Llojet dhe rrethanat lehtësuese e rënduese

Me rrethana rënduese nënkuptojmë ato rrethana të cilat ndikojnë që dënimi të jetë më i rreptë brenda kufijve të paraparë me ligj për atë vepër penale. Ndërsa me rrethana lehtësuese ndikojnë që dënimi të jetë më i butë, po ashtu brenda kufijve të caktuar me ligj. Kodi penal cek këto rrethana lehtësuese: 1. Shkallën e përgjegjësisë penale (kryesi ka qenë plotësisht apo pjesërisht i përgjegjshëm); 2. Motivet nga të cilat është kryer vepra penale janë shkaqet psikike të cilat e kanë shtyer personin të kryej vepër penale (motivet e natyrës së dobët – urrejta, shpirtligësia, hakmarrja, etj., janë rrethana rënduese dhe motivet pozitive, humane – dhemshuria, dashuria, ndjenja e obligimit apo ndërit, etj., janë rrethana lehtësuese); 3. Sjelljet e mëparshme dhe rrethanat personale të kryesit (psh., nëse një person në jetën e tij të mëparshme ka pasur sjellje korrekte dhe ka qenë shembull për të mirë në mjedisin e tij – rrethana lehtësuese dhe nëse kryesi i veprës penale ka qenë edhe më parë i dënuar, është recidivist, apo nëse ka çuar jetë parazite, bredhja, luajtja bixhoz, etj. – rrethana rënduese); 4. Pranimi i fajit nga kryesi i veprës penale; 5. Sjellja e kryesit pas kryerjes së veprës penale, etj

Zbutja e dënimit

Zbatohet kur me ligj parashihet mundësia që gjykata të shqiptojë dënim nën minimumin e posaçëm të dënimit të paraparë për atë vepër penale dhe atë gjer në minimumin e përgjithshëm të atij lloji të dënimit, apo që ta zëvendësojë dënimin e paraparë për atë vepër me lloj të dënimit më të butë. Njihen dy lloje të zbutjes se dënimit: a) zbutja e dënimit në rastet kur shprehimisht parashihet me ligj, dhe b) zbutja e dënimit sipas bindjes se gjykatës. A) në pjesën e përgjithshme kodi penal ka paraparë mundësinë e zbutjes së dënimit në rastet kur personi  veprën penale e kryen: me përgjegjësi të zvogëluar, në lajthimin juridik, në kapërcimin e kufijve të mbrojtjes së nevojshme dhe të nevojes ekstreme, kur vepra penale ngelet në tentativë, etj. B) zbutja e dënimit, sipas bindjes së gjykatës, është e lejuar me kodin penal përjashtimisht. Me dispozita përkatëse kodi penal në disa raste të veprave penale të kryera veçanarisht në rrethana lehtësuese, e autorizon gjykatën që edhe t’ia zbusë dënimin sipas çmuarjes së lirë. Mënyra dhe kufijtë e zbutjes së dënimit janë të përcaktuara në mënyrë shprehimore në kodin penal, për burgim afatgjatë mund të zbutet deri në 10 vjet; për 3 vjet burgim, zbutja mund të jetë deri në 1 vit; për 2 vjet burgim, mund të zbutet deri në 6 muaj; për 1 vit burgim, zbutja 3 muaj; për më pak së 1 vit, zbutja deri në 15 ditë; për masë të ulët të dënimit, mund të shqiptohet dënimi me gjobë, etj.

Lirimi nga dënimi

Në Kodin Penal është paraparë mundësia e lirimit nga dënimi nga ana e gjykatës. Mirëpo, duhet theksuar se gjykata mund ta lirojë kryesin e veprës penale nga dënimi vetëm në rastet kur ligji shprehimisht e parasheh këtë mundësi. Gjykata nuk mundet sipas bindjes së vetë të lirë ta lirojë kryesin e veprës penale nga dënimi. Sipas kodit penal njihen dy grupe të rasteve kur kryesi mund të lirohet nga dënimi. Grupi i parë – me dispozitat e pjesës së përgjithshme të kodit penal, psh., në kapërcimin e kufijve të mbrojtjes së nevojshme, në kapërcimin e kufijve të nevojes ekstreme, në lajthimin juridik, në rastet e tentativës së papërshtatshme, etj. Grupi i dytë – me dispozitat e pjesës së posaçme të kodit penal, psh., nëse dëshmitari, eksperti përkthyesi apo interpreti e revokon deklaraten e rreme para se të jetë nxjerr vendimi përfundimtar, nëse personi i privuar nga liria heq dorë vullnetarisht nga rebelimi para se të këtë përdorur dhunën apo kanosjen serioze, etj. Dispozitat e të dy pjesëve janë të karakterit fakultativ.

