Make a free website Close

E Drejta Administrative e Krahasuar

Drejtësia administrative në Shqipëri

Françesk Ganaj, Universiteti Amerikan i Tiranës - 2012

Hyrje

E drejta administrative e krahasuar është një fushë tepër e rëndësishme sepse na njeh me kuadrin ligjor të shteteve të ndryshme, me vlerat dhe traditat e tyre juridike tashmë të zhvilluara gjë e cila  ka çuar në ndërtimet e shteteve të së drejtës.

E Drejta Administrative në Shqipëri - Françesk GanajBërja e një analize projekt ligjit për gjykatat administrative kërkon njohuri të së drejtave të shteteve të ndryshme për të parë se cfar sistemi ka përkrahur shteti shqiptar kjo sepse asgjë nuk është e re ,por është një huazim I sistemeve të ndryshme.

 Eshtë e rëndësishme të dimë që importimi I sistemeve nuk eështë një gjë e lehtë sepse ajo kërkon një përshtatje me traditën juridike të shtetit shqiptar kjo sigurisht pa cenuar parimet tashmë të konsoliduara të së drejtës administrative.

Marja e modeleve të tilla kërkon një analizë të thellë juridike por edhe historike për të parë lindjen e tyre dhe zbatueshmërinë e tyre në kohë . Analaiza që I është bërë projekt ligjit për gjykatat administrative është bërë duke e krahasuar me sistemet ligjore të vëndeve të ndryshme për të parë se cila është përshtatja që është bërë dhe a ka shkelje të parimeve të së drejtës administrative ,dhe nëse po si mundemi ti rregullojmë .

Në analizë janë shtjelluar më me hollësi elementë të tillë si pavarësia e gjykatave, kompetencat lëndore të gjykatave , paditë e shqyrtimit gjyqësor si edhe kompetencat vendimarrëse të gjyqtarit këto bëre me efekte krahasuese të së drejtave të shteteve të ndryshme vecanërisht asaj Franceze dhe Gjermane .

Tema : Analizë e projektligjit për gjykimin e mosmarveshjeve administrative dhe organizimin e drejtësisë administrative .

Përmbajtja :

1- Parimet e gjykimit administrativ

      1.1- Parimi i mbrojtjes  efektive te te drejtave subjektive te individeve.

      1.2- Parimi i mbrotjes se interesave te ligjshme

      1.3- E drejta per nje proces te rregullt gjyqesor dhe brenda afateve te arsyeshem .

      1.4- Parimi i mospushimit te gjykimit sipasoj e mospariqjtjes se paleve ne proces.

      1.5- Barra e provës

2- Pavarsia e gjykatave administrative

   2.1- Kuptimi i pavarësise se gjykatave administrative

   2.2- Llojet e pavarësise :1. Pavarësia juridiksionale .

                                      2. pavarësia ndaj cdo ndikimi te jashtem.

   2.3- Mënyra e emërimit.

   2.4-Kryerja e funksionit dhe elementët e saja.

   2.5-Shkarkimi nga detyra

3- Kompetencat Lëndore

   3.1- Kuptimi ,kriteret e përcaktimit te kompetencës.

   3.2 –Kompetencat e parashikuara nga projekt ligji.

4- Padia gjyqësore dhe elementet e saj

5- Kompetencat e gjyqtarit administrativ.

Parimet e gjykimit administrativ.

1- Parimet e gjykimit administrativ.

 1.1- Parimi i mbrojtjes efektive të të drejtave subjektive të individëve.

            Ne kushtetuten e republikes se shqiperise eshte parashikuar si forme qeverisje Republika Parlamentare . Cka do te thote se shteti yne  ka perkrahur nje regjim te lire demokratik duke perjashtuar cdo sundim abitrar dhe autoritar .

Nje nga elementet thelbesor te demokracise funksionale nder te tjera eshte ,njohja dhe zbatimi i kerkesave te parimit te shtetit te se drejtes .Parimi i shtetit te se drejtes  eshte nje parim universal ne thelb te te cilit vendoset garantimi i  te drejtave dhe lirive themelore te individeve.

Duke u nisur nga ajo qe thame shteti duhet te mare masat e duhura per te garantuar mbrojtien e te drejtave te individeve ,dhe per kete arsye jane krijuar edhe gjykatat .Te drejtat e individeve jane te drejta me karakter subjektiv ,dhe ne momentin qe shkelen individet  kane te drejte ti drejtohen organeve kopetente per te rivendosur ne vend te drejten e shkelur .

Gjate ushtrimit te kopetencave te tyre keto organe duhet te mbrojne ne menyre efektive te  drejtate individeve duke mos cenuar te drejtat e tyre .Ajo qe veme re eshte fakti qe organet kompetente(gjykatat administrative),gjate ushtrimit te kopetencave per mbrojtien ne menyre  sa me efektive te te drejtave te individeve   duhet te zbatojne drejte ligjin dhe mos cenojne te drejtat e individeve .

 

 1.2- Parimi i mbrotjes së interesave të ligjshme

            Ne projkt ligjin ne fjale perfshihen si te drejtat subjektive ashtu edhe  interesi i ligjshem.Keto dy te drejta jane aq te ngjashme me njera tjetren saqe ne praktike ngaterrohen me njera tjetren duke qene sinonime te njera tjetres .

Por dallimin midis ketyre dy te drejtave e ka bere praktika por edhe doktrina juridke e cila i pershkruan keto te drejta ne kete menyre . Te drejtat subjektive jane te drejta qe lidhen ngushtesisht  me subjektet e se drejtes .

Ndersa interesi i ligjshem eshte nje e drejte qe nuk lidhen ngushtesiht me subjektet se drejtes .Psh nje organ x i administrates publike nxjerr nje akt administrativ individual drejtuar subjektit y me objekt ,prishje ndertimit pa leje ,ne afersi te kesaj ndertese ndodhet nje tjeter ndertes e cila mund te rrezikoje shembjen si rrjedhoje e prishjes se nderteses pa leje.

Ndodhur perball nje fakti te tille lind e drejta per te kundershtuar kete akt nga subjekti xy pronar i nderteses qe rrezikon shembjen te drejtohet ne organet kompetente dhe te kerkoje ndryshimin e aktit ose shfuqizimin e tija .Sic e shikojme akti administrativ nuk iu drejtua subjektit xy por subjekit y por duke qene se nga ky akt preken interesat e tija ,krijojne ate qe quhet interes i ligjshem .

1.3- E drejta për një proces të rregullt gjyqësor dhe brenda afateve të  arsyeshme .

            E drejta per nje proces te rregullt gjyqesor  eshte nje nga te drejtat me te rendesishme te individeve krahas asja te jetes ,sepse eshte nje e drejte ne te cilen permblidhen nje ser te drejtash te indivivideve ne lidhje me zhvillimin e nje procesi gjyqesor.

Kjo e drejte eshte e garantuar nga kushtetuta e Republikes se Shqiperise dhe buron si e tille nga neni 42 i saja  ku thuhet shprehimisht dhe ne menyre eksplicite se kushdo per mbrojtien e te drejtave te tij,te lirive dhe te interesave te tij kushtetuese dhe ligjore  ka te drejten e nje gjykimi te drejte ...,krahas kushtetutes se vendit tone shprehet edhe Konventa Europiane Per Te Drejtat e Njeriut .

Ne nenin 6 te kesaj konvente thuhet se ne percaktimin e te drejtave dhe detyrimeve te tij civile kushdo ka te drejten e nje gjykimi te drejte ,te pavarur dhe te pa'anshem .pavarsisht faktit se nga nje interpretim qe ne i bejme nenit 6 te konventes del sikur nuk perfshihet e drejta per nje proces te rregullt ne lidhje me proceset gjyqesore administrative ,ka nje vendim gjyqesore te mare nga gjykata europiane per te drejtat e njeriut se ne lidhje me kete disopozite duhet bere nje interpretim i zgjeruar dhe se nga ky interpretim i bere kane dale ne perfundimin se pjese e kesaj te drejte jane edhe proceset administrative .

Ne lidhje me kete te drejte shprehet edhe kodi i procedures civile ,ligj i cili ne baz te ketij projektligji me perjashtim te disa dispozitave do gjej zbatim edhe ne proceset gjyqesore administrative.Duke nisur nga perkufizimi i dhene nga kushtetuta dhe konventa del se mbrojtia e te drejtave dhe lirive themelore ne planin e brendshem dhe ne nivel europian  garantohet nga zhvillimi i nje procedure gjykimi ,e cila duhet te zhvillohet ne menyre te drejte dhe te pa'anshme.

