Themelimi i marrëdhënieve të punës

Për vendosjen e marrëdhënies së punës është e domosdoshme që të ekzistojnë së paku dy subjekte, këto subjekte duhet që këto marrëdhënie ti vendosin në baza vullnetare, në lidhje juridiko-funksionale në raport me objektin e punës juridike dhe duhet të ekzistojë interesi objektiv-shoqëror i cili i lidh për atë punë juridike. Palët e marrëdhënies së punës, janë: punëdhënsi (është personi fizik ose juridik i cili i siguron punë punonjësit dhe i paguan atij rrogën për punë apo shërbimet e kryera); dhe punonjësi (është personi fizik i punësuar për të kryer punë ose shërbime për punëdhënësin nën autoritetin dhe kontrollin e tij). Punëdhënësi dhe punonjësi i përmbushin obligimet dhe i ushtrojnë të drejtat e tyre në pajtim meligjin në fuqi, kontratën e punës dhe sipas rastit edhe me marrëveshje kolektive. Përveç punëdhënsit dhe punonjësit, si subjekte të marrëdhënies së punës mund të jenë edhe: subjektet e veprimtarisë ekonomike dhe tregtare (ndërmarrjet, shoqëritë aksionare dhe bashkësitë e tyre), subjektet nga fusha e shërbimeve juridiko-publike (psh, organet shtetërore, institucionet), nëpunësit të cilët janë persona fizik që kryejnë punë administrative në organet e administratës, etj.

Kushtet për themelimin e marrëdhënies së punës

Me kushte për themelimin e marrëdhënieve të punës nënkuptohen ato kërkesa të cilat duhet ti plotësojë një person që të mund të fitojë statusin e punëtorit apo të të punësuarit. Themelimi i marrëdhënies së punës bëhet në dy subjekteve apo dy palëve kontraktuese, me interesa të kundërta dhe të ndara. Dispozitat juridike të shumicës së vendeve që i referohen legjislacionit të punës i kanë paraparë dy lloj kushtesh për themelimin e marrëdhënies së punës: a) kushtet e përgjithshme dhe b) kushtet e veçanta.
Kushtet e përgjithshme – janë zakonisht minimale dhe këto duhet ti plotësojë çdo person që dëshiron të themelojë marrëdhënie pune. Kushtet e përgjithshme janë: mosha e caktuar (mosha mbi 15 vjeçare) dhe aftësia shëndetësore (me kusht që puna e tillë nuk e vënë në rrezik jetën dhe pronën e tij).
Kushtet e veçanta – janë të lidhura për cilësinë apo kriterin e vendit të punës apo procesit të punës. Këto kushte mund të përcaktohen me ligj por edhe me akt të përgjithshëm të punëdhënësit, dhe këto janë: përgaditja e caktuar profesionale, kushtet e veçanta shëndetësore, përvoja e caktuar në punë, njohja e gjuhës së huaj, njohja e punës me kompjuter, etj.

Procedura e themelimit të marrëdhënies së punës

Në parim, pas përcaktimit të kushteve për themelimin e marrëdhënies së punës, si dhe parametrave tjerë, psh, ekzistimit të vendit të lirë të punës, pason faza e parë e themelimit të marrëdhënies së punës, marrja e vendimit për nevojen e themelimit të marrëdhënies së punës, pastaj konstatimi se a ekzistojnë apo nuk ekzistojnë pagesa për themelimin e marrëdhënies së punës. Faza tjetër ka të bëj me themelimin e marrëdhënies së punës dhe është vendosja e kontaktit në mes punëdhënësit dhe kandidatit dhe faza përfundimtare është pranimi i kandidatit të caktuar.

Vendimi lidhur me nevojat për punëtor

Rregullorja për Ligjin Themelor të Punës në Kosovë nuk parasheh se a duhet apo jo të mirret vendim lidhur me nevojën për punëtorë të ri. Megjithatë, edhe kur kur për këtë çeshtje nuk ekziston obligimi ligjor, kjo në realitet ekziston dhe nuk duhet të formalizohet. Një vendim i tillë ekziston gjithmonë kur në një ndërmarrje, institucion apo tek punëdhënësi rritet vëllimi i punëve. Struktura dhe numri i vendeve të punës duhet të përcaktohen me akt intern autonom të punëdhënësit i cili paraqitet si parakusht normativ për themelimin e marrëdhënies së punës, ndërsa vendosja për nevojën e punëtorëve të ri është çështje e autonomisë së punëdhënësit.

