Shuarja e sanksioneve penale

...bëhet me vdekjen e të dënuarit; me parashkrim; me amnisti; dhe me falje.

SHUARJA E DËNIMIT Parashkrimi – Parashkrimi apo vjetërsimi është institut juridik i cili shpie në shuarjen e sanksioneve penale për shkak të kalimit të kohës së caktuar me ligj. Kur parashkrimi paraqitet, shteti humb të drejtën e zbatimit të sanksioneve penale ndaj kryesit të veprës penale. nëse prej kryerjes së veprës penale dhe gjer të ndërmarrja e ndjekjes penale ka kaluar një kohë e caktuar, me ligj nuk mund të ndërmerret ndjekja penale – bëhet parashkrimi i ndjekjes penale, gjithashtu në rastet kur prej momentit të shqiptimit të dënimit ka kaluar afati i caktuar me ligj, gjykata nuk mund të ekzekutojë dënimin e shqiptuar – bëhet parashkrimi i ekzekutimit të dënimit.

Parashkrimi I ndjekjes penale – Konsiston në atë së për shkak të kalimit të afatit i cili është paraparë me ligj nuk mund të ndërmerret ndjekja penale dhe personit nuk mund ti shqiptohet dënimi për vepër penale që e ka kryer. Koha që duhet të kalojë për tu bërë parashkrimi, quhet afati i parashkrimit. Sipas kodit penal afatet e parashkrimit të ndjekjes penale janë: 35 vjet – për burgim afatgjatë; 15 vjet – për dënimin mbi 10 vjet burgim; 10 vjet – për dënim mbi 5 vjet burgim, etj. Nëse për veprën penale janë paraparë shumë dënime, afati i parashkrimit caktohet sipas dënimit më të rëndë, si dhe nëse për një vepër janë paraparë dënime alternative, afati i parashkrimit caktohet sipas dënimit më të rëndë. Nëse për një vepër penale janë paraparë shumë dënime në mënyrë kumulative. Psh., dënimi me burgim si dënim kryesor. Nëse vepra penale ka ngelur në tentativë, vlen afati i parashkrimit që është paraparë për vepër penale të përfunduar.

Fillimi i afatit të parashkrimit – Afati i parashkrimit të ndjekjes penale fillon të ecë nga dita kur është kur është kryer vepra penale. për veprat penale të përbëra fillon prej momentit kur është kryer pjesa e fundit, për veprat penale të vazhduara fillon prej momentit kur është ndërmarrë veprimi i fundit, për veprat penale permanente fillon prej momentit kur ka pushuar gjendja e kundërligjshme, për veprat penale kolektive fillon prej ditës kur është kryer vepra e fundit.

Ndalja e parashkrimit të ndjekjes penale – Paraqitet atëherë kur për shkak të disa rrethanave të parapara me ligj, ndjekja penale nuk mund të fillohet apo nëse është filluar e nuk mund të vazhdohet sipas ligjit. Në shkencën e së dr. penale njihen dy lloje të pengesave të cilat mund të shkaktojnë ndaljen e afatit të parashkrimit: pengesat faktike (arratisja e kryesit, nuk dihet vendbanimi i kryesit, okupimi i territorit, tërmeti, etj.), dhe pengesat juridike (imuniteti i deputeti të parlamentit, sëmundja psikike e të pandehurit gjatë procedurës penale, etj.).

Ndërprerja e parashkrimit të ndjekjes penale – Qëndron në faktin se gjatë kohës sa zgjasin rrethanat, të cilat ligji veçmas i parasheh, afati i parashkrimit ndërprehet. Në këto raste koha që ka kaluar para ndërprerjes nuk llogaritet, por ecë prej fillimi. Kodi penal njeh dy shkaqe të cilat shpiejnë ndërprerjen e parashkrimit. Së pari, parashkrimi ndërprehet me çdo veprim të organit shtetëror kompetent, që ndërmerret me qëllim të ndjekjes së kryesit, dmth, gjykata, prokuroria apo policia duhet ta ndërprejnë veprimin e tyre, si psh, marrja në pyetje e dëshmitarit,nxjerrja e vendimit për paraburgim, hetimi në vendin e ngjarjes, ekspertiza, etj. Shkaku i dytë, është kryerja e veprës penale të re gjatë afatit të parashkrimit.