Per me teper per te konsoliduar zbatimin e ketij parimi kushtetuta e republikes se Shqiperise i njeh gjykates kushtetuese kontrollin mbi garantimin e nje procesi te rregullt ligjor.

Pjese e pandare e te drejtes per nje proces te rregullt gjyqesor eshte zhvillimi i nje gjykimi brenda nje afati te arsyeshen .Sic shohim eshte nje parim i cili nuk eshte bazuar ne afate fikse dhe te prera ,dhe per kete arsye ka pasur edhe nje abuzim nga gjykatat shqiptare ne dhenien e drejtesise duke zgjatur dhe sterzgjatur proceset kjo per arsye nga me te ndryshmet qe vetem ligjore nuk mund te  jene .Per te treguar rendesine e kesaj te drejte mjafton te permend nje thenie monumentale dhe historike per te drejten dhe drejtesine ,"DREJTESI E VONUAR ESHTE DREJTESI E MOHUAR", .Kjo e drejte gjen shprehje ne kushtetuten e vendit tone si edhe ne konventen europiane per te drejtat e njeriut .

Ne kushtetut thuhet shprehimisht :kushdo,per mbrojtien e te drejtave,te lirive dhe te interesave te tij kushtetuese dhe ligjor ,.... ka te drejten e nje gjykimi ....brenda nje afati te arsyeshem .

Praktika gjyqesore e gjykates se strasburgut ka treguar qe edhe pse afati i arsyeshem eshte subjektiv koha e shpenzuar eshte nje fakt objektiv ,sipas kesa gjykate kur gjykohet asyeshmeria e afatit merren ne konsiderate faktore te tjere si

   a)kompleksiteti i ceshtjes.

    b)interesesi qe mund te jete cenuar

    c)menyra e shqyrtimit te ceshtjes nga autoriteti gjyqesor

    d)sjella e kerkuesit..

1.4- Parimi i mospushimit të gjykimit si pasoj e mosparaqitjes së palëve në proces .

            Futja e ketij parimi ne projekt ligjin per gjykatat administrative do bej nje devijim nga praktika e ndjekur deri tashme nga gjykatat shqiptare.Kjo per faktin e thjeshte se ne kodin e procderues civile te Republikes civile se shqiperise parashikohet qe neqoftese paditesi nuk paraqitet ne seancen gjyqesore per shkaqe te pa’arsyeshme ose jo per shkaqet te cilat lejone mungesen ne gjykim ben qe  gjykata te pushoje ceshtjen.

Me formulimin e kesaj dispozite ne projekt ligj do ndodhe qe (gjithnje nese do miratohet ne kete forme) mungesa e paleve ne proces nuk do beje te mundur pushimin e gjykimit.Ajo qe vlen te permendet eshte fakti qe ky parim vlen vetem per aktet shkresore cka do te thote se nuk do ndodhemi perpara pushimit te gjykimit si pasoje e mungeses se paleve ne proces vetem per aktet te cilat kane si fome juridike ate te shkruar forme e cila sherben per vlefshmerine e aktit te nderrmare.

Duke u ndodhur perball nje fakti te tille juridik ngre ne pyetje ,PO me aktet e nderrmara nga nje organ i administrates publike jo ne forme te shkruar a i nenshtrohen ketij parimi? Nga nje interpretim literal por edhe logjik qe ne i bejme dispozites ne fjale dalim ne perfundimin se ky parim nuk vlen per aktet  jo te shkruara te cilat mund te jene te llojeve te ndryshme,cka do te thote se berja e nje padie ndaj nje akti jo shkresor te nderrmare nga nje organ i administrates publike dhe mos paraqitja e pales paditese ne proces pa shkaqe te aryeshme do bej qe gjykata te pushoje ceshjten .

Nje tjeter konstatim eshte fakti se per aktet e shkruara nuk do zbatohen rregullat e parashikuara nga kodi procedures civile per pushimin e gjykimit kjo sepse jane dy parime baze te cilat thone qe

a-      Lex posterioris derogat lex anterioris.(ligji mevonshem revokon ligjin e meparshem).

b-      Lex  specialis prevalon mbi lex generalis.

Nderkoh per aktet e pashkruara do zbatohen rregullat e kodit te procedures civile ne lidhje me pushimin e gjykimit.

1.5- Barra e provës.

            Me barre prove kuptojme detyrimin e nje subjekti te caktuar per te provuar ate qe kerkon ne objektin e padise.Ky perkufuzim i dhene eshte dhe perben parim te zbatueshem ne te drejten administrative por jo vetem .

Ne shtete si Franca ,Gjermania, Itali,Hollanda ,ku ne thelb te tija qendron fakti se subjekti qe ka detyrimin ligjor per te provuar ate qe kerkon ne objektin e padise eshte paditesi. Por ne projektligjin per gjykata administrative thuhet se si rregull barren e proves e ka organi qe ka nxjerre aktin administrativ,sic e shohim ky parashikim ben nje ndryshim substancial dhe thelbesor te parimit se barra e proves i perket paditesit.

Me siper permenda faktin se si rregull barra e proves i perket organit te administrates publike qe ka nxjerre aktin. Pyetja qe ngre eshte ,po perjashtimi nga rregulli kush eshte?,kjo sepse persa kohe thuhet rregulli duhet te kete edhe perjashtim por ne asnje rast dhe asnje dispozite te ketij projekt ligji nuk thuhet se barra proves i takon paditesit,qe do te perbente edhe perjashtimin .

Megjithate ekziston nje teori e cila thote se rregullimi i mardhenie ne menyre specifike behen nga nje organ kushtetues i autorizuar nga ligji ,por projekt ligji ne fjale nuk parashikon asnje organ kushtetues qe te nxjerre akte nenligjore ne baz dhe per zbatim te tija cka do te thote se ne baz te nenit 118 te kushtetutes qe nje organ te nxjerre akte nenligjore ne baz dhe per zbatim te ligjit duhet te jete autorizuar nga ligji .

Mungesa e nje autorizimi te tille nuk legjitimon asnje organ te ushtroje nje kompetence te tille,per rrjedhoje duke vazhduar me logjiken e mesiperme themi qe serish barra e proves nuk mund te ndryshohet ne raste te vecanta kjo sepse ligji nuk parashikon organin qe do nxjerre akte nenligjore ,gje e cila perben nje problem me vete sepse ligji asnjehere nuk parashikon ne menyre specifike rregullimin e mardhenieve juridike ,prandaj ka dale teoria e akteve nenligjore qe mbulone ate fushe te cilen ligji nuk e mbulon por kjo bere duke respektuar frymen e ligjit dhe pa e tejkaluar ate duke krijuar norma te reja.

Pavarësia e gjykatave administrative .

2- Pavarësia e gjykatave administrative .

2.1- Kuptimi i pavarësisë së gjykatave administrative .

            Me pavarësi të gjyqësorit kuptojmë emancipimin e agjentëve të drejtësise . Nisur nga përkufizimi i dhënë më siper dalin dy nocione të cilat kërkojnë domosdoshmërinë e dhënies së një përkufizimi e për rrjedhojë një kuptimi .

a-      Emancipim

Me emancipim kuptojmë integritet të lartë moral dhe profesional ,nënshtrimin ndaj ligjit dhe mënjanimin e arbitraritetit përmes së drejtës.

b-      Agjentë

Me agjentë kuptojmë personat e emëruar konform procedurave ligjore për ushtrimin e funksionit të gjyqtarit.

Kur flasim për pavarësinë e gjyqësorit duhet të dime se po flasim për themelet e një shteti demokratik dhe të së drejtës . Ideatori i konceptit të pavarësisë së gjyqësorit është Monteskie i cili mendonte se pavarësia arrihej përmes parimit të ndarjes së pushtetve ,parim ky universal dhe kushtetues parashikuar në nenin 7 të Kushtetutes së Republikes së Shqipërisë .

Parimi ndarjes së pushteteve doli për një qellim ,arritjen e një demokracie funksionale dhe liberale ,kjo për të mos lejuar mundësine e përqëndrimit të pushtetit në një dorë njohur ndryshe si parimi i unitetit të pushtetit. Sipas Monteskies,nuk ekziston liri në qoftë se pushteti për të gjykuar nuk ështe i ndarë nga pushteti ekzekutiv dhe ligjvënës. Ky është një parim themelor sepse lejon ndarjen e sovranitetit politik i cili krijon të drejtën nga sovraniteti juridik që zbaton të drejtën duke nënshtruar ndaj ligjit çdo subjekt.