Vendosja e kontaktit në mes të personave që dëshirojnë të themelojnë marrëdhënien e punës

Vështrohet në këtë mënyrë: a) punëdhënësve dhe punëtorëve duhet t’iu lihet në disponim që vetë të kujdesen se si do ti shpallin vendet e punës, që nënkupton se edhe punëtorët duhet vetë të kujdesen për mënyrën e gjetjes se punës; b) shpalljen e obligueshme të vendeve të lira të punës; c) përcaktimin e normave për obligimin e shpalljes publike të konkursit për vendet e lira të punës. Në sistemet ku dominon parimi i autonomisë kontraktuse rrallë paraqiten rastet kur ka shmangie nga ky parim. Një ndër format më të përhapura të vënies së kontaktit në mes të subjekteve të marrëdhënies së punës është shpallje e vendeve të lira të punës nëpërmes mjeteve të informimit publik. Shpallja e vendeve të lira mund të bëhet edhe me shpalljen interne (bëhet në rastet kur punëdhënsi, vendet e lira të punës i plotëson me kuadrin që ka.

Vendosja për pranim në marrëdhëniet e punës

Një nga parimet më kryesore të së drejtës së punës është që marrëdhënia e punës si marrëdhënie specifike të themelohet vullnetarisht, dmth, të këtë konsensus mes dy palëve. Pëlqimi i dyanshëm i subjekteve duhet të bëhet: a) lirisht dhe vullnetarisht pa mashtrim, lajthim apo kushtëzim; b) në formë të shkruar. Akti i materializuar që përmban marrëveshjen e arritur, paraqet bazën juridike për themelimin e marrëdhënies së punës. Materializimi i marrëveshjes vullnetare sipas legjislacionit tonë bëhet me kontratë të punës.

Kontrata e punës

Është një nga kategoritë qëndrore në të drejtën e punës. Më shumicën e vendeve kontrata e punës është bazë për themelimin e marrëdhënies së punës. Në parimi kontrata e punës duhet të lidhet para së punëtori të fillojë të punojë. Kontratën e punës e lidhë punëdhënësi në njërën anë dhë punëtori në anën tjetër, dhe duhet të jetë e nënshkruar nga të dy palët. Kontrata përmban këto elemente: vendbanimin e palëve për punëdhënësit selinë dhe numrin e regjistrimit të tyre në regjistrin e subjekteve afariste, vendin e punës, llojin e punës ose shërbimeve, kohëzgjatjen e kontratës, lartësinë e pagës, etj.

Natyra juridike e kontratës së punës

Sipas disa teoricientëve juridikë, kontrata e punës hynë në kategorinë e kontratave me obligime të dyanshme, sepse të kontrata e punës ekzistojnë obligime recipreoke për secilën palë kontraktuese; ofrimi i shërbimeve nga ana e punëtorëve në njërën anë dhe shpërblimi nga ana e punëdhënësit në anën tjetër. Teoricientë tjerë mendojën së kontrata e punës duhet të sistemohet në kategorinë e kontratave të pajtimit, sepse përfaqësojnë atë lloj marrëveshje në të cilën njëra palë kontraktuese paraprakisht i formulon kushtet në bazë të të cilave lidhet kontrata, pavarësisht nga ajo së në esencë, kontesti qëndron në atë së a është kontrata e punës si një lloj kontrate e pajtimit vërtetë kontratë apo jo. Në shkencën bashkëkohore juridike mbizotëron mendimi së kontrata e punës është kontratë adhezive, kontratë e akcesit, përkatësisht kontratë gjatë lidhjes të së cilës, njëra palë i formulon që më parë kushtet  e përfundimit të saj, kurse pala tjetër ose pajtohet ose jo me kushtet e parashtruara, duke mos pasur mundësi që ti ndryshojë. Kontrata e punës mban autonominë në mes të kontratës dhe institucionit, dmth, së kemi të bëjmë me marrëdhënie statusore.

