E Drejta Kolektive e Punës

E drejta kolektive e punës trajton, krijon, respektivisht rregullon dhe realizon ato institucione të së drejtës së punës në aspektin e mbrojtjes dhe avansimit të interesave kolektive (sindikatat, raportet e trupave të punëdhënësve dhe sindikatave, marrëveshjet kolektive, kontratat kolektive, zgjidhje të konflikteve kolektive, etj.).

Sindikata

Është bashkësi, organizatë, përkatësisht bashkim që kujdeset për mbrojtjen e interesave ekonomike të anëtarëve të saj në organizatën përkatëse – punëdhënës, degë, veprimtari (industri, zejtari, etj.), në nivele të ndryshme. Sindikata u formuan qysh në përiudhën fillestare të kapitalizmit dhe atë në forma të ndryshme të organizimit të punëtorëve. Në fillim ishin karakteristike shoqatat për vetëndihmë e më vonë u formuan sindikatat e punëtorëve industrial. Në fillim organizimi i punëtorëve ishte i orientuar si lëvizje për mbrojtjen e të drejtave, nëpërmjet të shprehjes së kërkesave të punëtorëve në fushën ekonomike, sociale e më vonë edhe në atë politike. Sindikatat sot, paraqesin një faktor të pazëvendësueshëm në realizimin e sigurimit social dhe kushteve më të mira të punës si: paga më të larta dhe më të sigurta, kohën e punës, pushimet, mbrojtjes në punë, etj. Sindikatat poashtu realizojnë të drejtën në negociata kolektive dhe në lidhjen e kontratave kolektive me përfaqësuesit e punëdhënësve, organizojnë aksione kolektive dhe industriale si dhe grevën, kur me negociata nuk mund të mirren vesh për kushtet e caktuara të punës. (pyetje në provim). Në teorinë e të drejtës së punës si organizata të para sindikale përmenden: në Angli, sindikata e mekanikëve-1851; në Austri, lidhja e punëtorëve tipografik-1860; etj. Këto ishin organizatat e para, por legalizimi i sindikatave u bë më vonë (psh, Agli, Gjermani me 1871, etj.). Organizatat e para sindikale në Kosovë janë formuar në v.1906, mirëpo sindikata aktive ishin ato të v.1936 – 39. në v. 1990 është formuar BSPK-ja me koncept organizativ pluricentrist që nënkupton se e pengon pluralizmin sindikal. Anëtarësimi në sindikatë është i lirë, dhe nuk mund të jetë pengesë për lidhjen e kontratës së punës, respektivisht për interpretimin e marrëdhënies së punës, si dhe shkak për ndërprerje të marrëdhënies së punës apo për ndjekje të çfardo forme të punëtorit...

Organizimi sindikal dhe të drejtat dhe të drejtat themelore të njeriut nga puna dhe lidhur me punën

Në të drejtat themelore të njeriut nga puna dhe lidhur me punën radhiten liria e bashkimit, ndalimi i punës së dhunshme dhe trajtimi i barabartë me rastin e punësimit. Për ta bërë trajtimin sa më objektiv të lirisë së bashkimit, respektivisht të organizimit sindikal, duhet të nisemi nga deklaratat e përgjithshme për të drejtat e njeriut dhe qytetarit. Deklarata paraqet vetëm një program dhe udhërrefyes, e jo normë juridike. Në bazë të deklaratës së përgjithshme më vonë janë nxjerrë dy pakte: a) pakti mbi të drejtat civile e politike (miratoi Asambleja e OKB-së-1966); dhe b) pakti mbi të drejtat ekonomike, sociale e kulturore (1966). Shtetet të cilat e miratojnë Paktin Ndërk për të drejtat ekonomike, sociale e kulturore, obligohen në sigurimin e këtyre të drejtave: 1. të drejtën e secilit që të themelojë sindikata dhe të anëtarësohet në to sipas vullnetit të tij; 2. të drejtën e sindikatave që të themelojnë federatat dhe konfederatat sindikale kombëtare si të drejtat e këtyre që të themelojnë organizata sindikale ndërk apo të hyjnë në to; 3. të drejtën e sindikatave që të veprojnë lirisht me kufizime të cilat janë të parapara me ligj; 4. të drejtën në grevë, me kusht që të jetë në pajtim me ligjet e shteteve përkatëse.

