësisë,e cila është organi kryesor që i jep rrugë një kërkesë të tillë.Vendimi administrativ kryesisht merret duke marrë në konsideratë politikën shteterore dhe ruajtjen e rendit publik.

    Ekstradimi është dy llojesh aktiv dhe pasiv.Ekstradimi aktiv ose për jashtë shtetit  fillon më një kërkesë që i  vjen M.të Drejtësisë ,e cila ja përcjell këtë kërkesë gjykatës kompetente kur plotësohen kushtet ,kësaj kërkesë i  bashkëngjitën dhe një sër dokumentash që vërtetojnë kërkesën dhe na bëjnë të kuptojmë se jemi brenda kuadrit tonë ligjor.Kushtet për Ekstradimin  aktiv janë:

  • Rregulli i specialitetit3.
  • Parimi i dënimit të dyfishtë dmth vepra penale duhet të parashikohet si e tillë nga legjislacioni i  dy shteteve në marrëdhënie.
  • Ekstradimi nuk lejohet kur personi që kërkohet të ekstradohet është shtetas shqiptar.
  • Ekstradimi nuk lejohet kur fakti objekt i Ekstradimit është vepër penale politike apo personi kërkohet për motive politike.
  • Ekstradimi nuk lejohet kur personi që do të ekstradohet i nënshtrohet persekutimeve apo diskriminimeve.
  • Nuk jepet kur personi ka kryer një vepër penale në vendin e ekzekutimit të kërkesës.
  • Kërkesa refuzohet dhe kur ndjekja penale,dënimi apo vepra penale janë parashkruar në vendin kërkues.
  • Refuzohet dhe kur subjekti i Ekstradimit është ushtarak.

       Ekstradimi pasiv ose nga jashtë shtetit  është situata në të cilën shteti ynë është kërkues dhe jo dorëzues si më lart.Jemi para kësaj forme Ekstradimi në ato raste kur një shtetas shqiptar kryen një krim brenda  territorit shqiptar e më pas largohet.Prokurori nis procedimin dhe kur konstaton  mosekzistencën e personit brenda  shtetit shqiptar i dërgon një kërkesë M.të Drejtësisë ,e cila pasi verifikon kushtet4 e nevojshme ja përcjell kërkesën organit kompetent  ku është personi i  kërkuar.Bashkë më kërkesën ,ministria përcjell dhe tërë dokumentacionin e nevojshëm .Mund të ndodh që shteti ekzekutues e pranon kërkesën ,por me kushte,në rast se jemi para kësaj hipoteze fjalën e fundit e ka M.e Drejtësisë,dhe çfare ajo vendos është e detyrueshme për organet gjyqësore.

     Në vija të përgjithshme ky është mekanizmi i Ekstradimit,dhe tani jemi në gjendje të japim një përkufizim të tij:’Dorëzimi  i  një personi një shteti të huaj për ekzekutimin e një vendimi me burgim ose ushtrimin e ndjekjës penale.’Dhe lehtësisht mund të percaktojmë natyrën e tij juridike si dualiste sepse rregullohet si nga e drejta ndërkombëtare ashtu dhe nga e drejta e brendshme.Pra shohim se është  më një procedure të koklavitur  që ka bërë të mos e justifikojë vetën,të mos i  përgjigjet kërkesës së Europës për një hapësire lirie dhe sigurie ,duke i lënë vendin pasaarrdhësit të tij UEN_së.

          3. Veshtrim krahasues mes UEN_së dhe Ekstradimit

       Materiali i servirur në kreun 3 për UEN_nën  dhe analiza e mësipërme për Ekstradimin janë të mjaftueshme për  të krahasuar5 këto dy mekanizma.Nga një lexim i kombinuar i Vendimit-kuadër dhe kuadrit ligjor të Ekstradimit arrijmë në konkluzionin që këto dy mekanizma ndryshojnë në dy drejtime;në drejtim të kushteve ,ku UEN_ja e ka reduktuar ndjeshem numrin e kushteve të detyrueshme nga 10 në 3,madje disa kushte si për motive politike,apo veprat penale që kryhen nga ushtarakët nuk i ka përfshirë as në kushtet fakultative.Ndryshimi i dytë është për sa i përket procedurave,ku UEN_ja e ka eliminuar fazën administrative  ,autoriteti qendror tashmë informohet thjesht për kortezi.Duhet theksuar  se këta dy mekanizma thelbin dhe qëllimin e kanë të njëjte ,por ndryshojnë në formë.Kjo formë e thjeshtë ka bërë që UEN_ja të karakterizohet nga suksesi.