Ne nenin 5 të projektligjit për gjykimin e mosmarëveshjeve administrative dhe organizimin e drejtësise administrative thuhet shprehimisht. 1.     Kriteret e emërimit dhe të karrierës së gjyqtarëve, statusi i tyre, përgjegjësia për shkeljet disiplinore, masat disiplinore, procedimi disiplinor, administrimi i shërbimeve në gjykatë, si dhe riorganizimi gjyqësor rregullohen sipas dispozitave të ligjit nr.9877, datë 18.2.2008 “Për organizimin e pushtetit gjyqësor në Republikën e Shqipërisë”, me përjashtim te rastit kur në këtë ligj parashikohet ndryshe.

Kjo dispozite në pamje të parë duket se krijon kushte të favorshme për pavarësinë e gjykatave kjo sepse rregullat që vlejnë për gjykatat e zakonshme do vlejnë edhe për gjykatat administrative me përjashtim të rasteve kur në këtë ligj parashikohet ndryshe (i referohet projekt ligjit kur thote ne kete ligj.) cka do të thote se ligji per organizimin e pushtetit gjyqesor ne republiken e shqiperise do te shtrije efektet e tija juridike edhe mbi gjykata administrative.

 

2.2- LLojet e pavarsisë .

a-      Pavarsia juridiksionale

            Ne mund te flasim per nje rend juridiksional administrativ vetem ne qofte se rregullat e                 funksionimit si dhe statusi i gjyqtareve te juridiksionit eshte i ndryshem nga ato gjyqtareve te zakonshem ,ne shtete te ndryshme si italia gjermania franca kane nje rend juridiksional ne kuptimin e mirfillte sepse rregullat e funksionimit te tyre behen mbi bazen e nje legjislacioni te ndryshem nga ai i gjykatava psh civile, apo penale.

 Pyetja qe ngre eshte ,projekt ligji per gjykatat administrative a garanton nje rend juridiksional administrativ duke u nisur nga cka thame me larte? Kur folem per kutpimin e pavarise se gjykatave me siper citova nenin 5.1 te projekt ligjit,nga nje interepretim logjik qe i bejme dispozites ne fjale ne shikojme qe fakti qe gjykatat administrative do funksionojne ne baz te ligjit per organizimin e pushtetit gjyqesor ne shqiperi na vendos perball faktit qe nuk ndodhemi perball nje rendi juridiksional administrativ.

b-      Pavarsia ndaj çdo ndikimi të jashtëm.

        Pavarsia e gjykatave administrative arrihet permes elemnteve te tille kushtetues si:

a-      Eleminimi i mardhënieve hierarkike

b-      Publikimi vendimeve gjyqësore

c-      Mënyra e emerimit

d-      Ngrtija në detyrë

e-      Shkarkimi nga detyra

 

A-     eliminimi i mardhënieve hierarkike

            Ne kushtetuten e republikes se shqiperise eshte percaktuar ne menyre taksative se gjyqtaret  i binden vetem kushtetutes dhe ligjit.Nisur nga ajo qe thame me larte dhe nga nje interpretim literal por edhe logjik dalim ne perfundimin se gjyqtaret nuk kane mardhenie varteise midis njeri tjetrit,ne kuptimin qe ne vendimarrjen e tyre apo te ushtrimit te kompetencave nuk marrin urdhera te natyrave te ndryshme tipike kjo per mardheniet e vartesis krijuara nga mardhenie pune.

Duhet permendur faktin qe te njejten forme kane ndjekur edhe shtetet si gjermania italia ,etj qe gjyqtaret nuk mund te detyrohen te marin nje vendim ne baze urdhri po jane te detryruara qe te zbatojne vendimet e gjykatave me te larta ne shkalle .

Duhet permendur faktin qe te njejten forme kane ndjekur edhe shtetet si gjermania italia ,etj qe gjyqtaret nuk mund te detyrohen te marin nje vendim ne baze urdhri po jane te detryruara qe te zbatojne vendimet e gjykatave me te larta ne shkalle .

B-     Publikimi i vendimeve gjyqësore .

            Publikimi i vendimeve gjyqesore eshte nje parim teper i rendesishem. kushtetues por edhe ligjor ,i detyrueshem per tu zbatuar nga gjykatat e republikes se shqiperise.Ky parim kushteues ka rendesi jo vetem sepse permes  tija arrihet pavarsia e gjyqesorit qe konkludohet me arsyetimin e vendimit,por edhe sepse permes ketij publikimi behet i mundur qe subjektet qe ndodhen ne procesin gjyqesor administrativ te bejne ankimin ne gjykaten me te larte brenda afateve ligjore .

C-    Mënyra e emërimit

            Menyra e emerimit te gjyqtareve eshte nje nga hapat per sigurimin e pavarsise se gjyqesorit.Kushtetua e vendit tone si ligj themeltar synon te arrije nje pushtet gjyqesot te pavarur ,po ashtu nje qendrueshmeri midis tri pushteteve.

Fakti qe kushtetuta e Republikes se Shqiperise ka percaktuar menyren e emerimit te gjyqtareve tregon per rendesine e larte kushtetuese qe i eshte dhene garantimit te pavaresise se gjyqesorit.Kushtetuta e vendit tone i ndan gjyqtaret e per rrjedhoje gjyqesorin nga pushteti politik nje parim ky i njohur nga shtetet liberale.

Ne vende te tjera qe nuk perfshihen ne grupin e shteteve kontinetale ku ben pjese edhe Shqiperia  ,shtete si Anglia ,uellsi Australia dhe qe perbejne ate qe quhet common law pavaresia e gjyqesorit arrihet jo permes elementeve ligjor apo kushtetues si dhe permes proceduarave burokratike sic shquhen vendet kontinentale por permes elementeve te tille si profesionalizmi ,integriteti i larte moral ne ushtrimin e profesionit qe lidhet me nje kulture te zhvilluar qytetare .

Ajo qe vihet re eshte fakti se ne ndryshim nga vendet e common law vendet qe perbejne bllokun kontinental ,kane perkrahur  sistemin Francez i cili eshte nje sistem i burokratizuar ne kuptimin  qe parashikohet, qenia gjyqtare te emeruar si rregull permes konkursit publik si dhe ne parashikimin e elementeve kushtetues qe lidhen me palevizshmerine e gjyqtareve si dhe pavarsine dhe pa’anesine e tija gjate ushtrimit te profesionit .

Nisur nga ajo qe thame me larte kushtetuta e vendit tone ka perkrahur modelin Francez ,ne lidhje me mjetet dhe menyrat e perdorura per garantimin e pavarsise se gjyqesorit. Kushtetuta Republikes se Shqiperise u ka sigururar gjyqtareve autonomi dhe pavaresi ne raport me organet e tjera .

Bazat kushtetuese dhe europiane për emërimin e gjyqtarëve.

            Kushtetuta e republikes se shqiperise ka parashikuar se cilat jane organet kushtetuese qe bejne emerimin e gjyqtareve si dhe proceduren dhe menyren e emerimit te tyre ,por keto jo ne menyre te detajuar ,. Pjesa tjeter e rregullave proceduriale jane te parashikuara ne ligj te posacem.

 - Ne vitin 1985 organizata e kombeve te bashkuara (OKB) ka miratuar parimet themelore per pavaresine e organeve gjyqesore . Vlen te permendet fakti se ne kete dokument OKB i ben thirje  shteteve qe miratojne kete dokument qe keto parime ti marrin ne konsiderate per perfshirje ne legjislacionin e brendshem apo kombetar.

Ne kete dokument jane percaktuar ne menyre specifike se cfare cilesish duhet te kete nje gjyqtare per tu emeruar si dhe procedurat qe duhen ndjekur ne perzgjedhjen e gjyqtareve . Vlen te permendet fakti se shteti shqipatare permes organit ligjvenes keto parime te vendosura ne kete dokument i ka bere pjese te sistemit te brendshem ligjor .

-  Nje tjeter dokument nderkombetar ne te cilin parashikohen parime ,rregulla ,procedura per emerimin e gjyqtareve eshte “Karta Europiane per Statusin e gjyqtareve” ne te cilin nder te tjera  thuhet:

1. PARIME TË PËRGJITHSHME

1.1. Statuti për gjyqtarët synon që të sigurojë kompetencën, pavarësinë dhe paanësinë që çdo individ pret në mënyrë legjitime nga gjykatat dhe nga çdo gjyqtar/e të cilëve u besohet mbrojtja e të drejtave të individit. Ai përjashton çdo dispozitë dhe çdo procedurë të një natyre që do të dëmtonte besimin në këtë kompetencë, këtë pavarësi dhe këtë paanësi.

 Kjo Kartë pëmban që këtu e mëposhtë dispozitat që mundësojnë më së miri garantimin e arritjeve të atyre objektivave. Dispozitat e saj synojnë të ngrenë nivelin e garancive në Shtetet e ndryshme europiane. Ato nuk mund të justifikojnë modifikimet në statutet .