Parashkrimi absolut – Parashkrimi absolut i ndjekjes penale paraqitet kur kalon dyfishi i kohës që kërkohet sipas ligjit për parashkrimin, psh, nëse për ndonjë vepër është paraparë se parashkrimi shkaktohet pas 5 vjeteve, atëherë parashkrimi absolut paraqitet pas skadimit të 10 vjeteve.

Parashkrimi i ekzekutimit të dënimit – Konsiston në atë se pas kalimit të kohës së paraparë me ligj, dënimi i shqiptuar nuk mund të ekzekutohet. Kjo mund të ndodh nëse dënimi nuk ka filluar të ekzekutohet, apo nëse ekzekutimi i tij është ndërprerë. Sipas kodit penal, dënimi i shqiptuar nuk mund të ekzekutohet nëse kanë kaluar: 35 vjet nga dënimi me burgim afatgjatë; 15 vjet nga dënimi me mbi 10 vjet burgim; 10 vjet nga dënimi me mbi 5 vjet burgim; 5 vjet nga dënimi me mbi një vit burgim, dhe 2 vjet nga dënimi me burgim deri në një vit, apo dënimi me gjobë.

Mosparashkrimi i veprave penale të gjenocidit dhe krimeve të luftës – Sipas kodit penal, pa marrë parasysh sa kohë ka kaluar prej momentit të kryerjes se veprës penale, nuk mund të bëhet parashkrimi i ndjekjes penale dhe të ekzekutimit të dënimit për veprat penale të gjenocidit, krimeve të luftës dhe krimeve kundër njerëzimit, si dhe për veprat tjera penale për të cilat sipas të drejtës ndërkombëtare nuk mund të zbatohet parashkrimi. Duke marrë parasysh rrëzikshmërinë shoqërore shumë të madhe dhe pasojat jashtëzakonisht të rënda të këtyre veprave, medoemos rezulton konkluza se parashkrimi i këtyre veprave penale në aspektin moral do të ishte i paarsyeshëm.

Amnistia dhe falja –Me anë të amnistisë, apo faljes, personit të dënuar i falet në tërësi apo një pjesë e dënimit të shqiptuar. Zëvendësohet dënimi i shqiptuar me dënim më të butë, bëhet shlyerja e dënimit nga evidenca e të ndëshkuarve, apo kryesi i veprës penale lirohet nga ndjekja penale. amnistia apo falja, me të cilën kryesi i veprës penale lirohet nga ndjekja penale, quhet abolicion. Abolicioni është formë më e gjerë e amnistisë apo faljes. Me anë të abolicionit procedura nuk mund të fillohet, por nëse është filluar, ajo ndalet. Abolicioni mund të jepet në të gjitha fazat e procedurës penale gjersa nuk është nxjerrë aktgjykimi i plotëfuqishëm. Amnistia dhe falja janë akte specifike të organeve më të larta shtetërore në lëmin e jurisprudencës penale me të cilat bëhet ndryshime në favor të personit të dënuar. Ekzistojnë shumë shkaqe të cilat e arsyetojnë zbatimin e amnistisë dhe faljes, psh, për shkak të ndryshimeve të rrethanave shoqëroro-politike disa vepra penale të humbin atë shkallë të rrëzikshmërisë shoqërore që e kanë pasur në momentin e nxerrjes së ligjit penal. Për këtë shkak, lloji dhe masa e dënimit të shqiptuar më herët konsiderohet shumë i rreptë. Kësisoj, me anë të amnistisë apo faljes, pa ndryshuar aktgjykimin me të cilin është shqiptuar ky dënim, zbutet dënimi i shqiptuar apo abrogohet në tërësi. Me anë të amnistisë dhe faljes ndikohet në personat e dënuar që gjatë mbajtjes se dënimit të sillen mirë. Në rastet e caktuara amnistia dhe falja jepet për shkaqe humane (kur kryesi ka merita të jashtëzakonshme për çlirimin e vendit, etj.) dhe për interesa të caktuara shtetërore dhe politike (nëse mbajtja e mëtejshme e dënimit të  kryesit cenon rëndë autoritetin e shtetit apo marrëdhëniet e atij shteti me shtetin tjetër, etj.). Amnistia dhe falja mund të jepen për të gjitha veprat penale, madje edhe për veprat penale të cilat ndiqen sipas padisë private. Me anë të amnistisë dhe faljes nuk anulohet aktgjykimi, ai edhe më tutje konsiderohet i ligjshëm, por vetëm falet. Me amnisti dhe me falje nuk cenohen të drejtat e personave të tretë të cilat mbeshteten në dënimin e shqiptuar. Të gjithë personat që janë të dënuar me vepër penale, kanë të drejtë të kërkojnë kompensimin e dëmit.