      Nuk është e veshtirë të kuptohet se sa frymëmarrje i  ka dhënë UEN_ja procesit të bashkëpunimit në fushën penale në hapsirën e BE_së,sepse është konceptuar krejt thjeshtë ,ka minimizuar procedurat  duke shpejtuar procesin dhe mbi të gjitha ka hequr kostot e ndërhyrjës së politikës,duke e kthyer procesin në një proces të pastër ligjor.

Kreu 5

              Procesi i implementimit të UEN_së  në sistemin tone ligjor

       1. Hyrje

      Më perjashtim të kreut 3 ku analizuam UEN_nën dhe bëmë një njohje të këtij mekanizmi e domosdoshmë për zbatimin e drejtë të tij,ky kre është pjesa më e rëndesishme e këtij  punimi sepse jo vetëm duhet ta  njohin UEN_nën juristët shqiptarë si koncept ,apo si arritje e aquis communautaire,por duhet ta kenë të kjartë dhe menyrën se si do e implementojnë në sistemin e brendshëm ligjor,sepse për ne UEN_ja është e ardhmja ,një e ardhme e afërt1 që jo vetëm është qëllimi kryesor i  Tiranës zyrtare ,por është dhe aspirate e tërë popullit shqiptar.Kështu që ne ti përgjigjemi më efikasitet kërkesave të Drejtësisë penale europiane dhe të jemi kompetitiv më kolegët tanë europianë nuk mjafton vetëm një njohje e UEN_së ashtu siç parashikohet në Vendimin –kuadër  ,por duhet të përgatitim terrenin dhe këtu ,ta kemi të kjartë se si do të implentohet kur të vija koha.Dhe studiuesve të së drejtës ju duhet ta fillojnë punën që tani.2

         2. Procesi i përafrimit

         Qeveritë shqiptare kanë bërë hapa para në procesin e integrimit europian të vendit .Tashmë MSA_ja ka hyrë    në fuqi3 dhe është çështje kohe marrja e statusit vend kandidat .Një nga kërkesat themelore të MSA_së është përafrimi i legjislacionit shqiptar më aquis communautaire    ,në përgjithesi e atij penal në veçanti.Në këtë drejtim shteti shqiptar ka punuar mjaft duke ratifikuar një sër konventash të cilat i kemi përmendur gjatë këtij punimi të cilat kanë bërë të mundur që dispozitat e Kodit penal dhe procedural penal që parashikojnë bashkëpunimin ndërkombëtar në fushën penale të jenë në sinkron me aquis communautaire ,por do ishte mirë të kishim një lex specialis në fakt për këtë .

      Në këtë legjislacion duhet përfshirë dhe UEN_ja që ka si qëllim thjeshtimin e procedurave të Ekstradimit.Por Vendimi-kuadër nuk zbatohet në menyrë të drejtpërdrejt,kështu që lind nevoja ta implentojmë këtë vendim në legjislacionin e brendshëm.Ky implementim do të shoqërohet padiskutim me ndryshime jo vetëm materiale dhe procedurale ,por do të prekë dhe ligjin themelor.Disa prej parimeve kryesore të së drejtës penale(materiale dhe procedurale)do të ndryshojnë kuptim.

     Për  të realizuar siç duhet këtë proces legjislatori shqiptar duhet të shikojë eksperiencën e vendeve të tjera europiane në këtë drejtim ,për të shmangur kostot kryesisht në kohë.Për këtë më duket e drejtë të marrim në konsideratë atë që është bërë në Itali 4 në këtë drejtim ,marrim këtë sistem për shkak të ngjashmerise me sistemin tonë penal,rezultuar kjo nga studimet  krahasues(mendim personal).

