Marrëdhëniet e së drejtës penale me degët e tjera të së drejtës

Punuar nga Ma. Sc.  Dardan Vuniqi e Redona Gaxherri nga libri i Prof. Dr. Ismet SALIHU ; përshtati online Webmaster

E dr. penale ka marrëdhënie të caktuara me degët tjera të drejtësisë që parashohin delikte dhe sanksione, apo që kanë për qëllim luftimin e kriminalitetit.

E dr. penale dhe e dr. kushtetuese – kushtetuta është ligj themelor, ku gjinden parimet kryesore të tërë legjislacionit. Kosova ende nuk ka kushtetutë, por ka kornizë kushtetuese, që e ka nxjerrë UNMIK-u, në të cilën janë përcaktuar në mënyrë gjithpërfshirëse të gjitha parimet e domosdoshme që do të mbeshtesin normat e ligjeve, e poashtu edhe normat e legjislacionit penal. Ligjet penale duhet të jenë në përputhshmëri me parimet e proklamuar në kushtetutë.

E dr. penale dhe e dr. e procedurës penale – në të dr. penale parashihen së cilat vepra konsiderohen vepra penale dhe sanksionet penale që mund tu shqiptohen kryesve të tyre, kurse e dr. e procedurës penale parasheh normat me të cilat rregullohet mënyra e veprimit dhe autorrizimet e organeve shtetërore në procedurën penale. Njëkohësisht me procedurën penale rregullohen marrëdhëniet midis gjykatësit hetues dhe gjykatës,midis gjykatave të larta dhe të ulëta, midis gjykatësit në një anë, dhe në anën tjetër prokurorit, të fajësuarit, mbrojtësit, dëshmitarit, etj. Gjithashtu proc. penale përcakton edhe format më anë të të cilave duhet të ushtrohen veprimet procedurale në proc. penale, mënyrën e thirrjes, si të merret në pyetje dëshmitari, seanca kryesore, etj. Normat e të drejtës penale shërbejnë si mjet për aplikimin e së dr. penale. Edhe pse këto dy degë janë të ndara, midis tyre ekziston lidhmëria organike, që është rezultat i qëllimit të njejtë, luftës kundër kriminalitetit. Institucioni i amnistisë dhe faljes është i rregulluar me normat e kodit penal dhe procedurës penale.

E dr. penale dhe e dr. civile – e dr. penale mbron një varg të marrëdhënieve apo çeshtjeve nga lëmi i së dr. civile. Me një varg të inkriminimeve mbrohet pasuria shtetërore dhe private, ushtrohet mbrojtja nga mashtrimet me rastin e shitblerjes, pastaj e dr. penale parasheh si vepër penale dëmtimin e kreditorëve, keqpërdorimin e autorizimeve në ekonomi, etj., pastaj kryerja e veprës penale kundër jetës dhe trupit, etj. Çështjet e përbashkëta që mbrohen me të dr. penale dhe civile, shprehen edhe në sferën e përgjegjësisë. Përgjegjësia penale është komplementare (plotësuese), sepse shprehet atëherë kur nuk është e mjaftueshme vetëm përgjegjësia civile. Për të njejtën vepër të ndaluar, mund të aplikohen sanksione civile dhe penale, pra shprehet mbrojtja e dyfishtë juridike. Rasti kur në procedurën penale krahas përgjegjësisë penale shqyrtohet dhe vendoset edhe për kompenzimin e dëmit të shkaktuar me veprën penale, quhet procedurë adhezioni.