Konventa mbi liritë sindikale dhe mbrojtjen e të drejtave sindikale

Përcakton që punëtorët dhe punëdhënësit (pa kurrfar përjashtimesh) kanë të drejtë të formojnë organizata sipas zgjedhjes së tyre, pa leje paraprake. Ata kanë të drejtë të hyjnë në këto organizata pa parakushte me përjashtim të asaj se duhet ti përmbahen statutit të organizatave të tyre – sindikatave. Organizatat e punëtorëve dhe të punëdhënësve kanë të drejtë të nxjerrin statute dhe rregulla, ti zgjedhin lirisht përfaqësuesit e tyre, ti organizojnë dhe të udhëheqin veprimtarinë e tyre, dhe të formojnë programin e tyre akcional. Organizatat e punëdhënësve dhe të punëmarrësve nuk mund të shpërndahen e as veprimtaria e tyre nuk mund të ndalet me rrugë administrative. Të gjitha organizatat, federatat dhe konfederatat, kanë të drejtë që të anëtarësohen në organizatat ndërk të punëdhënësve dhe të punëtorëve. Me legjislacion kombëtar përcaktohet se në çfarë mase të drejtat e garantuara në këtë konventë aplikohen ndaj pjesëtarëve të ushtrisë dhe të policisë.

Konventa mbi të drejtat e punëtorëve në organizimin dhe negociata kolektive

Kjo lloj mbrojtje i referohet veçanarisht akteve të cilat do të kishin për qëllim që punësimin ta kushtëzojnë me obligim që të mos anëtarësohet në sindikatë apo të heqin dorë nga sindikata e caktuar. Konventa parasheh edhe mbrojtjen nga aktet që orientojnë në largimin e punëtorëve nga puna ose në forma tjera të cilat punëtorët do ti vënin nën kontroll të punëdhënsit. Në ushtri dhe në polici dispozitat e kësaj konvente aplikohen vetëm në rastet dhe si është e paraparë në legjislacionin kombëtar.

Kontratat kolektive

Janë burime specifike të së drejtës së punës me të cilat në mënyrë të veçantë rregullohen çështjet nga fusha e punës dhe e marrëdhënieve të punës. Kontratat kolektive janë paraqitur në gjysmën e dytë të shek.XIX, në Angli. Në Francë kontrata e parë është lidhur në mes punëmarrësve dhe punëdhësve (në industrin e tekstilit, në lidhje me pagat) në v.1831, në Lion. Meqenë se nuk kishin mbeshtetje në legjislacion, kontratat e para lehtë mund të mos respektoheshin, sepse nuk rrezikoheshin nga asnjë sanksion. Kontratat kolektive me legjislacion, para luftës së dytë botërore, i ka njohur vetëm Zvicrra. Në shtetet me sisteme juridike bashkëkohore kontratat kolektive janë instrument i pazëvendësueshëm me të cilin përcaktohen dhe rregullohen kushtet e punës dhe të punësimit.

Nocioni dhe karakteristikat e kontratave kolektive

Me kontrata kolektive të punës nënkuptojmë çdo marrëveshje me shkrim që i referohet kushteve të punës dhe të punësimit, e lidhur në mes të punëdhënsit, grupit të punëdhënësve apo një apo më shumë organizatave të punëdhënësve, në njërën anë, dhe një apo më shumë organizatave reprezentative të punëtorëve apo sindikatave, në anën tjetër. Në kuptim të ngushtë, kontrata kolektive konsiderohet si marrëveshje me shkrim që ka të bëj me kushtet e punës e lidhur ndërmjet organizatave sindikale dhe punëdhënësve, në bazë të së cilës duhet të lidhen kontratat individuale mbi punën. Palët kontraktuese të kontratës kolektive janë organizatat sindikale apo organizatat tjera të punëtorëve dhe punëdhënësi, grupet e punëdhënësve apo shoqatat e tyre, në të shumtën e rasteve oda ekonomike. Në parim kontratat kolektive nuk aplikohen drejtpërdrejtë, por shërbejnë si akte të përgjithshme në bazë të të cilave lidhen kontratat individuale mbi punën.