         Ndryshe nga shtete të  tjera anëtare të BE-së,Italia nuk është shquar për përpekje apo zell të vecantë lidhur me vënien në zbatim të UEN_së.Ligji i implementimit është miratuar më 22 prill 2005,pas një sërë shtyrjesh të afatit maksimal të vënies në zbatim të Vendimit-kuadër.Si pasojë e një mendimi juridik që iu kërkua nga kryeministri dy prej juristëve më të shquar,debatet në lidhje me UEN_nën u thelluan, ndërkohë kritikat u shtuan si nga politika ashtu edhe komuniteti i juristëve.Dyshimet kryesore mbi pajtueshmërinë kushtëtuese të këtij urdhëri,u shfaqën në drejtim të nenit 25 paragrafi 2 i kushtëtutës italiane,i  cili parashikon parimin klasik të së drejtës penale nemo crime sine lege.Sikurse është e njohur, sipas këtij parimi ‘’askush nuk mund të dënohet për një vepër që në momentin në të cilën është kryer nuk konsiderohet si e tillë nga legjislacioni penal’’.Parë në këtë kontekst ,një pjesë e literaturës juridike ka  konstatuar me të drejtë se,si pasojë e shmangies së parimit të fajësimit të dyfishtë ,karakteri absolut i parimit të ligjshmërisë është vënë nën  pikpyetje.Për më tepër ,në mënyrë unanime autorë të ndryshëm kanë pohuar se kategoritë e veprave penale të parashikuara nga neni 2 paragrafi 2 i Vendimit –kuadër,kanë një karakter tepër të përgjithshme,gjë e cila pengon individualizmin me saktësi të veprës penale për të cilën kërkohet ekzekutimi i UEN_së.Nga ana tjetër,zbatimi i parimit të mungesës së fuqisë prapavepruese të ligjit penal,është gjithashtu i kërcënuar,për shkak të mundësisë të zbatimit të dispozitave të reja, edhe atyre veprave penale të cilat janë kryer më parë,si dhe nga mundësia e zgjerimit a posterior,të listës së veprave penaletë parashikuara nga neni 2 paragrafi 2 i Vendimit –kuadër.Kritikët e instrumentit të UEN_së kanë shtuar rezerva edhe në drejtim të parimit të fajësisë në drejtim të mosnjohjes së ligjit penal italian.Nga leximi i kombinuar i nenit 27 paragrafi 2 i kushtetutës,sipas të cilit përgjegjësia penale është personale,me paragrafin 3 të të njëjtës dispozitë,rezulton se individi përjashtohet nga përgjegjësia penale në ato raste kur mosnjohja e ligjit penal nuk ka qëne  e qëllimshme.Është e kuptueshme pra ,se në sistemin penal italian parimi nemo censatur ignorare lege,zbatimi i këtij parimi të pranuar nga kushtetuta  italiane do të rrezikohet edhe më tepër në kushtet kur përgjegjësia penale për veprimet për të cilat është lëshuar UEN_ja,do të bazohen  mbi njohjen e një ligji të huaj i cili në shumë raste mund të mos rregullojë veprën penale në të njëjtën mënyrë sikurse e parashikon ligji italian.Në drejtim të procedurës penale,është konstatuar se UEN_ja,cenon nenin 13 të kushtetutës,i cili rregullon lirinë personale të individit ,dhë të ashtequajturën ‘’pritshmeri’’ të dyfishtë,të ligjit dhe juridiksionit .Papajtueshmeria  është  konstatuar gjithashtu dhe mes Vendimit –kuadër dhe nenit 112 si dhe nenit 24,të cilët rregullojnë përkatësisht ligjshmërinë e ndjekjes penale dhe të drejtën e mbrojtjes.Një aspekt i  fundit i kritikuar ,ka qënë ai i papajtueshmërisë së dispozitave të vendimit –kuadër me dispozita kushtëtuese italiane të cilat ndalojnë Ekstradimin e shtetasve italianë

        .Si rezultat i  këtyre i tërë ligji italian i implementimit karakterizohet nga një frymë mosbesimi,atje thuhet se Vendimi –kuadër në Itali mund të aplikohet vetëm nëse nuk cenon dispozitat kushtetuese që flasin për të drejtat e njeriut,madje në nenin 2 të këtij ligji thuhet se autoritetet zbatuese të UEN_së do t’i respektojnë të drejtat e njeriut në atë masë që parashikohet në Konventën europiane të të drejtave të njeriut dhe Kushtetuta e republikës.Ndërsa parimin e inkriminit të dyfishtë  e ka cilësuar si të detyrueshëm.

     Shkaqet që kanë çuar legjislatorin italian t’i japë një formë disi ndryshe UEN_së në Itali janë të ndryshmë e të kuptueshme ,italianët dyshonin në kushtetueshmërinë e UEN_së,e apsolutizonin parimin e ligjshmërisë  dhe mbrojtjën e të drejtave të njeriut.Por duhet theksuar se legjislatori italian më këtë zgjedhje  të tij nuk ka respektuar parimin mbi të cilin ngrihet UEN_ ja njohja reciproke e vendimeve gjyqësore të huaja.