Bazat e posaçme të lirimit nga dënimi për veprat penale të kryera nga pakujdesia

Kodi Penal parasheh në mënyrë shprehimore mundësinë e lirimit nga dënimi për rastet e posaçme të veprave penale të kryera nga pakujdesia, psh., 1. Kur pasojat e veprës penale e godasin aqë rëndë kryesin e veprës penale saqë ndëshkimi do të ishte i panevojshëm për realizimin e qëllimit të dënimit; 2. Kur kryesi menjëherë pas kryerjes së veprës penale ka bërë përpjekje për evitimin apo zvogëlimin e pasojave të asaj vepre dhe nëse në tërësi apo në masë të madhe e ka kompensuar dëmin i cili është shkaktuar nga ajo vepër.

RECIDIVI

Me recidiv nënkuptojmë rastet kur personi që ka qenë më parë i dënuar, përsëri kryen vepër penale – kuptimi penalo-juridik. Në kuptimin kriminologjik, recidivi paraqet çdo kryerje të sërishme të veprës penale nga personi që ka kryer edhe më parë vepër penale, pa marrë parasysh së a ka qenë i dënuar për atë vepër apo jo. Në kuptimin penologjik, recidivi ekziston kur personi që e ka vuajtur dënimin me burg, sërish vjen në burg për shkak së kryen vepër tjetër penale. Recidivi konsiderohet si rrethanë rënduese.

Llojet e recidivit – Duke marrë parasysh natyrën e veprave penale, në të dr. penale njihen dy lloje të recidivit: recidivi i përgjithshëm – ekziston kur kryesi pas dënimit të shqiptuar apo të mbajtur për veprën penale të mëparshëm, sërish kryen vepër penale të llojit të ndryshëm; dhe ai special – ekziston kur kryesi pas dënimit të shqiptuar apo të mbajtur për veprën penale të mëparshme, sërish kryen vepër penale të njëjtë. Duke marrë parasysh numrin e veprave penale të kryera, në të dr. penale njihen dy lloje të recidivit: recidivi i njëfishtë – apo i rëndomtë ekziston në rastet kur personi i cili ka qenë i dënuar për veprën penale të mëparshme, sërish kryen vepër penale tjetër. Gjykata sipas bindjes së vetë vendosë se a do të jetë rrethanë rënduese me rastin e matjes se dënimit. Gjykata është e obliguar të marrë parasysh këto rrethana: së a është vepra penale e llojit të njëjtë me atë të mëparshme, a ka qenë motivi i njëjtë për këto vepra, sa kohë ka kaluar nga dënimi i mëparshëm, etj. Recidivi i njëfishtë është rrethanë rënduese fakultative;  dhe recidivi i shumëfishtë – konsiderohet se ekziston atëherë kur një person, i cili më parë ka qenë dy herë i dënuar për vepra penale, sërish kryen vepër penale të re. Për tu konsideruar një person recidivist i shumëfishtë, duhet të plotësohen këto kushte: që kryesi të jetë dënuar më parë dy e më shumë herë për vepra penale të kryera me dashje me së paku një vit burgim; dhe nëse nga dita e lirimit të kryesit nga mbajtja ose përfundimi i dënimit të shqiptuar më parë deri në kryerjen e veprës së re penale kanë kaluar më pak se 5 vjet. Recidivi i shumëfishtë është rrethanë rënduese fakultative, për këtë gjykata me rastin e shqiptimit të dënimit merrë parasysh pranimin e fajit, ngjashmërinë e veprave të kryera, motivet, rrethanat, etj.

  • 2 vota. Mesatarja e 2.00 të 5.