Raporti i kontratës kolektive dhe kontratës mbi punën

Shikuar historikisht, kontratat mbi punën janë më të hershme në krahasim me kontratat kolektive. Ato janë paraqitur në periudhën e liberalizmit të hershëm dhe ishin instrument kryesor i rregullimit të kushteve të punës, që lidhej në mes të punëmarrësit dhe të punëdhënësit. Kontratat mbi punën edhe sot paraqesin aktin themelor për themelimin e marrëdhënieve të punës, por për dallim nga kontratat mbi punën të periudhës së liberalizmit (ku kushtet diktoheshin nga punëdhënësi), sot kontratat mbi punën duhet të lidhen në pajtim me dispozitat ligjore apo dispozitat e kontratës kolektive. Dallimi esencial në mes të kontratës mbi punën e kontratës kolektive në atë së kontrata mbi punën, si bazë juridike ka krijimin e drejtpërdrejtë të marrëdhënies konkrete të punës në mes të punëtorëve dhe punëdhënësit, kurse kontratat kolektive nuk kanë për qëllim krijimin e marrëdhënieve konkrete të punës, ato vetëm përcaktojnë, në mënyrë të përgjithshme, përmbajtjen e marrëdhënieve të punës, pavarësisht nga kontrata mbi punën. Objekt i kontratës mbi punën është marrëdhënia individuale e punës. kontrata kolektive i ka parasyshë raportet e punëtorëve dhe punëdhënësit dhe për ta parashtron rregulla, por nuk krijon obligime në mes të punëtorit dhe punëdhënësit. Obligimet në mes tyre krijohen atëherë kur këto dy palë, në pajtim me kushtet e parapara me kontratë kolektive, hyjnë në marrëdhënie individuale të punës, duke e lidhur kontratën mbi punën.

Rëndësia e negociatave kolektive dhe kontratave kolektive

Negociatat kolektive, sot paraqesin një metodë mjaft të gjerë të rregullimit të problemeve të punës. Ato praktikohen në të gjitha shtetet me sisteme juridike bashkëkohore, kurse kontratat kolektive, që janë rezultat i negociatave kolektive, paraqesin një institucion shumë të rëndësishëm të rregullativës shoqërore me rëndësi të veçantë: a) sociale; b) ekonomike; dhe c) juridike.

Natyra juridike e kontratave kolektive

Natyra juridike e kontratave kolektive në teorinë juridike bëhet objekt i trajtimit mu atëherë kur konstatohet se kontratat kolektive nuk mund të vështrohen si kontrata obligative, por si akte rregullash ose marrëveshjesh normative. Duke u nisur nga pikëpamjet e ndryshme, mund të flitet për tri botëkuptime lidhur me natyrën juridike të kontratës kolektive: 1. sipas një mendimi, kontrata kolektive ka të gjitha karakteristikat e punës civilo-juridike që do të thotë të kontratës civile, dhe në pajtim me këtë është ndërtuar teoria kontraktuese; 2. mendimtarë tjerë konsiderojnë së kontrata kolektive është akt normativ apo ligj në kuptimin material, dhe nga kjo është ndërtuar teoria statusore apo jashtë kontraktuese; 3. disa mendimtarë tjerë kontraten kolektive e konsiderojnë njëkohësisht edhe si akt normativ edhe si akt kontraktues, ose i ka karakteristikat e të dy akteve, dhe nga kjo është ndërtuar teoria e përzier (mikse) apo e duplicitetit.