         3. UEN_ja dhe përfshirja e tij në sistemin tonë ligjor

          Tashmë pasi pamë përvojën e një vendi në implementimin    e UEN-ës mund të kemi një ide se si UEN-ja mund të futet në sistemin tonë penal .Së pari nga ana teknike Vendimi –kuadër nuk është drejt përdrejt i  zbatueshëm ndaj duhet një ligj për ta implementuar,ky ligj implementues duhet të jetë në përputhje me parimet e përgjithshme të rendit tonë juridik.Në këtë drejtim duhet të bëjmë kujdes sepse në këtë proces ndeshemi me dy elementë të rëndësishëm,nga njëra anë kemi rritjen e kriminalitetit dhe nga ana tjetër kemi mbrojtjen e të drejtave  të njeriut.Cështja është se cilës prej këtyre legjislatori shqiptar do t’i japë përparësi.

      Duke iu referuar përmbajtjës së UEN-së dhe kuadrit ligjor në Shqipëri rezulton se dhe tek ne do të vërehen po ato probleme që janë vërejtur në shtetet  anëtare të BE-së gjatë implementimit të Vendimit -kuadër.Duke shfrytëzuar eksperiencën e këtyre vëndeve5 legjislatori  shqiptar  duhet të realizoje ndryshimet e duhura që do të bëjne te mundur pajtueshmërinë e UEN-së me ligjin themelor. I gjithë kuadri ligjor që do te rregulloje UEN-në në të drejtën tone duhet t’i nënshtrohet parimeve kushtetuese.Në frymën e këtyre parimeve Vendimin- kuader mund ta cilësojme si një marrëveshje ndërkombëtare6 dhe në këtë rast nuk ka ndonjë debat dhe ska nevoje për ndryshime të kushtetutës.Përsa i përket parimit të shtetësise i parashikuar dhe nga kushtetuta jonë problemin mund ta zgjidhim duke  e trajtuar si kusht fakultativ.Sepse ky parim nuk ka lidhje me parimin e sovranitetit sesa me mbrojtjen sociale te individit,e cila bën të mundur se për këta persona ekzekutimi i dënimit të realizohet në kushte sa më të favorshme7.Problematikë tjetër ështe dhe përsa i përket parimit e inkriminimit të dyfishte.   Mendoj se duke qënë një parim jo kushtetues(në menyre të drejpërdrejt theksojmë,se indirekt lidhet me parimin e ligjshmërisë ,parim kushtetues ky),UEN_nën mund ta implementojmë të plotë në këtë drejtim.

         Kjo ishte një ide e përgjithshme e kësaj problematikë dhe duhet theksuar se është jo e thjeshtë ,vemendja jonë duhet të përqendrohet në këtë drejtim për të gjetur një vijë te mesme,respektim i  ligjit themelor   dhe respektim i detyrimeve që rrjedhin nga anëtarësimi në një organizatë siç është BE_ja.

Kreu 6

          Konkluzione

     Që pas krimeve makabre të luftës së dytë botërore , europianet e përqendruan vëmendjen në përmirësimin e bashkëpunimit ndërkombëtar në fushën penale duke hartuar  një kuadër ligjor të plotë për këtë,që është:    Konventa europiane për transferimin e personave të denuar,Konventa europiane për transferimin e denimeve,Konventa europiane e ekstradimit bashkë me dy protokollet shtesë(këto në kuadrin e Këshillit të Europës).Përpjekjet u intesifikuan dhe në kuadrin e BE_së më Koventën për thjeshtimin e procedurave të Ekstradimit brenda BE_së.

    Në të njëjtën kohë BE_ja intensifikoi përpjekjet për krijimin e tregut të përbashkët të bazuar në katër liritë,liria e levizjës së mallrave ,njerzëve,kapitalit dhe sherbimeve.Kjo solli ‘shkrirje’ të kufinjve    në Europë e cila përpos avantazheve solli dhe një rritje të konsiderueshme të kriminalitetit.Dhe Ekstradimi më procedurën e tij të koklavitur nuk po e justifikonte vetën,nuk po i përgjigjej  objektivit të Traktatit të Amsterdamit,për krijimin e një hapësire lirie,sigurie e drejtësie.Duhej një mekanizëm i ri,më fleksibel,më i thjeshte,më i  shpejtë në këtë frymë lindi UEN_ja i  cili u   jetësua nga Vendimi-kuadër numër 584,datë 13.06.2002 që si në formë,si në thelb  i  përgjigjej   objektivit të Traktatit të Amstardamit,këtë e tregojnë statistikat.Nëse duhet një epitet për këtë mekanizëm padiskutim që është i suksesshëm.