Kohëzgjatja e kontratës së punës (marrëdhënies së punës)

Lidhja e kontratës së punës mund të bëhet në kohë të caktuar dhe në kohë të pacaktuar. Në parim marrëdhënien e punës në kohë të pacaktuar e kemi në ato raste kur në kontratën e punës nuk përcaktohet kohëzgjatja e saj, kjo është një rregull që dominon në praktikë. Në këto marrëdhënie të punës nuk dihet paraprakisht se sa do të zgjasë marrëdhënia e punës që nënkupton së punëtori dhe subjekti tjetër i kësaj marrëdhënie apo punëdhënësi mund të shkëpusin këtë marrëdhënie në çdo kohë. Legjislacioni i punës parasheh edhe themelimin e marrëdhënies së punës apo lidhjen e kontratës së punës në kohë të caktuar. Lidhja e kontratës së punës në kohë të caktuar mund të bëhet në situata kur është e domosdoshme që të sigurohet kryerja e rregulltë apo e jashtëzakonshme e punëve të caktuara për një apo më shumë vende pune,ndërsa objektivisht nuk ekziston nevoja për themelimin apo lidhjen e kontratës së punës në kohë të pacaktuar. Marrëdhënia apo kontrata e punës në kohë të caktuar, zakonisht lidhet në këto raste: punët sezonale (psh, turizëm, hotelieri, komunikacion, bujqësi, etj.); zëvendësimi i punëtorit (kur mungon punëtori e puna nuk guxon të ndërpritet por kërkon kontinuitet); puna që ka të bëj me një projekt të caktuar; punët që zgjasin për kohë të caktuar, etj. Në kontratën e punës shprehimisht përcaktohet se punëtori themelon marrëdhënien e punës në kohë të caktuar si dhe përcaktohet afati apo kohzgjatja e kontratës së punës.

Praktikantët

Në rregulloren për ligjin themelor të punës në Kosovë nuk është e rregulluar çështja e praktikantëve, por legjislacioni i mëparshëm si dhe legjislacionet e vendeve tjera e parashohin institucionin e praktikantëve. Praktikantët janë persona fizikë të cilët e themelojnë marrëdhënien e punës në ndërmarrje, institucion apo të punëdhënësi në kohë të caktuar apo të pacaktuar me qëllim që gjatë zgjatjes së këtij statusi të aftësohen për kryerjen e pavarur të punëve në fushën e tyre. Punëdhënësi me akt të përgjithshëm, e në pajtim me ligjin vendosin se për cilat punë duhet të parashihet stazhi i praktikantit dhe dhënia e provimit profesional. Statusi i praktikantit nuk është i obliguar për të gjithë punëtorët me përgaditje të mesme, të lartë apo superiore, por vetëm për ata që kanë synim vendet e punës për të cilat kërkohet ky kriter. Në parim stazhi i praktikantit parashihet për punë dhe detyra të cilat për nga karkateri janë më komplekse dhe më të rëndësishme, psh, në disa vende për profesione të caktuara legjislacioni ka paraparë stazh të obliguar  të praktikantit pas të cilit punëtori i nënshtrohet provimit profesional (psh, në organet shtetërore, shëndetësi, arsim, etj.). në të shumtën e rasteve kohëzgjatja e stazhit të praktikantit me përgaditje të lartë dhe superiore zgjatë më së shumti një vit, kurse për praktikantët me përgaditje të mesme 6 muaj.

