Vështrim Fiziko-gjeografik i Rrethit Dibër

Nga Aleksandër Spahiu, Student në vitin III,dega Gjeografi

Vështrim Fiziko-gjeografik i Rrethit Dibër

 

Hyrje

Me anën e këtij studimi kam synuar te paraqes ne menyren me të mundshme ecurinë e disa procesteve si natyrore ashtu edhe humane që vijne si shkak i procestit njerezore.Jam munduar te prek në menyre te thjeshte proceste si erozioni si edhe pasojat si degradimin edhe dezrtifikimin ,si edhe ndikim i kushteve natyrore në jetën dhe zhvillimin e popullsise.Duhet theksuar se kam paraqitur ndikimin e ndersjell njeri-natyre.Me këtë punim kam pasur si qëllim të evidentoj qarte keto dukuri si edhe si kane ecur ne krahasim me rethet e tjera , a kane çuar në ngjashmeri apo diferencim .Perveç ndikimit te ketyre faktoreve jam munduar te paraqes edhe ndikimin e kësaj pozite në rrjedhën e histories si edhe faktoreve sociale edhe politike që kanë ndikuar në të kjo sepse kjo pozite hërë ka qënë favorizuese e hërë penguese ne këtë zhvillim.Objekti i këtij studimi ka qënë rethi i Dibrës me gjithë ecurine tij historike si edhe ndikimi i faktorëve historikë,natyrorë dhe pozita e saj.Për punimin e kësaj detyre në ndihme më kanë ardhur edhe shumë punime te kryera nga autore te tjere si: monografi,studime si gjeografike ashtu edhe historike ,harta dhe revista te ndryshme ,pa permendur ketu nuk mund të lëme edhe verejtjet e shokeve dhe te profesores që kane qënë shumë të vlefshme .
Problemet qe jam munduar te ve ne pah nga ky punim kane qene:
1-Faktoret që kanë ndikuar në këtë prapambetje ekonomike që ka ky rajon.
2-poziten natyrore dhe kushtet natyrore si edhe rolin që kanë patur në historinë.
3-Jam munduar të nxjerr në dukje perjudhat me te veshtira si edhe kalimet nëpër sisteme të ndryshme.
4-Oferten qe ky rajon ofron në shërbim te degëve ekonomike si:Turizmi,trsporti,lidhja e saj me rajone te tjera,etjer qe ky rajon ika edhe kush nuk po i vë në dukje.
5-Probleme si ndotja ,erozioni i tokave,degradimi,dezertifikimi etjer.
6-Si te punohet për një shfrytezim më të mire te ketyre burimeve,për mbrojtjen e tyre si pasuri për gjithë brezat edhe per ato që do te vijne .
7-Prespektivat per te ardhmen
8-Përfundime dhe konkluzione.
Kurrë nuk pretendojmë qe puna për këtë objekt të quhet e përfuduar prandaj do mirpresim çdo sugjerim dhe vërejtje dhe do të ndihmonte në përmisim të punimit .

Faleminderit

Pozita gjeografike

 