Teoria kontraktuese

Ithtarët e teorisë kontraktuese, natyrën juridike të kontratave kolektive e spjegojnë duke i identifikuar ato me kontratat civile. Sipas tyre, kontrata kolektive paraqet qartë një kontratë mbi autorizimin, stipulimin ose kontratat pa emër. Vështrimi i kontratës kolektive sipas konceptit të kontratës mbi autorizimin është i nxitur nga situata e sindikatës për ti përfaqësuar punëtorët apo anëtarët e saj. Nëse kontrata kolektive identifikohet me kontratën mbi stipulimin apo kontratën në dobi të personit të tretë, atëherë kemi të bëjmë me një situatë ku obligimet e krijuara nga kjo kontratë i dedikohen veprimeve në dobi të personit të tretë – beneficiarit. Në kuadër të teorisë kontraktuese dominojnë edhe mendime sipas të cilave kontrata kolektive paraqet një kontratë të llojit “sui generis”, ose kontratë pa emër, meqenëse në kuadër të saj nuk mbizotërojnë as elementet e kontratës mbi autorizimin, e as elementet e kontratës mbi stipulimin.

Teoria statusore – jashtëkontraktuese

Kjo teori u paraqit si reaksion ndaj pikëpamjeve të teorisë kontraktuese. Kjo teori mohon mundësinë që natyra juridike e kontratës kolektive të shpjegohet sipas kontratave juridiko-civile. Përfqaësuesit e kësaj teorie theksojnë se kontrata kolektive ësht ënjë konventë – marrëveshje në të cilën shprehet pjesëmarrja e vullnetit dhe e pajtimit. Kontrata kolektive është konventë e punës, ose akt normativ, me të cilin përcaktohen rregullat e përgjithshme mbi kushtet e punës. në realitet, ajo është ligj, dispozitat e të cilit duhet të respektohen para lidhjes se kontratës individuale mbi punën, posaqerisht ato që i referohen minimumit dhe maksimumit të kushteve të punës. me këto kontrata krijohet një situatë e veçantë juridike e subjekteve individuale e cila i obligon vetëm palët kontraktuese – debitorin dhe kreditorin. Në bazë të dispozitave të këtyre rregullave do të lidhen kontratat e ardhshme individuale mbi punën.

Teoria e përzier – duplicitetit

Ithtarët e kësaj teorie tëntojnë ti zbusin skajshmëritë në mes të teorisë kontraktuese dhe asaj statusore. Sipas tyre kontrata kolektive në vete përmban edhe elemente kontraktuese edhe elemente normative. Elementet normative gjenden në atë pjesë të kontraktës kolektive e cila i referohet dispozitave lidhur me kushtet nën të cilat duhet të lidhen kontratat individuale mbi punën, kurse elementet kontraktuese rrjedhin nga fakti se megjithatë kemi të bëjmë me një marrëveshje e cila lidhet në mes dy palëve, dhe për këtë arsye kontrata kolektive vështrohet edhe si ligj në kuptimin material e edhe si kontratë. Mund të thuhet se shumica e autorëve të së drejtës së punës e pranojnë teorinë e përzier si më reale.

Llojet e kontratave kolektive

Në fazën fillestare të zhvillimit të tyre, ato lidheshin kryesisht në nivel të ndërmarrjes, në mes të punëdhënësve dhe punëtorëve. Pas luftës së dytë botërore, kontratat kolektive gjithnjë e më shumë lidhen në nivel nacional, regjional dhe lokal. Në disa shtete (veçmas skandinave), është paraparë edhe si obligim që kontratat kolektive të lidhen në nivel nacional. Natyrisht këto kontrata paraqesin bazë për lidhjen e kontratave tjera kolektive në nivel lokal apo të ndërmarrjes. Kontratat kolektive të punës mund të jenë: të përgjithshme, të veçanta dhe të lidhur anë nivel të ndërmarrjes. 1. kontrata e përgjithshme kolektive – janë ato kontrata të cilat kanë të bëjnë me kushtet e punës dhe të punësimit. Dispozitat e kontratës të këtij lloji vlejnë për të gjithë punonjësit dhe punëdhënësit brenda një shteti. Këto kontrata lidhen midis sindikatës më autoritative dhe organizatës së punëdhënësve, me pjesëmarrjen edhe të përfaqësuesve të pushtetit; 2. kontratat e veçanta kolektive – janë lloji i kontratave kolektive të punës, të cilat kanë të bëjnë me të drejtën dhe obligimet nga sistemi i punës dhe i marrëdhënieve të punës e që krijohen në kuadër të një veprimtarie, qoftë ajo prodhuese apo jo prodhuese, ose në kuadër të një dege apo nëndege, e lidhur në mes të organizatës sindikale të veprimtarisë së caktuar dhe organizatës përkatëse të punëdhënësve. Nëse kjo kontratë është në interes vital për shtetin, atëherë në lidhjen e saj merr pjesë edhe shteti (në praktikë si kontrata të veçanta janë, psh, për degën e industrisë dhe xehtarisë, etj.). në veprimtarin joprodhuese mund të jenë: kontratat kolektive për arsim, shëndetësi, kulturë, shkencë, etj. Kontratat e veçanta kolektive, në raport me kontratat e përgjithshme kolektive, janë kate të konkretizimit dhe me to rregullohen më për së afermi çështjet që kanë të bëjnë me sferën e marrëdhënieve të punës për veprimtari, degë ose nëndegë të caktuar; 3. kontratat kolektive të punës që lidhen në nivel të ndërmarrjes – janë ato kontrata me të cilat rregullohen çështjet nga sfera e punës dhe e marrëdhënieve të punës në nivel të një ndërmarrjeve apo institucioni të caktuar. Lidhen në mes sindikatës dhe organit udhëheqës të ndërmarrjes (punëdhënësit). Kontratat kolektive të punës mund të lidhen për një afat të caktuar, zakonisht prej 3 -5 vite, gjë që përcaktohet me marrëveshjen e palëve kontraktuese, mirëpo ato mund të jenë edhe të paafatizuara.