Vërtetimi paraprak i aftësive punuese dhe puna në provë

Mekanizmi juridik për themelimin e marrëdhënies së punës shpeshherë nuk përfundon vetëm me përcaktimin formal të përgaditjes profesionale dhe përvojës së punës. Ato janë vetëm një nga provat që punëtori përmes shkollimit dhe arsimimit të tij profesional, si dhe përmes punës së tij praktike, është profesionalisht i aftësuar për të kryer punë të caktuara kurse për kryerjen e punëve tjera ai duhet të plotësojë edhe kushte tjera, psh, të këtë aftësi të caktuar psikofizike, të jetë krijues, i interesuar për të kryer aso pune, të këtë ndjenjën e përgjegjësisë në punë, shkathtësisë për kryerjen e punës, etj. Vërtetimi paraprak i aftësive punuese bëhet përmes audicionit, veprës së shkruar dhe formave tjera të vërtetimit paraprak të aftësive për punë për vendin e caktuar të punës. Këtë formë të vërtetimit sipas rregullës e bënë komisioni profesional i përbërë nga punëtorët e profesionit të njëjtë të cilët e kanë edhe përgaditjen e njëjtë si të punëtorit që i vërtetohet aftësia punuese. Puna me provë mund të përcaktohet si kusht i veçantë për punë për vendin e caktuar të punës, i cili sipas rregullës nuk mund të zgjas më shumë së 6 muaj. Edhe pse ky kusht nuk është i përcaktuar shprehimisht, meqë kemi të bëjmë me një kusht për punën e punëtorit, puna me provë përcaktohet me akt të përgjithshëm për vende të caktuara të punës. Dallimi në mes të vërtetimit paraprak të aftësive punuese dhe punës me provë qëndron në atë së vërtetimi paraprak i aftësive punuese bëhet para marrjes së vendimit për pranim të kandidatit të caktuar në punë, kurse puna me provë bëhet pas marrjes së këtij vendimi. Punëtori që gjendet në provë provuese e ka statusin e punëtorit dhe është në marrëdhënie pune, kurse punëtori që gjendet në procedurën paraprake të vërtetimit të aftësive nuk e ka këtë status dhe nuk është në marrëdhënie pune. Sa i përket natyrës juridike të punës me provë, dominojnë tri pikëpamje: 1. ithtarët e pikëpamjes së parë theksojnë se kontrata e punës me provë është një kontratë paraprake apo me kohë të caktuar; 2. sipas pikëpamjes së dytë, kontrata mbi provën është kontratë e cila lidhet me kusht suspenziv dhe varet nga vullneti i palëve kontraktuese; 3. sipas pikëpamjes së tretë, kontrata e punës është e lidhur me kusht rezolutiv, dmth nëse kushti i paraparë nuk plotësohet, kontrata e punës mund të ndërpritet.

Puna vullnetare

Është punë e cila personave të caktuar ua mundëson aftësimin profesional për kryerjen e punëve dhe detyrave të punës në mënyrë të pavarur edhe pa themelimin e marrëdhënies së punës. Në ligjin themelor të punës në Kosovë nuk parashihet puna vullnetare, ashtu si nuk parashihet as vërtetimi paraprakë i aftësive punuese, puna me provë dhe praktikantët. Mirëpo, bazuar në legjislacionin dhe praktikën e vendeve tjera mund të konstatohet së për kryerjen e punëve vullnetare është e obliguar kontrata me shkrim. Puna vullnetare për nga qëllimi është e ngjashme me punën e praktikantëve, por vullnetarët e nuk e themelojnë marrëdhënien e punës, kurse praktikantët po.

  • 1 votë. Mesatarja e 5.00 të 5.

Komentet

  • travelers notebook as a wallet

    1 travelers notebook as a wallet Më 16/04/2021

    Hey very nice blog!
  • http://bitly.com/3g9BKdG

    2 http://bitly.com/3g9BKdG Më 14/04/2021

    Fantastic blog! Do you have any helpful hints for
    aspiring writers? I'm hoping to start my own blog soon but I'm a little lost on everything.
    Would you suggest starting with a free platform like Wordpress or
    go for a paid option? There are so many options out there that I'm totally confused ..
    Any recommendations? Thanks a lot! asmr 0mniartist
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    3 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 14/04/2021

    I've been browsing online more than three hours today, yet I never found any interesting article like yours.
    It's pretty worth enough for me. Personally, if all webmasters and bloggers made good
    content as you did, the web will be much more useful than ever before.
    0mniartist asmr
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    4 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 13/04/2021

    When I originally left a comment I appear to have clicked the -Notify me
    when new comments are added- checkbox and from now on every time
    a comment is added I recieve 4 emails with the exact same comment.
    Perhaps there is a way you are able to remove me from that
    service? Kudos! asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    5 0mniartist Më 13/04/2021

    I am regular reader, how are you everybody?
    This article posted at this web page is really fastidious.
    asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    6 0mniartist Më 12/04/2021

    hello!,I really like your writing so much! percentage we be in contact
    more approximately your article on AOL? I require a specialist on this space to unravel my problem.