Rrethi i Dibrës bën pjes në rajonin vërioro-vëri lindor me një reliev përgjthësisht kodrinor-malor.Pra shtrihët në Veri-lindje të Shqipërisë në dy anët e luginës së drinit të Zi dukë u kufizuar në lindjë nga vargmali i Korabi dhe në përëndim nga vargmalët e Lurës.Qëndra ë rrëthit është qytëti i Pëshkopisë që është edhe qytëti i 3-të pas atij të Srugës dhë Dibrës së Madhë në rëpublikën ë Maqëdonisë. Qëndra e rrethit (Peshkopia) që shtrihet 185 km nga kryëqytëti dhë 21 km largësi nga pika e doganës së Bllatës në Maqëllarë Ky rreth është vendosur në këto kordinata gjëografikë:41º 53’ 20”,dhë 41º 33’ 40” gjërësi gjeografikë vëriorë dhë 20º 34’ 50” dhë 20º 07’ 00” gjatësi gjeografikë lindorë.Kufizohët nga kufij konvcionalë  në lindjë më republikën ë Kosovës dhe të Maqedonisë me një gjatësi kufitarë 90 km nga të cilat 19 km janë lumorë.Në vëri kufizohët më rrethin e kukësit më 75 km vijë kufitarë.Në përëndim më Mirditën 13 km vië kufitarë dhe me rrëthin ë Matit më 60 km vijë kufitarë.Në jug më Bulqizën 27.8 km vijë kufitare Ky reth ka një  ndërtim të komplikuar gjeologjik që është kapur herë pas herë nga lëvizjet neotektonikë ngritëse që ka luajtur një rol të rëndësishëm në  formimin e rrelievit..Rethi i Dibrës ka një rëliëv kodrinor-malor që varion nga 350 m(lug drinit të zi) dëri në 2751 në majën ë Korabit..Bën pjes në zonën klimatikë mesdhetarë malore dhe mesdhëtarë para malorë meqënë së është pjës përbërësë ë pëllgut të Drinit të zi.Ka një hidrografi të pasur më burime mbi tokësore  dhë nën tokësorë ku dega kryësorë është Drini i Zi.Dibrëra dallohet për shumëllojshmërinë e tokavë  të cilat për shkak të rrelievit malor shprehen qarte.Gjejmë brezin e tokave aluvionalë rreth lumit të drinit të Zi, të kafëjta,të murrme pyore dhe atë livadhorë malore.Në këtë takojmë brëza bimorë si :brezi i dushqeve ,ahut dhe haloreve dhe kullotavë alpine. ky reth ka një popullsi  prej 75000 banorësh të vendosur në 1088 km² kryesisht në vëndbanimë të rralla e rurale.Nga pipamje administrativë ky rreth ka në përbërjen e tij 1 bashki(Peshkopia) dhe 14 komuna.

 

POZITA e ketij rrethi ka luajtur një rrol të rëndësishëm në zhvillimin e kësaj zone që ka qënë  here pozitiv e here negativ perjudhave të ndryshme historike dhe nën ndikimin e faktorëve socialë dhe ekonomikë që kanë lënë gjurmë .Rolin e saj pozitiv ajo e ka patur kur ka shërbyër si një ure lidhëse për trevat ë vëndit tonë  nga parëndimi në brëndësi të territoreve shqipëtare.Që në antikitët ka funksionuar rruga DURRËS  -FUSHA e TIRANËS –DIBËR e cila lidhte bregdetin me vise të tjera lindorë.Rolin e kësaj pozite e dëshmon qarte zhvillimi socilë-ekonomik ,pasi në 1911 Dibra ishte një qëndër e rëndësishme artzanale,tregetarë,ndërtimorë etj,për këtë flasin qartë të dhënat e popullsisë ku ky rtheth kishte 11000 banorë.Por rroli i kësaj pozite zbehet me vendosjen e kufijve arbitrarë në 1913 ku jashtë mbetën qëndra të medha tregtare si  (Dibra e madhë)dhe urbane për kohën. Pas 1913 kjo zonë vazhdoj ta luaj këtë rrol por me një intensitet më të dobët.deri kur në vitet 1945-1990 u ndërpre plotësisht kjo lidhje dhe u kthye në një faktorë pengues dhe izolues për të .Pas viteve 1990 kjo zonë e rimerr rolin e saj lidhës por me një intënsitet më të vogël por që gjithsesi vlen për tu përmëndur projekte të ndëtimit të Autostradës  që do të kalontë nëpër rrugën ë vjetër dhe lidhja e saj me një arterje me rrethin e Kukësi do ti rikthente një rëndësinë e pozitës gjeografikë të këtij rethi së bashku me burimet që përmban dhe do ta kthentë këtë rëth në një Qëndër  të një eurorajoni ndërkufitar dukë bërë që pozita të bëhët faktor zhvillimi.

 

Kushte natyrore

    

Rethi i Dibrës ka një ndërtim  te larmishem gjeologjik molasat e plio-kuarternarit. flishiri dhe formacione te tjera si magmatik dhe depozitime të kuaternarit ne afërsi  të luginës .vendin kryesor e zënë molasat e plio-kuarternarit,porgjejmë edhe rreshpet e paleozoit si dhe gëlqeroret e mesozoit që janë edhe formacionet më të vjetra  të vendit tone.kurse shkembejtë  efuzivë dhe flishet ndertojnë skajin me jugor te vargut të Korabit gjejmë edhe formacione karbonatike dhe ultra-bazike.këto formacione kane bërë që ky rajon te kete pasuri te shumta si bakër në kodrat e Tominit,mermer ne Muhur  si edhe pasuri të shumta ne inerte  argjila.