E dr. penale dhe e dr. administrative – e dr. admin. rregullon organizimin dhe punën e administratës, e cila ngerthën në vete numër të madh të shërbimeve publike. Me qëllim që të sigurohet ushtrimi i drejtë dhe pa pengesa i shërbimeve publike në organet e ndryshme administrative, e dr. admin. parasheh kundërvajtje dhe sanksione për rastet kur bëhet cenimi i normave të kësaj dege, qoftë nga personat zyrtar apo nga qytetarët (psh., keqpërdorimi i pozitës zyrtare ose autorizimit, puna e pandërgjegjshme në detyrë, falsifikimi i dokumenteve zyrtare, ryshfeti, etj., konsiderohen si vepër penale. E dr. admin. kontribuan në masë të konsiderueshme në parandalimin e kriminalitetit, kontribuon në funksionimin e rregullt të organeve administrative dhe mbrojtjen e rendit publik dhe qarkullimin juridik. Lidhmëria midis këtyre dy degëve shprehet midis marrëdhënieve të veprave penale, kundërvajtjeve dhe delikteve disiplinore. Kodi penal veprën penale e përkufizon si vepër të kundërligjshme, tiparët e se cilës janë të përcaktuara me ligj. Ndërsa me ligjin mbi kundërvajtjet, kundërvajtjet përkufizohen si shkelje të rendit publik dhe për kryerës parashihen dënime me burg, me të holla dhe masa mbrojtëse. Në krahasim me veprat penale, rrëzikshmëria shoqërore e kundërvajtjeve është e intensitetit shumë më të vogël. Ky është dallimi kualitativ midis veprës penale dhe kundërvajtjës. Mirëpo kemi edhe dallimin kuantitativ, psh., nëse sasia e drunjeve të vjedhur është mbi 2 metra kub, konsiderohet si vepër penale e vjedhjes së pyllit, dhe nëse sasia e drunjeve është më e vogël, konsiderohet kundërvajtje.

E dr. penale dhe degët e tjera të drejtësisë – A) e dr. penale dhe e dr. ekonomike – e dr. penale me një varg dispozitash mbron marrëdhëniet dhe vlerat që janë rregulluar me të drejtën ekonomike. Kjo i mbron organizatat e punës nga veprimtaria e pandërgjegjshme në ekonomi, nga keqpërdorimet e ndryshme, nga lidhja e kontratës së dëmshme, nga konkurrenca jolojale, etj. B) e dr. penale dhe e dr. e punës – e dr. penale me një varg dispozitash parasheh veprën penale kundër marrëdhënies së punës dhe të dr. e sigurimit social, ngase normat e se drejtës së punës dhe të drejtës së sigurimit social, inkorporohen si pjesë përbërëse në figurën e veprave penale. Psh., vepër penale është kur punëtorit i mohohen ose kufizohen të ardhurat personale nga puna, apo e drejta e pushimit, etj., që i takojnë në bazë të ligjit mbi marrëdhënien e punës apo të kontratës kolektive. C) e dr. penale dhe e dr. familjar – e dr. penale me një varg dispozitash parasheh veprat penale kundër martesës dhe familjes, i mbron vlerat dhe institucionet e së drejtës familjare.

Autonomia e së dr. penale – e dr. penale në masë të konsiderueshme është e natyrës sekondare, ngase kjo aplikohet në rastet kur marrëdhëniet apo institucionet e degëve tjera të drejtësisë nuk mund të mbrohen në mënyrë adekuate, poashtu është e natyrës akcesore, ngaes kjo shërbëhet edhe me një varg nocionesh juridike të degëve tjera të drejtësisë. Marrëdhëniet dhe lidhshmëria e së dr. penale me degët tjera të drejtësisë si dhe natyra sekondare dhe akcesore e së dr. penale ndaj degëve tjera, rezulton me faktin se të gjitha degët juridike të një shteti kanë një qëllim unik – mbrojtjen e marrëdhënieve shoqërore ekonomike të bashkësisë së caktuar dhe të të mirave që u përkasin individeve. Autonomia e se dr. penale shihet edhe nga fakti se, duke u mbeshtetur në funksionin specifik dhe mjetet me të cilat shërbehet për luftimin e kriminalitetit, në mënyrë të pavarur i përcakton nocionet e veta, psh., në mënyrë të pavarur e përcakton nocionin e personit zyrtar, nocionin e fëmijës dhe personit të mitur, nocionin e përgjegjësië penale, etj. E dr. penale është degë e pavarur dhe specifike e sistemit juridik të vendit të caktuar.

  • 5 vota. Mesatarja e 4.00 të 5.