  • 5 vota. Mesatarja e 5.00 të 5.

Komentet

  • bitly.com

    1 bitly.com Më 15/04/2021

    My coder is trying to convince me to move to .net
    from PHP. I have always disliked the idea because of the expenses.
    But he's tryiong none the less. I've been using Movable-type on a
    variety of websites for about a year and am worried about switching to another platform.
    I have heard fantastic things about blogengine.net. Is there a way I can transfer all my wordpress posts into it?

    Any help would be really appreciated! 0mniartist asmr
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    2 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 14/04/2021

    Terrific work! This is the type of info that are meant to be shared around the web.
    Shame on Google for now not positioning this put up higher!
    Come on over and seek advice from my site . Thanks =) asmr 0mniartist
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    3 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 13/04/2021

    I always spent my half an hour to read this weblog's
    content every day along with a cup of coffee. 0mniartist asmr
  • 0mniartist

    4 0mniartist Më 13/04/2021

    My spouse and I absolutely love your blog and find a lot of your post's to
    be precisely what I'm looking for. Would you offer guest writers to write content for yourself?
    I wouldn't mind creating a post or elaborating on a
    few of the subjects you write regarding here. Again, awesome blog!
    asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    5 0mniartist Më 12/04/2021

    I know this if off topic but I'm looking into starting
    my own weblog and was wondering what all is needed to get setup?
    I'm assuming having a blog like yours would cost
    a pretty penny? I'm not very internet smart so
    I'm not 100% certain. Any recommendations or advice would be greatly
    appreciated. Many thanks asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    6 0mniartist Më 12/04/2021

    Right away I am going to do my breakfast, after having my breakfast coming yet again to read
    additional news. 0mniartist asmr
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    7 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 11/04/2021

    Every weekend i used to pay a quick visit this website,
    for the reason that i want enjoyment, since this this website conations actually fastidious funny data too.
    0mniartist asmr
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    8 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 10/04/2021

    An outstanding share! I've just forwarded this onto a colleague
    who has been conducting a little research on this.
    And he in fact ordered me breakfast because I found
    it for him... lol. So let me reword this.... Thank YOU for the
    meal!! But yeah, thanx for spending time to discuss this matter here on your blog.
    0mniartist asmr
  • asmr https://0mniartist.tumblr.com

    9 asmr https://0mniartist.tumblr.com Më 10/04/2021

    This is a very good tip especially to those fresh to the blogosphere.