 Relievi

Relievi i zonës është malor dhe dallohet për karakterin kompleks në përberje te relievit gjejmë: kurrize malore,pllaja,gropa,fusha karstike si dhe malësi e lugina.kjo malesi shtrihet nga 380-2751 m  ne skajin lindor pra amplitude hipsonometrike është e madhe ,mbizotrojnë malësite mbi 700-900m qe ulen gradualisht ne drejtim te perendimit .Coptimi horizontal i rrelievit në  këtë zonë është i madh dheshume i madh ne terrigjenet e vjetër dhe te rij dhe i vogel dhe shumë i vogel në gelqeroret.Energjia e rrelievit është mesatare ne shkembejtë terrigjene  ne pjesën qendrore dhe ne rrethin ata shkojnë ne vlerat maksimale 400-500m/km².Në këtë malësi takohen tipa të rrelievit strukturoro-eroziv ,erozivo-dedunues, karstik ,akullnajor.rrelievi strukturor eroziv takohet ne gjith zonën,edhe rrelievi karstik është shumë i pëhrhapur këtu duhet theksuar se kanë ndikuar klima me reshjet dhe me larmine e saj e ndryshymet e theksuara në parametra .gjejmë forma te larmishme si:ulluqe, brazda,gishtezima,dalina, fusha dhe lugje e lugina karstika gjejmë edhe forma nën tokesore si shpella ,boshlleqe e lugina nen tokesore, te ndryshme Rrelievi akullnajor ka shtrirje te  e gjejmë vetëm  ne pjesë te larta si majat e  e maleve që kanë   përberje gëlqeroresh.Gjejmë edhe lëndina me peisazhe piktoreske si fusha e Korabit,bjeshkët e Shehut qe janë të   ralla për nga vlerat ekonomike..

Ndërtimi gjeologjik  në këtë reth mundëson zhvillimin pasi kjo yonë është  e pasur me minerale,lendë ndërtimi dhe mermere.Ky ndertim gjologjik  ka bërë që vendbanimet të vëndosen kryesisht në përbëriet gëlqerore dhe në kontaktet me shtresa të tjera për arsye të burimeve hidrike. Përbërja me argjila dhe gëlqerorë  ka bërë që edhe oferta të jetë shumë e pasur per ta.

Duhet theksuar se per sa i përket relievit në  vendosjen e vend banimeve dhe ndikimin e tij në zhvillimin social-ekonomik ai ka ndikuar në karakterin e një ekonomie të mbyllur dhe me drejtim në degën e blektoris pasi oferta e tokave pjellore bujqësore është e kufiuar. Relievi ka qënë përcaktues edhe në arkitekturën e ndërtimeve dhe mënzres së jetesës në yona të izoluara. Ky reliev ka përcaktuar edhe vendosjen larg njera tjetrës të yonave të banuara duke lënë të lira tokat prodhuese.  Ky rajon ka mundësi te mëdha për zhvillimin e turizmit.peizazhe piktoreske ofrojn edhe parku kombtar i Lurës si me pyet e shumta,liqenet që janë shumë të bukura.