     Tashmë europianët i kanë zgjidhur problemet që paraqiste procesi i bashkëpunimit  ndërkombëtar në fushën penale,UEN_ja po e justifikon veten.  Eshtë koha e Shqipërisë t’i zgjidhë problemet e saj në këtë drejtim,t’i përgjigjet kohës dhe kërkesave që i ka paraqitur afrimi i saj më BE_në.

      Siç e theksuam dhe më lart prioriteti i Tiranës zyrtare dhe aspiratë e tërë popullit shqiptar është anëtaresimi në BE,për këtë duhen plotësuar një sër kriteresh ekonomikë,socialë dhe juridikë.Shqipëria duhet të jetë e aftë t’i  përgjigjet  objektivit të Trakatatit të Amsterdamit,një hapësirë lirie,sigurie dhe drejtësie;duhet t’i përgjigjet kërkesave të drejtësisë penale europiane ,e cila kërkon para se gjithas shpejtësinë dhe efikasitetin që të ofron UEN_ja,realiteti ligjor në Shqipëri rreth bashkëpunimit ndërkombëtar në fushën penale nuk i përgjigjet kësaj,ligji ynë ofron për këtë Ekstradimin,i cili brenda për brenda BE_së është një përvojë historike tashmë .Ne jemi gati anëtaresimit në BE,dhe për këtë duhet të fillojmë që tani punën për implementimin e UEN_së në sistemin tonë ligjor,proces i cili u sqarua gjatë kreut të 5_stë të këtij punimi ,ku pamë së është një proces jo i thjeshtë ,që kërkon jo vetëm ndryshime të Kodit penal dhe atij procedural,por dhe të Kushtetutës;kërkon angazhimin jo vetëm të parlamentarëvë ,por dhe të studiusve të së drejtës.Duhet të filojmë punën që tani  që UEN_ja të përfshihet në sistemin tonë ligjor(mund ta implentojmë atë dhe pa qënë pjesë e BE_së dhe ta aplikojmë në marrëdhenie  më të ,madje në një hipotezës të tillë do t’i tregonim BE_së se jemi të aftë t’i përgjigjemi kërkesave të saj dhe do të përshpejtonim hyrjën tonë në të). Në menyre që kur BE_ja të hapë dyert për ne ,të jemi gati.

        Në përfundim të gjithë asaj çfarë trajtuam gjatë këtij punimi arrijmë në konkluzionin se UEN_ja është një nga arritjet më të mëdha të aquis communautaire,i ka zgjidhur problemet që kishte drejtësia penale europianë;në këtë kuadër ,në realitetin që ndodhet Shqipëria përballë BE_së duhet ta shikojmë më më seriozitet njohjen dhe implementimin e UEN_së në sistemin tonë ligjor .Për këtë duhet të pergatisim terrenin kushtetues ,si më i vështiri,legjislacionin penal e më pas të mëndojmë për formën e    e ligjit implementues,i cili të sherbejë si lex specialis ,që e kemi aq të nevojshëm në bashkëpunimin  ndërkombëtar  në fushën penale.

                        Shtojcë

 

           Puna përgatitore për përafrimin e legjislacionit

          Kur pergatitet nje akt ne kuader te procesit te perafrimit te legjislacionit kombetar me ate te BE –se, hartuesit duhet te pergatisin tekstin ne perputhje me parimet e sistemit kombetar dhe parimet baze te BE-se qe perfshijne sundimin e se drejtes, qeverisjen e mire, sigurine ligjore dhe transparencen si edhe duhet te marrin ne konsiderate terminologjine ligjore te BE-se.