    Maybe that's you! Having a look ahead to peer you.
    asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    7 0mniartist Më 12/04/2021

    Hey there, You have done a great job. I'll definitely digg it and personally suggest to my friends.
    I am sure they'll be benefited from this web site.

    asmr 0mniartist
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    8 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 11/04/2021

    Hi colleagues, pleasant article and good arguments commented at this place,
    I am really enjoying by these. asmr 0mniartist
  • wallet with notebook

    9 wallet with notebook Më 11/04/2021

    Keep on writing, great job!
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    10 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 11/04/2021

    Keep on working, great job! asmr 0mniartist
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    11 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 10/04/2021

    Piece of writing writing is also a fun, if you know
    afterward you can write if not it is complicated to write.
    0mniartist asmr
  • 0mniartist

    12 0mniartist Më 09/04/2021

    I am sure this paragraph has touched all the internet
    visitors, its really really nice piece of writing on building
    up new webpage. 0mniartist asmr
  • 0mniartist

    13 0mniartist Më 09/04/2021

    I know this site presents quality dependent posts
    and other stuff, is there any other website which presents these data in quality?
    asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    14 0mniartist Më 09/04/2021

    It's awesome in favor of me to have a web site, which is beneficial in support of my know-how.
    thanks admin 0mniartist asmr
  • 0mniartist

    15 0mniartist Më 08/04/2021

    Its not my first time to go to see this site, i am browsing this website dailly and take nice
    information from here every day. 0mniartist asmr
  • 0mniartist

    16 0mniartist Më 08/04/2021

    Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it.

    Look advanced to far added agreeable from you! However, how can we communicate?

    0mniartist asmr
  • 6 ring planner wallet

    17 6 ring planner wallet Më 03/04/2021

    Good day! I was able to have sworn I've gone to
    this blog before but after browsing through a
    number of the post I realized it's a new comer to me. Anyhow, I'm definitely delighted I discovered it and I'll be book-marking and checking back often!
  • zipper pouch insert

    18 zipper pouch insert Më 30/03/2021

    Nice blog here! Also your website loads up fast!

    What web host are you currently using? May I obtain your affiliate connect to your
    host? If only my site loaded up as fast as yours lol
  • coin purse insert

    19 coin purse insert Më 29/03/2021

    Howdy just wanted to provide a simple heads up.

    The text inside your article are most often running away from the screen in Firefox.

    I'm unsure if this sounds like a formatting issue or something related to internet browser compatibility having said that i
    figured I'd post to let you know. The design look wonderful though!
    Hope you have the problem solved soon. Thanks
  • notebook michaels

    20 notebook michaels Më 21/03/2021

    An intriguing discussion will be worth comment.
    I really do think that you need to write much more
    on this issue, it may possibly not be a taboo matter but typically people don't focus on these topics.
    To another! Best wishes!!
  • theragun review

    21 theragun review Më 11/03/2021

    }
  • credit card pocket

    22 credit card pocket Më 13/01/2021

    obviously such as your web site however you have to test the spelling on a number of of your own posts.
    Several seem to be rife with spelling issues and that i find it very bothersome to
    tell the truth then again I will surely come back again.
  • zipper wallet insert for chic sparrow waypoint

    23 zipper wallet insert for chic sparrow waypoint Më 03/01/2021

    I like it when folks gathering and share views.
    Great site, continue the great work!
  • the feed

    24 the feed Më 26/12/2020

    Hi there colleagues, how is the whole thing, and what you desire to say about this paragraph, in my view its really remarkable in favor of me.|
  • thefeed

    25 thefeed Më 25/12/2020

    I enjoy, cause I discovered just what I was having a look for. You've ended my 4 day lengthy hunt! God Bless you man. Have a nice day. Bye|
  • the feed