KLIMA

Rrethi i Dibrës bën pjes në  zonën klimatike mesdhetare malore dhe atë mesdhetare para-malore meqënë se është pjes e pellgjeve të lumejve të Drinit. Dallohet për ndryshime të dukshme nga një sektor në një tjetër  sidomos në drejtimin vertikal.Në formim të kesaj klime kanë ndikuar faktore si:lartesia dhe rrelievi e territorit,ndikimi i madh i klimës kontinentale nëpërmjet erave që vijne nga grykat dhe qafat nga brendesia e ballkanit.si rezultat kjo klimë dallohet për klimë të ashpër ,të gjatë dhe me reshje të mëdha te dëbores  dhe verë te freskët por pa reshje Temperatura mesatare shkon nga 6 ºc  në malin e Korabit ne 11 ºc ne afersi te luginës.Po ta krahasojmë me temperaturen mesatare te vendit tone ajo leviz nga   4ºc-8º ç’kuptohet që shkaku kryesor është lartesia mbi nivel të detit dhe pozicjoni i soj lindor që kushtezon një ndikim nga brendesia e ballkanit.Në perjudhën prill-shtator temperatura mesatare është 16ºC në afersi të qytetit Për muajin korrik temperatura mesatare shkon nga 7 ºC ne pjesë të larta dhe 16 ºC ,në afersi të luginës .Muaji janar është muaji me i ftohte  i vitit ku mesatarja shkon nga 0ºC ne -3ºC. Amplituda e temperatures vjetore merr vlera jo të vogla që shkojnë rreth 17ºC-18ºC.Kurse amplituda ditore shkon deri 10-15ºC temperatura maksimale e zonës është rregjistruar në korrik të  1996 në qytet 39.5ºC kurse ajo minimale është rregjistruar në 1959 kur ka arritur -20º amplituda midis vlerave është relativisht jo e vogël që shkon 60ºC.  Data mesatare e fillimit te ngricave eshte 1 nendori dhe data mesatare është 15 marsi.Numri mesatar i  diteve  me ngrica shkon 136 dite kurse po ta krahasojme me zonat perendimore te vendit ajo eshte 40-45 dite.Numri maksimal shkon 166 -190 ne zonat me malore te kesaj zone që kemi marre në studjim.Për sa i perket sasise së rreshjeve zona futet ne zonat  nën masataren së vendit.Kjo vlere shkon nga 900 mm  (në qarrishte )ky ndryshim lidhet me deporimin e erave  te ftohta e te thata .Pjesa më e madhe e tyre është e përqendruar në pjesen e ftohte te vitit,90 %,Kurse në pjesen e ngrohte bin rreth 10-15%,Muaji me i laget eshte nendori me 12% të rreshjeve afro 225 mm,kurse muaji   më me pak reshje është korriku me 3.6% ose 46 mm .Maksimumi i reshjeve ne 24 ore ka qënë 127 mm .Per reshjet e debores mund të themi se fillojnë msatarisht me 1 nendor dhe  data e mbarimit është 20 mars.Numri mesatar i ditëve me borë  shkon 38 dite dhe krijon një shtrese mesatre prej 30-35 cm. Shtresa maksimale shkon 1.5m në shpata te malit. Për sa i përket dukurive negative të klimës mund të themi se ajo ka karakter kapriçoz ,pra ajo ka diktuar edhe vendosjen dhe mënyrën e ndërtimev në këtëreth. Po ashtu kjo klimë që është edhe shumë e shëndetshme por nuk lelon kultivimin e të gjithallojeve të bimëvë dhe me dukuri si:ngrica ta gjata dhe të vona,dorë të hërshmë,reshje të mëdha të borës dhe të breshërit, jo pak herë ka shkatërruar prodhimet bujqësore dhe i ka dhënë drejtim të gabuar zhvillimit ekonomik.por kjo klimë ka edhe favoret e veta pasi lejon zhvilimin e disa llojeve të turizmit,si edhe të disa sektorëve të tjerë të ekonomise.

 

Hidrografia

Ky rreth ka një rrjet hidrografik shumë të pasur qe përbëhet nga lumaj,liqene përrej, burime nën tokesore dhe mbi tokësore. Dega kryesore është lumi i drinit të ziqë merr me vete disa degë të tjera si:Malla,Seta,Veleshica,Murra etjer. Këta degë kane karakter të vrullshëm dhe me prurje të mëdha në kohën e shkrirjes së borës. Gjë që i bën ata të jënë shumë të demshëm dhe të shkatërrojnë çdo gjë që u del para duke sjelle shumë materiale të ngurta e shkaktuar përmbytje të tokave përeth.

 Gjatësia dhe pellgu janë përkatësisht:

Emri               gjatësia ne KM                   pellgu në KM²

Drini zi                     57                                   530

Murra                       19                                    135

Malla                        18                                    126     

Seta                          13                                    137

Veleshica                 15                                     84

Midis pasurive të shumta vlen për të përmendur edhe liqenet shumë të bukura të Lurës,burimin e llixhave si edhe disa burime të vogla në afërsi të qytetit,pasuritë hidrike kanë ndihmuar jo pak në zhvillim ekonomik të  këtij rethi si nnë energji,ujitje,peshkim,indrustri, etjer por këto burime sherbejnë edhe për terheqje të turistëve si per turizëm balnear,argëtues,pushues, eko turizem etjer.