Emerimi I gjyqtareve ne shqiperi.

Ne lidhje me emerimin e gjyqtareve te zakonshem kushtetuta ka parashikuar institucione kushtetuese qe bejne te mundur emerimin e gjyqtareve .

a-      Presidenti .

b-      Këshilli Lartë i Drejtësisë .

            Gjyqtaret e gjykatave te shkalles se pare dhe gjykatave te apelit emerohen nga presidenti I republikes se Shqipërisë me propozim te keshillit te larte te drejtesise, keto gjyqtare emerohen per një periudhe kohe te pakufizuar,. Te gjithe keto gjyqtare e vazhdojne detyren deri ne momentin qe japin doreheqjen apo shkakrohen nga detyra per një nga rastet e parashikuara per shkarkim e gjyqtarit. Kufizimi vetem qe vjen per ushtrimin e profesionit te gjyqtarit qe eshte sa ligjor aq edhe kohor eshte mbushja moshes 65 vjec qe ben te mundur dalien ne pension.

Ajo qe bie ne sy ne keto emerime dhe qe ka hapur diskutime te shumta eshte prania e ekzekutivit ne KLD, perfaqesuar nga Ministri i Drejtesise .

Un mendoj se prania e ekzekutivit ne KLD pasjell ndikime politike ,shto faktin qe Ministri I drejtesise ka kompetencen ekskluzive te fillimit te procedurave disiplinore ndaj gjyqtareve. Dhenia e kesaj competence dhe prania e ministrit te drejtesise  ne KLD mund te shkaktoje presion politik tek gjyqtaret permes fillimit te procedurave disiplinore qe mund te jene edhe abusive.

Ndodhur perball nje fakti te tille ngre pyetjen a mundet nje gjyqtar I gjykates administrative te beje nje gjykim te paanshem nese si object gjykimi do kete pavlefshmerine e nje kontrate publike me vlere 1 milion $? lidhur midis Ministrise se Drejtesise dhe nje subjekti x. Mendoj qe pergjigjia e keaj pyetje do vije nga praktika gjyqesore.

Duke qene se keshilli larte I drejtesise eshte organi qe mundeson garantimin e pavarsise se gjyqesorit do bejme nje analize me qellim per te pare nese a eshte keshilli I larte I drejtesise nje organ teresisht kushtetues apo jo ,nese jo ateher si mund te kemi nje pavaresi te gjyqesorit.

Keshilli larte I drejtesise eshte nje institucion krijimi te cilit parashikohet nga kushtetuta ,dhe qe ne perberjen e tija ka 15 anetare ku nente prej tyre emerohen nga konferenca e gjyqesorit  tre te tjere jane ex oficio dhe tre te tjere emerohen nga parlamenti . Fakti qe ne perberjen e tija ka 9 gjyqtare tregon se menyra e formimit eshte te ketij institucioni eshte conform nenit 1.3 te kartes europiane per statusin e gjyqtarit ku thuhet :

a-      1.3 Lidhur me çdo vendim që ndikon në përzgjedhjen, rekrutimin, emërimin, përparimin në karrierë ose pushimin e funksioneve të një gjyqtari/eje, statuti parashikon ndërhyrjen e një autoriteti të pavarur nga pushteti ekzekutiv dhe legjislativ, brenda të cilit të paktën gjysma e atyre që marrin pjesë të jenë gjyqtarë të zgjedhur nga kolegët e tyre, duke ndjekur metoda që garantojnë përfaqësimin më të gjerë të gjyqësorit.

            Unë mendoj qe e vetmja dobesi qe ka menyra e formimit te  KLD eshte fakti qe nuk perfshin ne te profesionist te se drejtes qe qendrojne jashte sistemit gjyqesor .Per te dhene nje argument mjafton te permendin rastin e italise ku ne perberje te keshillit te larte te magjistratures ka avokate me experience pune 15 vjecare si dhe pedagoge te se drejtes .

Jam i ketij mendimi sepse ceshtjet e emerimit te gjyqtareve jane ceshtje te rendesishme kushtetuese ku duhet te jepet nje mendim me I gjere sesa ai qe vjen nga nje trup gjyqtaresh duke qene se keto kane edhe shumicen derrmuese.(9).

Per te konkluduar  ate qe thame me larte shohim qe kushtetuta e republikes se shqiperise  por edhe ligji per organizimin dhe funksionimin e pushtetit gjyqesor ne vendin tone jane munduar te krijojne nje sistem gjyqesor te pavarur duke mbajtur larg nderhyrjet e politikes(perjashto rasti I mbivendosjes se kompetencave dhe prania e ministrit te drejtesise ne KLD)ne ceshtjet e emerimit te gjyqtareve .

Pyetja qe ngrihet eshte po per gjykaten e larte a mund te flasim per nja pavarsi nga politika duke qene se jemi ne ceshtjen e emerimit?

Organizimi dhe funksionimi I gjykates se larte eshte I ndryshem nga ai I gjykatave te tjera persa I perket structures ligjore ,rrjedhoje e kesaj logjike juridike eshte fakti qe edhe menyra e emerimit eshte e ndryshme per sa koh behet mbi bazen e nje ligji te vecante nga ai pergjithshem .

Ne kushtetuten e republikes se shqiperise por edhe ne ligjin per organizimin dhe funksionimin e gjykates se larte eshte I shprehur fakti se anetaret e gjykates se larte emerohen nga presidenti I republikese se shqiperise me pelqimin e kuvendit .

Sic e shikojme kemi nje nderhyrje te politikes per sa kohe behet me pelqimin e kuvendit . Un mendoj se forma me e mire e emerimit te ketyre gjyqtareve do ishte qe te behej nga KLD sepse rreziku per nje nderhyrje te politkies eshte me I ulet ,Por krahas kesaj forme mendoj qe edhe emerimi momental mund te jete me I drejte dhe me objektiv nese shumica e kerkuar per emerimin e tyre do ishte 84 vota dhe jo 71 vota gje qe eshte nje shumice lehtesisht e arritshme ,kjo sepse nje vullnet konsensual te jep premisa qe emerimi I bere nuk eshte I njenashem e per rrjedhoje teresisht politik.

Nje tjeter element kyc kur flasim per emerimin e gjyqtareve te gjykates se larte eshte edhe mandate 9 vjecar I tyre pa te drejte riemerimi.

Ne lidhje me mandatin kufizues ka debate dhe mendime te ndryshme nese duhet te jete kufizues apo jo dhe jepen arguemnta si me poshte

1- Argumentat pro mandatin 9 vjecar.

A-     Mandate kufizues ben qe nje gjyqtare te ushtoje profesionin e tija dhe detyren ne menyre te pavarur per faktin se nuk ka se cfar te prese me ne te ardhmen nga forca politike qe emeroi.

B-     kjo menyre ndiqet edhe per anetaret e gjykates kushtetuese.

2-Argumentat kunder mandatit 9 vjecar.

A-     Nje mandate kufizues mund te nxjerre nje individ shum shpejt nga rruga e drejtesise se dhene.

B-     Nqs juristet qe perkrahin argumentin se kete forme e ndjekin edhe per anetaret e gjykates kushtetues ateher na duhet te permendin faktin qe kelzeni ka thene permes nje shprehje te tijen “gjykata kushtetuese eshte nje ligjvenes negative” pyetja qe ngrihet a eshte gjykata e larte nje ligjvenes negative e per rrjedhoje nje institucion politik.

 

Un mendoj qe duke qene se po flasim per menyren se si mund te arrihet me mire pavaresia e gjyqesorit do isha pro mandatit kufizues per te vetmen arsye te siper permendur, gjyqtari nuk ka cfare te prese me nga politika .

Megjithate mandati I kufizuar mund te beje qe nje gjyqtare te dal shum shpejt nga sistemi I drejtesise se dhene ,por kjo gje ndodh ne ato vende(perfshir shqiperine) te cilat emerimin e gjyqtareve ne gjykaten e larte e bejne jo duke kaluar nga nje shkalle ne nje shkalle tjeter me afate kohore ne mes ,por me emerime duke kaluar nga gjykata e shkalles pare ne ate te larten ,pasi nese behet permes nje emerimi nga shkalla e pare ne te dyten dhe me pas ne gjykaten e larte ,keto subjekte nuk do dalin shpejte nga sistemi drejtesise se dhene ,per kete mjafton te permend rastin e sistemit Italian ne te cilin mundet qe nje gjyqtare te shkoje ne gjykaten e larte vetem pas nje experience 11 vjecare ne gjykaten e shkalles pare me pas 8 vjet ne gjykaten e apelit dhe me pas mund te kaloje ne gjykaten e larte .