    26 the feed Më 25/12/2020

    Have you ever thought about publishing an e-book or guest authoring on other blogs? I have a blog centered on the same topics you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my readers would value your work. If you're even remotely interested, feel free to send me an e mail.|
  • thefeed

    27 thefeed Më 24/12/2020

    Hey very nice blog!|
  • fountain pen friendly notebooks

    28 fountain pen friendly notebooks Më 23/12/2020

    Hi there! I recently wished to ask if you ever possess any problems with hackers?
    My last blog (wordpress) was hacked and I ended up being
    losing months of perseverance due to no backup. Are
    you experiencing any methods to prevent hackers?
  • DeonZRaether

    29 DeonZRaether Më 03/12/2020

    Asking them questions are truly good thing in case you
    are not understanding anything fully, but this piece of writing provides fastidious understanding yet.
  • berkey

    30 berkey Më 28/11/2020

    Howdy! I know this is kinda off topic nevertheless I'd figured I'd ask. Would you be interested in trading links or maybe guest authoring a blog article or vice-versa? My site discusses a lot of the same topics as yours and I believe we could greatly benefit from each other. If you are interested feel free to shoot me an email. I look forward to hearing from you! Terrific blog by the way!|
  • chic sparrow sidekick

    31 chic sparrow sidekick Më 20/11/2020

    I am unclear where you will be getting the information, but good topic.
    I needs to invest some time learning more or understanding more.
    Thanks for fantastic information I was looking for this information for my
    mission.
  • GaylaBMannes

    32 GaylaBMannes Më 24/10/2020

    It's in reality very difficult within this active life to listen news on Television, therefore
    I just use the internet for that purpose, and obtain the most recent news.
  • web hosting company

    33 web hosting company Më 31/08/2020

    This is my first time go to see at here and i am in fact pleassant to read everthing at alone place.
  • black mass

    34 black mass Më 28/08/2020

    Hi there! Quick question that's totally off topic.
    Do you know how to make your site mobile friendly? My website
    looks weird when viewing from my iphone4. I'm trying to find a theme or plugin that might be able to fix this problem.
    If you have any recommendations, please share. Thanks!
  • cheap flights

    35 cheap flights Më 26/08/2020

    WOW just what I was looking for. Came here by searching for cheap flights
  • cheap flights

    36 cheap flights Më 26/08/2020

    My family always say that I am wasting my time here at net,
    except I know I am getting know-how everyday by reading thes fastidious posts.
  • cheap flights

    37 cheap flights Më 26/08/2020

    Thank you for the good writeup. It in fact was a amusement account it.
    Look advanced to more added agreeable from you! However,
    how can we communicate? cheap flights 2CSYEon
  • web hosting services

    38 web hosting services Më 25/08/2020

    Hello, I enjoy reading all of your article. I wanted to write a little
    comment to support you.
  • cheap flights

    39 cheap flights Më 25/08/2020

    Have you ever considered writing an e-book or guest authoring on other websites?
    I have a blog centered on the same ideas you discuss and would really like to have you share some stories/information. I know my viewers would enjoy your work.
    If you're even remotely interested, feel free to send me an email.

    y2yxvvfw cheap flights
  • cheap flights

    40 cheap flights Më 24/08/2020

    Howdy! This article couldn't be written any
    better! Looking through this article reminds me of my previous roommate!
    He always kept preaching about this. I will send this article to him.
    Pretty sure he's going to have a great read. Thank you for sharing!
  • best hosting

    41 best hosting Më 14/08/2020

    Hurrah, that's what I was exploring for, what a material!
    present here at this website, thanks admin of this site.
  • adreamoftrains best hosting

    42 adreamoftrains best hosting Më 11/08/2020

    Hi there! This article could not be written any better!
    Reading through this article reminds me of my previous roommate!
    He continually kept preaching about this.
    I will forward this article to him. Fairly certain he'll have a very good read.
    Many thanks for sharing! adreamoftrains web host
  • content hosting

    43 content hosting Më 10/08/2020

    Thanks , I have recently been looking for information approximately
    this subject for a long time and yours is the best I have discovered so far.

    However, what in regards to the conclusion? Are
    you certain in regards to the source?

Shto një koment