Me qellim qe te organizohet puna pergatitore ne menyre sa me te  rregullt, duhet te mbahen parasysh hapat e meposhtem nga hartuesit :

  1. 1.   Ministrite e perfshira ne kete process duhet te sigurojne perdorimin e variantit te perditesuar dhe te konsoliduar te “acquis communautare” me te gjitha ndryshimet. Baza e te dhenave e  TAIEX (shkurtimi I perdorur per Asistence Teknike dhe Shkembimin e informacionit), te cilat jane te disponueshme per cdo ministri ose aksesi i te cilave mund te sigurohet nepermjet Ministrise se Integrimit, e organizojne “acquis communautare “sipas sektoreve.
  2. Hartuesit duhet te krahasojne legjislacionin ekzistues kombetar me permbajtjen e aktit ligjor te BE –se qe do te transpozohet. Hartuesit duhet te kontrollojne nese ceshtja eshte rregulluar dhe nese po deri ne cfare mase nga legjislacioni kombetar.Ne qofte se ajo nuk eshte rregulluar , duhet te harrohet akti legjislativ me qellim transpozimin e duhur te permbajtjes se aktit ligjir te BE-se. Nese ceshtja eshte rregulluar hartuesi duhet te siguroje nese ceshtja mbulohet plotesisht ose pjeserisht dhe nese kjo eshte bere sipas aktit ligjor te BE-se dhe ne perputhje me te. Hartuesit duhet te kontrollojne programin vjetor te qeverise i cili permban afatet dhe fazat e procedurave legjislative per miratimin e akteve ligjore per vitin ne fjale.Pra perafrimi duhet te behet brrenda afateve te caktuara . Pra nqs duhet te bejme perafrimin e legjislacioni doganor puna per hartimin e perafrimit te tij duhet te kryhet brenda afateve te caktuara.
  3. Hartuesit mund te konsiderojne te vlefshme te testojne qendrimin e tyre duke perdorur nje liste kontrolli e cila kombinon kontrollin per efekt te perafrimit me kontrollin per efekt te perputhjes se tekstit te hartuar me kerkesat e sistemit ligjor shqiptar. Listekontrolli mund te perfshije pyetje te tilla si:

-          A eshte kjo mase legjislative e tille qe te vendose kornizen e pergjithshme dhe parimet kryesore per nje sektor te caktuar, pra ne rastin tone sektorin e doganave?

-          Si do te pershtatet kjo mase me sistemin ligjor te brendshem?

-          A kerkon kjo mase miratimin e rregullave te tjera teknike me specifike, pra kjo mase eshte e mjaftueshme apo jo?

-          A vendos kjo mase procedura qe mund te ndikojne ne sistemin e procedurave administrative, pra kjo mase e marre per perafrimin e legjislaciont doganor shqiptar me ate komunitar eshte e tille qe ndikon edhe ne procedurat administrative apo jo?

-          A kerkon kjo mase krijimin e nje strukture mbikqyrese dhe /ose monitoruese?

Pervec ketyre hapave studimet e efekteve rregulluese duhet te permbajne edhe nje vleresim per efekt te perafrimit te legjislacionit . Kjo do te thote per shembull nje  vleresim te  kapaciteteve praktike per implementimin e mases legjislative, vleresime te mundesive praktike per realizimin e aktiviteteve parashikuar nga masa legjislative , per sigurimin e stukturave instuticionale dhe zbatimin e sanksioneve sic mund te kerkohet nga “acquis communautaire” me ane te mases se propozuar ...

Bibliografia

Hoxha,A.:Ekstradimi sipas instrumentave ligjore të BE_së.Ngjashmëritë dhe ndryshimet me instrumentat e Këshillit të Europës,Tiranë 2010.

Xhafo,J.:E drejta penale ndërkombëtare,Tiranë 2009.

Zajmi,I.:E drejtë europiane,Tiranë 2010.

Zajmi,I.:Leksion rreth MSA_së,Tiranë 2011.

Shegani,A.:E  drejtë penale e krahasuar,Tiranë 2008.

Korff,D ,Shegani,A dhe Cela,K.Vështrim mbi sistemin ligjor anglez,Tiranë 2005.

Puto,A.:E drejtë ndërkombëtare publike,Tiranë 2010.

Hysi,V.:Penologjia,Tiranë 2009.

Ndrepepaj,V dhe Kullojka,N.:Procesi i përafrimit të legjislacionit shqiptar në përgjithesi e atij doganor në veçanti me aquis communautaire,Tiranë 2011.

Kushtetuta e R.së Shqipërisë,Tiranë 2008.

Kodi penal i R.së Shqipërisë,Tiranë 2009.

Kodi i procedurës penale i R.së Shqipërisë,Tiranë 2010

3 vota. Mesatarja e 5.00 të 5.

Shto një koment