    Simple but very precise info… Many thanks for sharing this one.
    A must read article! asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    10 0mniartist Më 09/04/2021

    My relatives always say that I am killing my time here at net,
    except I know I am getting know-how everyday
    by reading such good articles or reviews. 0mniartist asmr
  • 0mniartist

    11 0mniartist Më 09/04/2021

    I'm curious to find out what blog platform you have been working with?
    I'm experiencing some small security issues with my latest website and I would like
    to find something more safe. Do you have any suggestions?
    asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    12 0mniartist Më 09/04/2021

    What's Going down i am new to this, I stumbled upon this I have discovered It absolutely
    useful and it has helped me out loads. I'm hoping to contribute & assist
    different customers like its aided me. Good job. asmr 0mniartist
  • 0mniartist

    13 0mniartist Më 08/04/2021

    Way cool! Some extremely valid points! I appreciate
    you penning this article and the rest of the website is extremely good.
    0mniartist asmr
  • 0mniartist

    14 0mniartist Më 08/04/2021

    What's up it's me, I am also visiting this web site daily, this web page is
    in fact pleasant and the people are in fact sharing nice thoughts.
    0mniartist asmr
  • theragun

    15 theragun Më 11/03/2021

    I really love your site.. Pleasant colors & theme. Did you build this web site yourself? Please reply back as I'm attempting to create my own personal blog and would love to learn where you got this from or what the theme is named. Thank you!|
  • passive atmospheric water generator

    16 passive atmospheric water generator Më 06/01/2021

    If some one wishes expert view regarding blogging and site-building afterward i recommend him/her to pay a visit this website, Keep up the good job.|
  • feed

    17 feed Më 26/12/2020

    If you are going for finest contents like myself, simply visit this web site everyday because it presents quality contents, thanks|
  • feed

    18 feed Më 25/12/2020

    It's an remarkable paragraph in support of all the online users; they will obtain advantage from it I am sure.|
  • feed

    19 feed Më 25/12/2020

    Thanks designed for sharing such a nice thought, article is good, thats why i have read it completely|
  • thefeed

    20 thefeed Më 24/12/2020

    This is a topic that is near to my heart... Many thanks! Exactly where are your contact details though?|
  • berkey

    21 berkey Më 29/11/2020

    This is very attention-grabbing, You are an excessively professional blogger. I've joined your rss feed and look ahead to in search of more of your fantastic post. Additionally, I've shared your website in my social networks|
  • hosting services

    22 hosting services Më 31/08/2020

    If you are going for finest contents like me, simply visit this
    web site everyday as it offers quality contents,
    thanks
  • black mass

    23 black mass Më 31/08/2020

    It's enormous that you are getting ideas from this post as
    well as from our dialogue made at this place.
  • cheap flights

    24 cheap flights Më 27/08/2020

    Wonderful beat ! I wish to apprentice even as you amend your web site, how could i subscribe for
    a weblog site? The account aided me a applicable deal.
    I have been tiny bit acquainted of this your
    broadcast provided bright transparent idea
  • cheap flights

    25 cheap flights Më 25/08/2020

    Fantastic post however I was wanting to know if you could write
    a litte more on this subject? I'd be very thankful if you could elaborate a little bit further.
    Appreciate it! 3aN8IMa cheap flights
  • cheap flights

    26 cheap flights Më 24/08/2020

    We absolutely love your blog and find almost all of your post's to be just
    what I'm looking for. Would you offer guest writers to
    write content for you personally? I wouldn't mind composing
    a post or elaborating on some of the subjects you write regarding
    here. Again, awesome blog! 32hvAj4 cheap flights
  • cheap flights

    27 cheap flights Më 24/08/2020

    Have you ever considered about adding a little
    bit more than just your articles? I mean, what you say is important and everything.

    But just imagine if you added some great images or
    video clips to give your posts more, "pop"! Your content is excellent but with images and video clips, this site
    could undeniably be one of the best in its niche. Very good blog!
  • website hosting companies

    28 website hosting companies Më 14/08/2020

    I know this site provides quality depending articles
    or reviews and other material, is there any other web site which gives these data in quality?
  • web hosting

    29 web hosting Më 10/08/2020

    Hi! Quick question that's entirely off topic. Do you know how to make your site mobile friendly?
    My website looks weird when browsing from my iphone.
    I'm trying to find a theme or plugin that might be able to
    resolve this problem. If you have any suggestions, please share.
    Thanks!

Shto një koment