 TOKAT

Shtrirja nga 380m deri ne lartesi te Korabit ka bere qe ne te gjejme shume breza dhe nen breza tokash duke ndikuar drejte per drejte ne bimesine e zones. Larmia e kushteve natyrare pedogjenetike ka kushtezuar edhe shume       llojshmerine e tokave        .Ne kete drejtim dallohen :

Tokat e kafejta  kane shtrirje jot e madhe dhe zene 20 % te territorit te zones  shtrihen ne lartesite 600-1000 m mbi nivelin e detit  sidomos ne pjjesen veriore pergjate lugunave te okshtunit , te perrojit te boroves ,brodanit etjer.Formoohen mbi gelqeror dhe me pak magmatike dhe klime te ftohte dhe me rreshje te bollshme , Ne dimmer ndodh shperlarja e kriprave kurse ne vere ndodh grumbullimi I tyre.per pasoje shfaqen njolla karbonatesh,kane structure granulare dhe teper te thelle  qe shkon 1.2-1.5 m permbajte humusi qe shkon 4-9 % ne siperfaqe dhe 1 % ne thellesi. TAKOHEN NENTIPE TE TOKAVE TE KAFEJTA SI:tokat e kafejta tipike, te zeza dhe te kafejta livadhore.TOKAT E MURRME PYORE

Ose te pyeve te ahut dhe te pishes qe shtrihen ne lartesite 1000-1200 m mbi nivelin e detit duke zene pjesen me te madhe te kesaj malesie reth 40%I gjejme te perhapura ne pjesen qebdrore ,jugore dhe ate lindoreDuke patur nje zhvillim mbi sedimentaret dhe magmatiket.Formahen ne rreliev te copetuar dhe te gerryer klime te ftohte qe kushtezon shperlarjen e kripave nen pyet e ahut dhe te haloreve.Kane profil te trashe qe shkon 80-120 cm e perbere nga nje shtrese e zeze rreth 5 cm. Takojme nen llojrt si:toka te murme pyore te zeza.te murrme tipike , te murrme te kuqerremta  te shperlara ,karbonata hunusore etj Toka te ketij brezi jane te vena pak nen kulturat bujqesore tashme jane braktisur duke u lene ne doren e degradimit dhe deezertifikimit.Tokat LIVADHORE-MALORE

Edhe keto toka zene 40 % te territorit te kesaj malesie  dhe shtrihen ne lartesite mbi 1700 m mbi nivelin e detit I gjejme te perhapura ne lindje te zone pran maleve kallkan ,mirake ,raduc .Formohen mbi gelqeror ne kushte te nje klime te ashper dhe me reshje , kurse rrelievi I tyre eshte heterogjen  dhe dallohet per copetim dhe pjerresi te medha Profili shkon rreth 100 cm me nje horizont humusor te trashed he nje shtrese te pershkueshme ne siperfaqe nga rrenjet e cila formon nje shtrese sfongjerore.Shtresa humusore shkon deri 40 cm ka ngjyre te zeze deri kafe te erret .Takohen disa nen tipe si:tokat tipike  livadhore malore,toka livadhore te zeza,tokat e djerrit dhe toket tokat e stepave.

 

Pozita  gjeografike e zones,kushtet natyrore te saj,ndertimi gjeologjek ,copetimi I madh I rrelievit I shoqeruar me nje klim teper te larmishme  ka kushtezuar nje shume llojshmeri te botes bimore te kesaj malesie.

Faktoret e lartepermendur kane bere qe bimesia e kesaj zone te dallohet per mbizoterimin e bimeve mase europjane dhe veri ballkanike qe jane shume te ndryshueshme nga bimesia mesdhetare qe rritet ne perendim te vendit.

Shfaqet nje katezim vertikalku llojet kryesore perfaqesohen nga keto lloje bimesh:shkurre mesdhetare, dushqe. Ahu dhe pisha dhe kullota alpine.

SHKURRET MESDHETARE

Ky kat bimore shtrihet nga 380deri ne lartesite 600 m mbi nivelin e detit  e marre ne total kjo bimesi ze 31%  pra ze nje siperfaqe te vogel  te gjithe bimasise zones.Zhvillohet nen nje klime  me te bute se brezat e tjere.Ne kete brez shfaqet nentipi  I shitblikut perbere  nga bime qe I leshojne gjethet

Duhet theksuar se ky kat eshte mjafte I demtuar nga dora e njeriut dhe e zevendesuar nga toka te punueshme prandaj ne shume sektore te ketij brezi shfaqet degradimi.Ky kat bimor shfrytezohet per kullota dhe dru zjarri. Duhet theksuar se ky kat ka edhe shume bime me vlera mjeksore dhe mjaltese.