 

-          Kryerja e funksionit

Kyerjen e funksionit duhet ta shikojme ne raport me garancite ne lidhje me kryerjen e funksionit .

Me garanci kuptojme teresine e elementeve juridik qe garantojne pavaresine e pushtetit gjyqesor .Ne lidhje me elementet juridik do ti ndajme ne elemente paresor dhe elemente dytesor .

 

1-      Elementet  parësor

 D- Ngritja në detyrë

            Ngritja ne detyre eshte nje instrument permes te cilit gjyqtaret e gjykatave te shkalles se pare do kalojne ne gjykaten e apelit.

Vendet te cilat kane perkrahur sistemin e normave te shkruara kane perkrahur ne legjislacionet e tyre forma apo menyra te ndryshme ne lidhje me ngritjen ne detyre te gjyqtareve .

Keshtu format e njohura dhe te konsoliduara tashme nga legjislacionet por edhe doktrina juridike jane : sistemi i karrieres dhe sistemi i mertikracise .

Sistemi i karrieres lidhet me vitet e ushtrimit te profesionit te gjyqtarit ,percaktimi i afateve  dhe permbushja e te cilave legjitimon ngritjen ne detyre te tyre.Ngritja ne detyre e gjyqtareve percaktohet nga shtete te ndryshme ne raport me faktore te cilet prezumojne arritjen e nje stadi te caktuar profesional .

Nje nga vendete e BE  Italia ka perkrahur sistemin e karrieres ku ngritja ne detyre e gjyqtareve behet jo ne baze te vleresimeve objektive te cilat mund te percaktoheshin nga keshilli i magjistratures gje e cila ka ndodhur perpara perkrahjes se sistemit te karrieres e per rrjedhoje meritokracise ,por ne baz te kalimit te afateve te caktuara permbushja e te cilave ve ne levizje Keshillin e Magjistratures per percaktimin e gjykates ku do ushtroje funksionin.Ky afat kalimi te cileve legjitimon ngritjen ne detyre te gjyqtareve eshte 11 vjet . Per te percaktuar se cili sistem na garanton nje pavarsi me te madhe me duhet te jap disa avantazhe dhe disavantazhe te ketij sistemi.(te Karrieres).

a-      Sistemi i karrieres eshte nje sistem qe nuk lejon nderhyrjet subjektive ne ngritjen ne detyre sepse eshte koha kalimi te ciles i ngre ata ne detyre .

b-      Krahas argumentit te mesiperm qe perben nje avantazh ka edhe nje disavantazh te ketij sistemi te cilin do ta zbulojme permes nje pyetje.

A mundet sistemi i karrieres te na garantoje qe gjyqtaret qe do ngrihen ne detyre jane te afte profesionalisht te perballojne kete post qe nga pikpamja juridike por edhe praktike kerkon nje shkalle me te larte profesionalizmi se sa ajo e gjyqtareve te gjykates se shkalles pare ?

Ne parim mund te themi qe sistemi i karrieres nuk mundet te na garantoje se gjyqtaret e ngritur ne detyre jane te afte nga pikpamja profesionale sepse per ta nuk behet asnje vlersim objektiv sic ndodhe ne sistemin e meritokracise ku jane vlersimet ne lidhje me profesionalizmin ato te cilat te ngrene ne detyre ,por kjo sdo te thote qe keta gjyqtare nuk jane te afte sepse fakti qe qendrojne ne detyre per nje kohe te gjate tregon se e kane realizuar me profesionalizem detyren e gjyqtarit. 

Sistemi meritokracise

Sistemi i meritokracise nga pikpamja formale percakton procedura dhe kushte objektive te cilat duhet te kalohen me sukses nga gjyqtaret te cilet pretendojne ngritjen ne detyre .

Ne analize te ketij sistemi konkludojme se vendosja e kushteve dhe kritereve objektive ben te mundur qe ne shkallen e dyte te shkojne gjyqtaret te cilet kane kaluar me sukses pengesat ligjore . Por cilat jane avantazhet dhe disavantazhet e ketij sistemi.

a-      Nje avantazh i ketij sistemi eshte fakti qe ngritja ne detyre behet per ata gjyqtare te cilet ne baze te vlersimeve te vera kane rezultuar me te miret cka do te thote se do ngrihen ne detyre me profesionalistet.

b-      Sistemi i meritokracise na jep ajken e gjyqtareve nese procedurat ligjore respektohen me perpikmeri ,por a na garanton nje pavarsi ky sistem?

Nje sistem i tille perzgjedhje thame qe nenkupton kritere fikse te prera dhe objektive, por pyetja qe lind eshte kush i kryen vlersimet ? Per berjen e vleresimeve krijohen struktura te posacme brenda institucioneve qe mundesojne administrimin e drejtesise se mire qe ne rastin e Shqiperise eshte KLD, cka do te thote se persa kohe vlersimet behen nga individe brenda tyre mund te kete subjektivizem dhe ky subjektivizem  mundet qe mos te ece me frymen e ligjit qe kerkon te perzgjedhe me te miret . Cka do te thote ne ndryshim nga sistemi karrieres mundesit per nderhyrje politike jane me te medha.   

Krahasime midis sistemeve dhe trajtimi sistemit qe ka perkrahuar legjislacioni Shqipetar.

Ne thelb te analizes juridike dhe argumentave juridike qendron fakti se cili eshte ai sistem qe na mundeson nje pavaresi te gjyqesorit .Nisur nga ato qe trajtuam me larte un mendoj qe sistemi i cili na mundeson garantimin e pavaresise se gjyqesorit eshte ai i karrieres kjo per faktin se nuk lejon ne menyre kategorike nderhyrjen qofshin politike apo te nje natyre tjeter,kjo sepse eshte afati kohor kalimi i te cilir e ngre ne detyre nje gjyqtare.Ne  lidhje me sistemin e meritkoracise smund te themi te njejten gje kjo per faktin se vlersimi mund te jete subjektiv dhe mundesia per nderhyrje eshte me e madhe.

Cili eshte sistemi qe ka perkrahur legjislacioni shqiptar.

Per ti dhene pergjigje pyetjes me duhet ti referohem ligjit per organizimin dhe funksionimin e pushtetit gjyqesor ne Republiken e Shqiperise.

Ne nenin 12.3 e ligjit te siperpermendur eshte parashikuar fakti qe ngritja ne detyre e gjyqtareve behet me emerim nga presidenti mbi bazen e propozimeve te KLD kjo ne baze te konkurimeve te bera me jetshkrime

1-      Te kete punuar jo me pak se 7 vjet .

2-      Te jete dalluar per aftesi profesionale dhe cilesi te mira te larta etiko-morale.

3-      Te jete vleresuar “shum mire” per aftesi profesionale dy heret e fundit.

4-      Te mos kete mase disiplinore ne fuqi.

 

Nga nje interpretim literal qe i bejme dispozites ne fjale pare ne raport me analizen bere sistemeve te ngritjes ne detyre konkludojme se :

Ngritja ne detyre e gjyqtareve ne Shqiperi behet ne baze te sistemit te meritokracise.           

2-      Elemente dytësor

a- Statusi i gjyqtarit.

            Me status te gjyqtarit kuptojme garancite ligjore gjate ushtrimit te detyres.

Eshte e nevojshme qe cdo gjyqtare gjate ushtrimit te detyres te kete disa garanci ne menyre qe vendi tija dhe ushtrimi profesionit te mos cenohen nga nderhyrje te karakterit subjektiv.

Nje nder elementet eshte garancia e qendrimit ne detyre (palevizshmeria)

Ne thelb qendron fakti se gjyqtareve duhet ti garantohet qendrimi ne detyre deri ne momentin qe do te dalin ne pension. Megjithate fakti qe garantohet qendrimi ne detyre nuk do te thote se gjyqtaret nuk mund te shkarkohen nga detyra per shkaqe te parashikuara nga ligji.

Parim i tille eshte perkarhur jo vetem nga nga vendet e europes por edhe ato te amerikes latine ,per kete mjafton te permendim nje studim te bere ne vitin 1975 ne Argjentine ne lidhje me pavaresine e gjyqesorit ku nder shum element ishte edhe palevizshmeria ,po ashtu edhe ne Brazil dhe ne Meksike gjyqtaret e gezojne kete garanci.

Ne Shqiperi ky parim eshte perkrahur nga kushtetuta e republikes se shqiperise ne nenin 138 te se cilit thuhet se :koha e qendrimit te gjyqtareve ne detyre nuk mund te kufizohet....cka tregon per rendesine e larte qe kushtetuta i ka dhene garancive qe duhet te kete nje gjyqtare ne ushtrimin e profesionit.

E - Shkarkimi nga detyra.