Amistia – Është akt, të cilin në formë të ligjit e nxjerrë organi më i lartë shtetëror – parlamenti. Me anë të amnistisë personat e pacaktuar me emër lirohen nga ndjekja penale, lirohen plotësisht apo pjesërisht apo nga ekzekutimi i dënimit, zëvendësohet dënimi i shqiptuar me dënim më të butë apo caktohet shlyerja e dënimit nga evidenca e të dënuarve. Amnistia mund të jetë për të gjitha veprat penale, edhe për paditë private. Amnistia është bazë e përgjithshme për shuarjen e dënimit. Trajta më e gjerë e amnistisë është abolicioni. Me anë të abolicionit kryesi i veprës penale lirohet nga ndjekja penale. Në rastet kur jepet abolicioni nuk mund të fillojë procedura penale,ndërsa nëse është filluar, ajo ndalet pa marrë parasysh se në çfarë faze ka aritur, derisa të nxirret aktgjykimi i plotëfuqishëm. Amnistia nxirret në formë të ligjit dhe kesisoj paraqet akt të përgjithshëm. Me anë të amnistisë mund të ceken veprat penale, kryersitë e të cilave lirohen nga ndjekja penale apo nga ekzekutimi i plotë apo i pjesërishëm i dënimit. Amnistia mund të jepet për kryesit e veprave penale të cilët janë dënuar me lloje dhe masa të caktuara të dënimit, psh., amnistia u jepet të gjithë personave të clat janë dënuar me burg gjer një vit apo personave të cilët janë dënuar me 10 vjet burgim, nëse i kanë mbajtur tetë vjet.

Falja – Është akt të cilin e nxjerrë kryetari i shtetit ose qeveria e shtetit. Falja nxirret në formë të vendimit me të cilin personat e caktuar emër për emër lirohen nga ndjekja penale, lirohen pjesërisht apo plotësisht nga ekzekutimi i dënimi, zëvendësohet dënimi i shqiptuar me dënim më të butë apo me dënim me kusht, apo caktohet shlyerja e dënimit nga evidenca e të dënuarve. Falja jepet në bazë të ligjit të posaçëm – ligji mbi faljen, me të cilin është përcaktuar procedura për zbatimin e saj. Për nga përmbajtja dhe efektet në statusin e personit të dënuar, falja ëshë e njëjtë me amnistinë ngase si edhe me amnisti edhe me falje personi mund të lirohet nga ndjekja penale, të lirohet plotësisht apo pjesërisht nga ekzekutimi i dënimit, të zëvendësohet dënimi i shqiptuar me dënim më të butë dhe të shlyhet dënimi nga evidenca e të dënuarve. Mirëpo, për nga vëllimi, faljaështë më e gjerë se amnistia ngase me të mund të shuhen numër më i madh i sanksioneve penale. Procedura për falje mund të fillohet sipas detyrës zyrtare – ex oficio, dhe me iniciativën (lutjen) e të dënuarit apo anëtarëve të familjes së tij.

  • 3 vota. Mesatarja e 1.67 të 5.