Kati I Dushkut, ky kat bimor shtrihet nga 600- 1000 m, eshte I perhapur net e gjithe zonen dhe ze 17 % te bimesise totale te Malesise  . LLojet kryesore te bimeve jane: Dushku, panja, lajthia, bunga, etj. Edhe ky kat eshte shume I demtuar pasi bimedia e tij shfrytezohrt per ngrohje ne stinen e ftohte.Kati I Ahut dhe I haloreve:

ky kat shtrihet nga 1000-1700 m mbi nivelin e detit. E gjith siperfaqja e ktij kati ze 23% te bimesise se zones. Perhapjen me te madhe e ka ne pjesen jug-lindore dhe lindore. LLoji kryesor I bimes mbizotruese eshte Ahu, nga e ka marre emrin kati.

Ne perberje te ketij kati marrin pjese edhe bredhi , pisha, qe jane me pak te  peehapura, por takohen edhe panja, Frasheri, meshtegna, etj. KY kat bimor ka pasurite me te medha floristike te perbere nga pyjet te ahut dhe  te pishes, kjo bimesi kushtezon edhe zhvillimin e ekonomise pynjore qe perben nje nga aktivitetet kryesore te popullsise te kesaj komune.    

Kullotat Alpine, ne Malesine e korabit me qe ka reliev te larte nje shtrirje te konsiderueshme ka edhe kati bimi kulotave alpine.duhet theksuar se ne kullota te kesaj komune kullosin rreth 15 krere bageti te imta dhe  1500 krere gjegje te Klima e ashper dhe me rreshje te shumte te debores ka  kushtezuar zhvillimin e ketij kati bimor. Kjo lloje bimesie eshte e tipit graminace ka perhapje mbi 1700 m konkretisht ne malin e,deshatit  dhe lartesi te tjera. Ky kat shfrytezohet si kullot per bagetine ne stinen e ngrohte te vitit, po ashtu krijon  edhe nje peisazh te bukur piktoresk duke krijuar mundesi te shumte e te medhe per zhvillimin e turizmit te gjelbert.

Bota shtazore

Larmia dhe pasuria qe ka kjo zone sin e aspktin klimatik , ate te tokave, te n flores etj ka krijuar kushte shume te fazorshme per zhvillimin e nje bote shtazore shume te larmishme. Kete gje e deshmon ekzistenca e shume specieve te vecanta sipas karakterit te habitatit. Do te dallonim boten shtazore te shkurreve, te pyjeve te ahut dhe te dushkut ne lartesine boten interresante te kullotave alpine dhe te pak habitateve ujore. Ne habitatet e shkurreve qe jane me pak te zhviiluara e me pak te perhapura dhe te degraduara nga dora e njeriut gjejme: Lepuri I eger, cakalli, thelleza, dhe nje sere shpendesh te tjere.

 Ne habitatet e dushkut qe edhe ky kat eshte I demtuar takohen rralle: Ujku, dhelpra, ketri, urithi, etj. Ne habitatet e pyjeve te  ahut dhe te pishes qe jane me te dendura dhe me pak te prekura nga dora e njeriut takohen specie te vecanta: Ariu, Shqiponja, RRjepulli, miu  vogel, urithi, etj.

NE habitatet e ujrave te kthjelleta dhe te ftohta te ketyre lumenjve takohet trofta e eger dhe disa lloje te tjera peshqish cka e ben kete zone te dallueshme nga zonat e tjera te vendit. E gjithe kjo ,pasuri e botes shtazore dhe me vlera te vecanta ofron kushte per zhvillimin e     disa llojeve te turizmit si  : sportive, ekologjik, clothes, etj.0                                                                                                             Vleresime

Nga analiza e botes se gjalle mund te dalim ne keto konkluzione :zona ka bimesi te paket por shume te larmishme ku midis tyre dallohen ekosistemet pyore te shkurreve ,te dushqeve,te kullotave   alpine ,si edhe ajo e siperfaqeve te degraduara te gjitha keto eko siteme kane vlera te vecanta sidomos ne sektore te cactuar me vlera shkencore dhe turistike Shumlllojshmeria e flore duke filluar nga shkurret mesdhetare e deri tek kullotat alpineben te mundur nje pasuri per shfrytezim per qellime te ndryshme si ajo blektoriale , industria e perpunimit te drurit , turizmi etjr.Pasuri te madhe perbejn edhe llojet e shumta te bimeve mjeksore si kamomili,dellenja,salepi ,mellaga ,sherebeli  qe perdoren per shitje nga popullsia e zones duke marre perfitime jot e vogla ekonomike .kjo lloj bimesie ka ndikuar ne zhvillimin e zones pasi ne diber ka shum lloje bimesh qe gjejne kushte ,ketu gjejme te zhvilluar pemetarine ,vreshtarine si edhe shume lloje bimea sharash