Me shkarkim nga detyra kuptojme kryerjen e veprimeve proceduriale per ti dhene fund ushtrimit te funksionit te gjyqtarit.

            Ne nje shtet te se drejtes eshte normale qe gjyqtaret te cilet nuk e ushtrojne detyren e tyre me pavarsi te plote dhe ne menyre te ligjshme duhet qe ndaj tyre te meren masa disiplinore duke filluar nga masat me te lehta deri tek me te rendat mase e cila percaktohet nga lloji i shkeljes,ku rendesia e shkeljes dhe dhenia e mases disiplinore percaktohet ne menyre te pergjithshme nga kushtetutat dhe ne menyre specifike nga nje ligj i posacem .Pra veme re se gjyqtari duhet te gaboje per ta ndeshkuar ,termi gabim nuk percjell nocion te se drejtes e per rrjedhoje juridik por me te duhet te kuptojme aktet e renda si,shkelje e ligjit,shperdorim detyre ,korrupsion etj , keto jane element te cilet perkrahen nga shum shtete te europes ne ligjet perkatese .

Por pyetja qe lind eshte kush duhet te kete ne kompetence fillimin e procedurave per dhenien e masave disiplinore?. Dy jane sistemet europiane : njeri qe parashikon organe te pavarura dhe tjetri qe ja le kete kompetence organeve jo te pavaruara qe mund te jene edhe politike .

Un mendoj qe sistemi i pare eshte nje sistem me i mire per te garantuar nje pavarsi te gjyqesorit sepse kemi thene qe nuk mund te kuptojme nje pavaresi pa shkeputje nga politika.

Po legjislacioni shqiptare cfare ka perkrahur?

Kushtetuta e republikes se shqiperise dhe ligji per organizimin dhe funksionimin e pushtetit gjyqesor kane parashikuar se organi qe ka ne kompetence shkarkimin e gjyqtareve eshte KLD por te drejten per te inicuar fillimin e procedurave per shkarkim e ka Ministri i Drejtesise. Pra ajo qe veme re eshte fakti qe legjislacioni shqiptar ka zgjedhur sistemin e dyte e per rrjedhoje ka parashikuar nje organ politik per fillimin e procedurave te shkarkimit nga detyra.

 

Kompetencat Lëndore

3- Kompetencat Lëndore

   2.1- Kuptimi kriteret e percaktimit te kompetences.

Me kompetence lendore kuptojme teresine e ceshtjeve qe i lihen per gjykim organeve te autorizuara nga ligji.

Ne kete rast me organ te autorizuar nga ligji do te kuptojme teresine e gjykatave administrative.

Ne lidhje me kriteret e percaktimit te kompetences ne europe njihen tri kritere.

1-      Zbatueshmeria e se drejtes administrative.

2-      Kontestimi i vendimit administrativ.

3-      Interesi i thjeshte.

  1- Zbatueshmëria e së drejtes administrative

            Me zbatueshmeri te se drejtes administrative kuptojme faktin qe mosmarveshjet civile te lindura midis nje organi publik dhe nje personi fizik apo juridik(moral) do jene ne kompetencen e gjykatave civile,ndersa mosmarveshjet e lindura midis nje organi publik dhe nje personi fizik apo juridik (moral) si rezultat i ushtrimit te veprimtarise ekzekutive dhe urdherdhenese te organit publik do rregullohen nga e drejta administrative e per rrjedhoje do jene ne kompetencen e gjykatave administrative.

Nga kriteri pare dy jane sistemet e caktimit te kompetencave

    a-sistemi me kompetenca te zgjeruara.

    b-sistemi me kompetenca te paketa.

Ne shtete si franca apo spanja kane perkrahur sistemin e kompetencave te zgjeruara ,ku ne kompetencen e gjykatave administrative perfshihen ,shqyrtimi i vendimeve administrative , kontratat publike ,mosmarveshjet e punes qe lindin ne rastet kur punedhenesi eshte organ publik, pergjegjsine e organeve administrative si psh shperblimi per demin e ardhur etj.

Nderkohe ne shtete si Gjermania apo Hollanada kane perkrahur sistemin me kompetenca te paketa ku gjykatat e ketyre vendeve kufizohen ne ushtrimin e kompetencave vetem ne shqyertimin e vendimeve administrative ,ndersa pergjegjsia e organeve publike ,kontratat publike, mardheniet e punes ku organi eshte organ publik  jane ne kompetence te gjykatave civile.

Ne shtete si italia dhe belgjika te cilat kane perkrahur sistemin me kompetenca te paketa ka disa ndryshime ne krahasim me shtetet e tjera perkrahese te ketij sistemi. Ku pergjegjsia e organit dhe percaktimi kompetences percaktohet nga nje kriter: qe te kete ardhur nje dem si rrjedhoje e vendimit administrativ ,ky kriter ne vendet e tjera nuk ekziston.

    2- Kontestimi i vendimit administrativ

Me kontestim kuptojme kundershtimin qe i behet vendimit administrativ te mare nga nje organ publik permes ngrtijes se padise.

 Kontestimi i vendimit duhet pare ne raport me kriterin e pare sepse percaktimi i kompetences na percakton edhe gjykaten ne te cilen do drejtohemi ,nese do jete ajo civile apo ajo administrative.

    3- Interesi i thjesht

Interesi i thjeshte ,me interes te thjesht duhet te kuptojme te drejten e subjketeve te cilat preken ne te drejtat e tyre nga nje akt administrativ i cili nuk idrejtohet atyre.

Interesi thjeshte varion ne varesi te percaktimeve ligjore qe bejne shtete te ndryshme psh : ne france interesi i thjeshte legjitimon te ngrene padine ne tejkalim pushteti cdo subjekt qe pretendon se i cenohet nje interes , cila eshte pasoja ? ketu rrethi i personave eshte i gjere ,ne gjermani situata shfaqet e ndryshme  interesi i thjeshte ,ketu kuptohet si e drejta e subjekteve e subjekteve  qe pretendojne nje te drejte te shkelur sipasoj e nje vendimi administrativ ku prites eshte nje subjekt tjeter ,ne kete rast ketu duhet plotesuar nje kusht qe eshte lidhja objektive midis pritesit te vendimit dhe subjektit qe duhet dhe ka te drejte te ngreje padine ,psh komshiu, pasoja ? rrethi i ngushte i personave.

Po projekt ligji shqiptar per gjykatat administrative cfare sistemi ka perkrahur?

Ne projekt ligjin shqiptar jane parashikuar tri (3) kompetenca per gjykatat administrative te tilla si: a- nje veperim administrativ pavaresisht nga forma dhe lloji tija , b- maredheniet e punes te rregulluara nga kodi punes ne te cilat punedhenesi eshte organ publik, c- nje akt nenligjor normativ te organeve qendrore apo organeve te njesive te qeverisjes vendore.

a-      Nje veprim administrativ pavarsisht nga forma dhe lloji tija.

            Ky paragraf duhet pare ne raport me dispoziten qe parashikon perkufizimet. Ne kete dispozite ka nje probelm ne lidhje me menyren e trajtimit. Ketu veprimin administrativ e ndan ne ,akt administrativ dhe veprim tjeter administrativ.Problemet qe shfaqen dhe qe un konstatoj jane ,probleme matereiale dhe probleme parimore.

Ne lidhje me problemin material qendron ne faktin se si veprim tjeter administrativ perfshin elemente si shenja , tabela , paralajmerim etj te cila un mendoj se nuk do gjejne zbatim ne praktike ,po ashtu keto element sjellin edhe nje ndotje legjislative cka nuk na jep premisa per nje zbatueshmeri ne praktike.

Persa i perket problemve parimore i pari qendron ne faktin se parashikohet si veprim tjeter administrativ cdo shenje tjeter e njeanshme e shprehjes se vullnetit te organit publik, ky paragraf eshte nje gjithperfshires sepse jep mundesin per perfshirjen e rasteve qe mund te lindin ne praktike por ky parashikim nuk mendoj se eshte i duhur sepse rastet me te cilat organi publik shpreh vullnetin jane te perfshira te gjitha ne projekt ligj.

Problemi dyte parimor qendron ne faktin se refuzimin apo mosveprimin e organit publik nuk e konsideron vendim administrativ gje qe bie ndesh me parimet tashme te konsoliduara nga e drejta administrative e shteteve europiane si psh  France apo Spania te cilat heshtjen apo refuzimin e konsiderojne vendim administrativ.(rasti gjermanise nuk e konsideron vendim por nje fakt te thjeshte por parashikon padin ne gjykate jo ankimin paraprak,pra pl do ishte me e drejte te parashikonte padine ne gjykate dhe jo berjen ankimin ,ne kete rast do ishte e pranueshme sepse respektohej parimi)

b- maredheniet e punes te rregulluara nga kodi punes ne te cilat punedhenesi eshte organ publik.