ZHVILLIMI     EKONOMIK

PERIUDHA DERI NE 45

Duhet theksuar se si e gjithe SHQIPËRIA  edhe rethi i DIBRËS ka pasur nje zhvillim te vogël ekonomik Pozita e kesaj zone duhet theksuar se shpesh here ka qënë faktor pengues pasi kjo zone ka shërbyer si rrugë për eksperditat ushtarake qe kane vizituar zonën ketu duhet theksuar se edhe shteti Sebise ka pretendime për teritorin e kesaj komune gje qe ka cuar qe kjo zonë te digjej  e shkaterrohej nga pushtuesit duke shkaterruar keshtu edhe ekoniminë dhe prodhimet e pakta bujqësore .Pasi edhe tokat ishin ne duart e bejlere e agallareve.Ne kete kohe banore te kesaj komunë merreshin me profesione te lira artizanat,bujqesi edhe tregeëti me prodhime blektorale e bujqësore .Në këtë kohe qyteti kishte 120 banesa ,1 treg ku ne te kishte edhe 3 kafene,kishte nj xhami ,disazyra per administraten e asa kohe si edhe nje shkollë.

 

PERIUDHA 45-90

Në perjudhën 45-90 perfshi neën kolektivizimin ku çdo gjë u perfshi ne  koperativa.Ky reth ishte më e privilegjuar pasi edhe tokat e saj ishin me pjellore e sasia e saj ishte me e madhe.Edhe keto te ardhura ishin te pakta e te pa mjaftueshme  por sido që të jete ky popull e kaloi keëtë perjudhe dhe u rezistoi krizave te shumeë perjudhave. Fillimisht fshatareve u la 300 m² per familje per navoja vatijake por me pas edhe kjo sasi tokë erdhi duke u zvogëluar ne 1000 m² e me pas ne 400m² duke cuar ne nje krizë të plote për banore te zones  ndersa industria ne këtë kohe ishte shume e vogël.Mund te permendim minjerën e rrethit Bulqizë që në ate kohe ishte nën rrethin e Dibrës,minjeren e mermerit ne Muhur si edhe ate te guri te kuq,ishte fabrika e makaronave Ramiz Varvarica,SMT, si edhe nj sere objektesh te vogla per shfrytëzimin e inerteve,kyreth ka qënë i pasur me burime hidrike që jane shfrytëzuar për energj,uitje,peshkim,etj.Duhet theksuar se ne këtë kohe u ngriten një sërë verash si hidrocentrale lokale ashtuedhe vepra te tjera si kanalizime qe i erdhën ne ndihmë bujqesisë.Në këtë kohe u bënë edhe disa ndertime edhe ne qytet brenda si u ndertuan rrugë,rreth 1000 apartamente banimi të mire projektuara per popullsine e ardhur,pallati i sportit,stdiumi i futbollit,spitali i ri me rreth  320 shtrëtër si edhe një qëndër balneare me rreth 180 shtrëtër ,hotel korabi si edhe shumë restorante te tjere

Sasia e tokes 2500 ha toke plellore bujqesore dhe 700ha pye dhe kullota jane pasuri jo e vogel.Sic permendem me siper kjo komun ka edhe burime hidrike,pasuri me inerte edhe minerale te tjera por qe pak shfrytezohen.

 

Ekonomia e Dibrës pas viteve 1990

Pas viteve 90 me ndodhjen e ndryshimeve si në gjitje Shqipërinë çdo pronë shtetrore kthehet në prone private.Me reformën agrare toka shkon ne duar të pronarëvë  duke bërë një copëtim shumë të madh te tokave gje  që çon në vështirësi për krijim të fermave konkuruese ne treg.Dega që jep më shumë se 50 % të të ardhurave është bujqësia.Në perjudhen e viteve 1990-2003 rrethi i Dibrës kishte 15815 ha tokë bujqësore dhe 20396 fermer Nga 19117 ha tokë që kishte ne 2003,10650 e zinin bimët e arave,612 ha drufrutorët,358 ha perime,472 ha petate,4891ha faragjëre.Nga sa pamë më sipër del qartë se në dibër nuk kemi ferma të mirfillta ose parcela ta mëdha por një copëtim të tokës bujqësore. Për u përmendur janë edhe disa plantacione të vogla që Kano filluar të landin në fshtrat afër qytetit me pemë kryesisht të importuara nga  Europa perendimore.