            Kjo eshte nje tjeter kompetence e cila i eshte dhene gjykatave administrative .Nje parashikim i tille eshte pjeserisht i drejte ,jam i ketij mendimi sepse i jep ne kompetence gjykatave administrative nje mardhenie e cila rregullohet nga e drejta private dhe le jasht mardheniet e punes rregulluara nga ligji per statusin e nenpunesit civil qe ne menyre indirekte i lihen ne kompetence gjykatave civile .Pra perfshin nje mardhenie private dhe le jasht nje mardhenie administrative.

c- nje akt nenligjor normativ te organeve qendrore apo organeve te njesive te qeverisjes vendore.

Dhenie e nje kompetence te tille eshte nje hap perpara qe behet ne drejtim te zhvillimit te se drejtes administrative shqiptare, kjo sepse ne ligjet aktuale si rregull eshte e pa mundur ti ngresh padi ne gjykate ndaj ne akti te tille. Por krahas anes pozitive ka edhe  ane negative sepse aktin neligjor nuk e perkufizon si vendim administrativ cka perben nje tjeter problem me vete , po ashtu thuhet se per keto akte behet gjykim incidental dhe me pas ja le ne kompetencë lendore gjykatave te apelit ,nderkohe gje gjykimi incidental ka parasysh gjykimin ne shkalle te pare.

Ne analiz themi se projektligji pe gjykimin e mosmarveshjeve administrative ka perkrahur sistemin e kompetencave te paketa sepse nuk i ka dhene kompetence per kontratat publike sendet e administrates ,pergjegjsine e administrates elemente keto karakteristik per sistemin me kompetence te zgjeruara.

Padia gjyqesore dhe elementet e saj

4- Padia gjyqesore dhe elementet e saj.

            Kur flasim per padine duhet qe fillimisht te japim nje kutpim ne lidhje me ate se cfar ne duhet te kuptojme me padi. Padine e kemi ne dy kuptime ,kuptimi I pare eshte ai procedurial due kuptimi I dyte eshte ai material.

E drejta e padise ne kuptimin material eshte e drejta e per tiu drejtuar gjykates ose organit competent te njohur nga ligji per zgjidhjen e mosmarveshjeve administrative.

E drejta e padise ne kuptimin material eshte e drejta e pretenduar e shkelur dhe qe legjitimon ngritjen e padise.

Padia do ta trajtojme ne 3 elemente:

a-      Ankimi administrative

b-      Sigurimi i padise

c-      Padia gjyqesore.

 

a- Ankimi administrative .

            Ankimi administrative eshte e drejta per tiu drejtuar oganit competent te njohur nga ligji per zgjidhjen e mosmarveshjeve administrative . Duke u ndodhur perball nje fakti te tille ngrihet pyetja eshte mire qe ligji te parashikoje ankimin administrative apo me mire eshte ngrtija e padise direct ne gjykatë?

Per ti dhene pergjigje pyetjes duhen dhene anet positive dhe negative te ketij instiuti . Por cilet jane anet positive. Per individin anet positive jane se ka kosto te ulet ,mbrojtja e shpejte, pezullon aktin et,. Anet negative per te ,praktikisht shkon ne organin qe ka nxjerre aktin ,rrezik per shim detyrimi rrezik arbitratiteti ,mbrojie e shpejt por ndoshta jo efektive.

Per sa  I perket administrates anet positive jane , rritet besueshmeria ,kosto e ulet ekonomike ,mundesi marrveshje me individin,zgjidh ceshtjen vete,por krahas ketyre aneve positive ka edhe disa ane negative si , rritja e ngarkeses se punes .ka kosto por jo me shum se c’perfiton. Un mendoj qe eshte mire qe te jete parashikuar ankimi administrative edhe pse ka disa rreziqe te parashikuara ne anet negative (si me larte) por ekzsiton nje mburoje e forte qe eshte gjykata e cila eliminon cdo defect dhe mangesi te bere gjate shqyrtimit te ankimit administrative , jam I ketij mendimi se ankimi paraprak si parakusht per ngritjen e padise eshte parashikuar edhe ne gjermani (monopoli juristeve) vend me nje zhvillim te madh te se drejtes administrative.

Çfarë ka parashikua project ligji ,projekti ligji per gjykata administrative ka parashikuar qe individit te cilet pretendojne nje te drejte te shkelur si rregull para se te shkojne ne gjykatë duhet te bejne ankimin paraprak. Po ashtu ka vendosur edhe disa raste perjashtimore ne kuptimin qe nuk eshte e domosdoshme berja ankimit paraprak dhe me pas ti drejtohesh gjykates por ti drejtohesh drejperdrejte gjykates.

b- Sigurimi i padise.

Kuptimi : eshte e drejta per te garantuar te drejten e pretenduar te shkelur.

Gjate kohes qe zhvillohet procesi deri ne perfundim te tija mund te ndodhe qe e drejta e pretenduar e shkelur ,te jete e kercenuar prej nje demi te menjehershem dhe pariparueshem. Ne nje rast te tille personi i interesuar qe eshte paditesi te kerkoje vendosjen e masave te sigurimit . Ne analize te saja themi qe per te kerkuar masat e sigurimit.

  • Duhet te jete nje situate urgjence gje e cila evidentohet nga kercenimi,
  • Gjyqtari te kete ne kompetence vendosjen e masave te sigurimit.

Si duhet te jete sigurimi i padise.

  • Te vendoset para ngritjes se padise ,me kusht qe brenda nje afati te caktuar te ngrihet padia.
  • Te vendoset pas ngritjes se padise..

Te dy elementet e siperpermendur jetojne ne sisteme te ndryshme juridike te shteteve te europes por jo vetem.

Un mendoj qe sigurimi i padise duhet te behet para ngritjes se padise sepse i pergjigjet situates se urgjences, nderkohe e kunderta ndodh me sigurimin e padise pas ngritjes se padise e cila nuk i pergjigjet situates se urgjences madje kjo metode mund te coja ne humbjen e objektit te padise  pasoje e cila sjell po si pasoje pushimin e gjykimit per shkak se mungon objekti.

Cfar parashikon projekt ligji.

Persa i perket sistemit te cilin ka perkrahur ne lidhje me momentin qe lind te drejten per te kerkuar sigurimin e padise eshte ai qe legjitimon subjektin(paditesin) te kerkoje sigurimin e padise pas ngritjes se padise.

Ne P.l jane parashikuar disa kushte  te cilat duhet te existojne per te kerkuar sigurimin e padise.

 3.     Gjykata vendos sigurimin e padisë, nëse plotësohen të gjitha kushtet e mëposhtme:

 

a.     Ekziston dyshimi i arsyeshëm, i bazuar në akte shkresore, që vërtetojnë shkaktimin e një dëmi të rëndë, të pariparueshëm dhe të atëçastëm, për paditësin;

b.     Nuk cenohet rëndë interesi publik;

c.     Paditësi jep garanci, në llojin dhe masën e caktuar nga gjykata, për dëmin, që mund t’i shkaktohet të paditurit nga sigurimi i padisë.

 

Un mendoj qe ne keto kushte ka nje lajthim juridik,sepse:

Ne paragrafin a.te pikes 3,parashikon existencen e nje dyshimi te arsyeshem,pra nje situata ku mundesit jane 50 me 50 dhe e prfundon me nje dem te atecastem ku kerkohet rreziku 100%, sic e shikojme ka nje mosperputhje midis termave te perdorur te cilet konfondojne edhe zbatimin ne praktike.

Se dyti kerkon akte shkresore si prove ,dhe prova ne kete rast nenkupton vendimin administrativ.Problemi ne kete paragraf qendron ne faktin se perjashton nga kerkesa per te vendosur masa sigurimi mbi aktet jo formale ose jo te shkruara,kjo sepse dhe vet P.l e parashikon qe organi publik shprehet jo vetem me akte formale por edhe me veprime te tjera administrative.

Se treti ,nje problem qe shfaqet eshte se paditesi duhet te jape garanci per demin qe mund ti vije administrates nga sigurimi padise. Ky paragraf duhet pare ne raport me paragrafin e pare qe parashikon aktet shkresore te cilar kane nje mosperputhje me parimet te caktuara.

Ne doktrinen europiane por edhe ne ate shqiptare eshte pranuar se garancia kerkohet dhe jepet kur kerkohet akti shkresor por nuk existon, ne kete rast per te mbrojur subjektin ndaj te cilit kerkohet te vendoset masa e sigurimit kerkohet garancia ne menyre qe kerkesa nese rezulton e pabazuar subjekti tjeter te shpreblehet. Pra jane dy elemente te cilet nuk konkurojne me njeri tjetrin ne kuptimin qe duhet te existojne te dy njekohesisht.

c- Padia gjyqësore.

Kuptimi I padise u dha me lart andaj ajo e do trajtoj eshte,elementet thelbesor te padise.

Elementet thelbesor I padise eshte elementi per te vepruar I cli perbehet nga:

  • E drejta subjective .
  • Interesi legjitim.

Duke qene se ndodhemi perball dy lloje te drejtash eshte e duhur qe te parashikohen padi te vecanta per secilen te drejte . Ne shtete te ndryshme interesi per te vepruar mer kuptime te ndryshme ,ka shtete si Franca qe interesi per te vepruar eshte I gjere sepse krahas interest legjitime parashikon edhe interesin e thjeshte. Edhe ne Gjermani eshte e njejta ndarje si ne France por këtu interesi I thjeshte eshte me I kufizuar per sa  I perket subjekteve qe legjitimohen ti drejtohen gjykates.

Cfar ka parashikuar project ligji .

Projekt ligji ka parashikuar se padia mund te ngirhet nga ato subjekte te cilat kane nje te drejte apo interes te ligjshem. Interesi I ligjshem eshte I kuptueshem sepse behet fjale se legjitimimi per tiu drejtuar gjykates lind ne momentin qe shkeljet nje e drejte objective. Por po me te drejte cfar duhet te kuptojme. Un mendoj se nuk behet fjale per te drejte subjective por per interesin e thjeshte. Ne analise te saja themi se dy jane pasojat qe dalin nga ajo qe me larte thame. Padia ngrihet nga subjektet qe pretendojne nje te drejte te shkelur qe eshte e drejta objective ,due se dyti per shkak te interest te thjeshte rrethi I personave eshte I gjere. Nga kjo pikpamje shohim qe P.l ka perkrahur sistemin Frances sepse nuk ka vendosur kufizime ne lidhje me interesin e thjeshte sic ndodh ne Gjermani ku rrethi ishte me i ngushte.

Kompetencat e gjyqtarit administrativ

1- Kompetencat e gjyqtarit administrativ.

Me kompetence kuptojme te drejten dhe detryimin e gjyqtarit qe te mare nje vendim duk u bazuar ne ligj.

Nisur nga kompetenca duhen trajtuar dy elemente ,qe jane intensiteti i kontrollit dhe kompetenca vendimarrese e gjyqtarit.

Ne europe nisur nga intensiteti i kontrollit dy jane kontrollet qe ushtrohen:

a-      Kontrolli objektiv

b-      Kontrolli subjektiv.

Per te trajtuar kontrollin objektiv do mar si shembull rastin e Frances dhe padine per tejkalim pushteti. Ketu gjyqtari ka ne kompetencen e tija te shqyrtoje vetem ligjshmerine e vendimit dhe nuk i futet ceshtjes ne themel per te pare a ka ardhur ndonje dem e per rrjedhoje shkelje e te drejtes subjektive .

Ne lidhje me kontrollin subjektiv dhe trajtimin e tija do mar si shembull rastin e Gjermanise ,ku gjyqtari administrativ ne ndryshim nga gjyqtari frances nuk shqyrton vetem ligjshmerine e vendimit karakterestike e sistemit objektiv por shkon me tej per pe pare nese ka ardhur nje dem nga ky vendim pra a ka shkelje te se drejtes subjektive sipasoj e paligjshmerise se aktit. Nese gjate shqyrtimit gjyqtari konstaton se akti eshte i paligjshem por nuk ka ardhur nje shkelje e se drejtes subjektive por vetem asaj objektive gjyqtari nuk e anullon aktin ,kjo karakteristike e vendeve qe vene ne plan te pare te drejtat e njeriut dhe jo zbatueshmerine e ligjit sic ben franca .

Po projekt ligji cfar sistemi ka perkrahur,?

Ne pamje te pare duket sikur ka perkrahur sistemin objektiv pra vihet ne rradhen e shteteve qe kane perkrahur sistemin francez te kontrollit gjyqesor . Kjo sepse ne projekt ligj thuhet se gjykata shqyrton ligjshmerine e aktit.

Por ne projekt ligj ne lidhje me subjektet qe legjitimohen per te ngritur padi dhe kushtet qe duhet te ekzistojne per te ngritur padine ka parashikuar se duhet te ndodhemi perball shkeljes se nje te drejte subjektive apo interesi te ligjshem. Ky parashikim eshte nje lajthim juridik sepse nuk mund qe sistemi subjektiv( e drejta subjektive) dhe ai objektiv(konrolli ligjshmerise) te qendrojne se bashku per shkak te karakteristikave qe mbartin.  Interesi subjektiv nenkupton nje dem qe ka ardhur nga vendimi administrativ e per rrjedhoje te jete shkelur e drejta subjektive , dhe nuk mund te jete objekt konrtolli nga ato gjykata qe kane ne kompetence vetem kontrollin e ligjshmerise se vendimeve (sistemi objektiv) andaj un mendoj se nese ky projekt ligj do perkrah sistemin objektiv e per rrjedhoje kontrollin e ligjshmerise se aktit duhet te heqe termin e drejte subjektive dhe te te ler vetem interesin e ligjshem qe korrespondon me sistemin objektiv.

Por cilat jane kompetencat e gjyqtarit.

Ne lidhje me kompetencat ato shfaqen si te pranuara apo te kontestuara ,por edhe si kompetenca te pergjithshme dhe thelbesore.

Ne lidhje me kompetencat thelbesore ato mund te jene te tilla si ,anullimi i nje vendimi administrativ, detyrimin e organit administrativ per te bere dicka ,demshperblimi etj.

Kompetencat e gjyqtarit administrativ ne P.ligj  nder te tjera jane keto:

 

1.     Gjykata në vendimin e saj përfundimtar vendos:

 

a.         konstatimin e pavlefshmërisë së veprimit administrativ;

b.         anulimin, tërësisht apo pjesërisht, të aktit administrativ;

c.         ndryshimin, pjesërisht apo tërësisht, të aktit administrativ apo detyrimin e organit publik për të ndryshuar një akt administrativ;

ç.    detyrimin e organit publik për të kryer një veprim administrativ, që është refuzuar, apo për të cilin organi publik ka heshtur, ndonëse ka patur kërkesë;

d.         konstatimin e paligjshmërisë së veprimit administrativ, që nuk prodhon më pasoja juridike, nëse paditësi ka një interes të arsyeshëm për këtë;

 

Ne lidhje me këtë dispozitë e vetmja mangesi qe konstatohet eshte fakti qe nuk ka parashikuar kompetencën e gjyqtarit per modulimin ne kohe ,kjo ne kuptimin qe nese gjyqtari anullon vendimin administrative te vendos qe pasojat e ketij anullimi te fillojne ne nje moment te ndryshem nga ai i marjes se fuqise juridike.

Literaturë e perdorur :

  • Lexionet e se drejtes administrative te krahasur .(Autor Prof.Andi Mustafaj)
  • "Diritto Pubblico" Martines
  • Kushtetuta e republikes se shqiperise
  • E drejta kushtetuese (Autro Prof.doc. Aurela Anastasi)
  • E drejta administrative 2( Autor.Prof. Sokol Sadushi)
  • Analise e sistemit ligjor ne shqiperi(Autor. Organizata për Sigurim dhe  Bashkëpunim në Evropë prezenca ne shqiperi.)
  • Indeksi I reformes gjyqesore ne shqiperi(organizata juristeve amerikan,prezenca ne shqiperi.)
  • Pavarësia e gjyqesorit ,analize juridike( Autor osce)
  • Ese kushtetuese ( Prof.doc .Aurela Anastasi)
  • E drejta kushtetuese  e krahasuar.(Autor. Prof.Erlir Puto)
  • Burime në internet

2 vota. Mesatarja e 4.00 të 5.

Komentet (2)

ADRIANAMETAJ
  • 1. ADRIANAMETAJ | 17/01/2013

KAME NEVOJE PER MATERIALE NE TE DREJTENN ADMINISTRATIVE KRYESISHTE AKTET ADMINISTRATIVE ,,,,TI KRAHASOJE ME SHTETE TE TJERA

Webmaster
  • 2. Webmaster (website) | 10/09/2012

I uroj suksese të mëtejshme kolegut tim Françesk Ganaj. Punimi i mësipërm është pa dyshim nga më të mirët që kemi publikuar...
Ju mirëpresim të gjithëve të komentoni dhe vlerësoni këtë punim.
* Ju lutem shpërndajeni në fb, e-mail etj...

Shto një koment