Blektoria

Ne këtë rreth kjo degë është  shumë e rëndësishme dhe ka qënë gjithnjë baza e ekonomisë  bujqësore në mitin 2003 në  këtë rreth kemi 17266 krerë gjedhë,dhe 53010 krerë të leshta,në mitin 2003 çdo banori të Dibrës i takojnë 422 litra qumësht dhe 47 kg mish në vit.Indrustia në retiñí e Dibrës ka qënë gjithnjë një degë e dytë.Pas viteve 90  do të kemi një shkatërrim të atyre objekteve indrusriale që kishte,tani po vihet re një përmisim i vogël në këtë drejtim në degë si indrustria  ushqimore,ajo e përpunimit te produkteve bujqesore e blektorale si edhe ajo e lëndëve të para për ndërtim.Objektet më të permandura jane fabrika e miellit,ajo e pijeve,disa lavatriçe rërash e zhavoresh,si edhe disa boxho.Në 2004 rethi i Dbrës kishte 808 subjekte private jo bujqësore ,8 hotele dhe restorante,1 fabrikë mielli,9 pika karburanti, 452 pika shumice,1 qëndër balneare,38 ndërmarje druri,138 furgone ,autobuze dhe kamione trasporti si edhe 89 ndermarje sherbimesh

Tipare të zhvillimit demogrfik

Sipas pë dhënave të INSTAT në retiñí e Dibrës banojnë 75262 banorenë 15394 familjeme rreth 4.9 anëtare për familje. Ka një dendësi 70 b/km². Duke analizuar të dhënat del se nga rethi Dibër nga viti 1990 janë larguar 24106 banore pasi në mitin 1990 ky reth kishte  afro 99368 banore. Kjo popullsi është vendosur në Tiranë 67 %,Durres 21% dhe rrethe si:Lushnje,Fier, Lezhë,Kavajë,deri Sarandë dhe Shkoder. Duke analzuar moshën  e punës. Për tu theksuar se të largurit  në masón 90 % janë nga fshatrat e largëta.

Mosha    0-14 vjeç                 15-64 vjec                                 +65vjeç

            29954(34%)               50934( 59.4%)                          4851(6.6%)

Sipas gjinisë 50.5% e zënë meshkujt dhe 49.5% e zënë femrat. Në kuadër të statusi banues 24% të popullsisë banojnë në qytet dhe 76% në fshatra. Vendbanmet sa vijnë e rrallohen duke u ngjitur në lartësi të larta dhe duke u largura nga qëndra e rethit. Komunat me më pak popullsi dhe që dallohen qartë për rënie në këtë drejtim janë:Lura,Selishta,Reçi,Luznia Muhuri tjer.  

 

LITERARURA

1- AKADEMIA E SHKENCAVE,GJEOGRAFIA E SHQIPERISE ( VELLIMI 1 & 2)
2-ISIDOROV.C ,KLIMA E SHQIPERIS,TIRANË (1955)
3-ISTITUTI I STUDIMEVE HIDROMETEOROLOGJIKE, TIRANË (1985)KLIMA E SHQIPERISË
4-INSITUTI I STUDIMEVE HIDROMETEOROLIGJIKE,
MANUALI I RESHJEVE TIRANË ,(1975)
5-INSITUTI I STUDIMEVE HIDROMETEOROLOGJIKE
MANUALI I TEMPERATURAVE TIRANË (1975)
6-INSAT(TË DHËNA MBI PAPUNESINË ,TOKAT BUJQESORE DHE POPULLSINE)
7-PERIKLI QIRIAZI GJEOGRAFIA E SHQIPERISE.TIRANE (2001)
8- VALTER SHTYLLA,RRUGËT DHE URAT E VJETRA TË SHQIPERISË TIRANË (1998)
9-ENCIKLOPEDI MBI RRETHIN E DIBRËS
10-HISTORIA E SHQIPËRISE,AKADEMIA E SHKENCAVE

© STUDENTI I SË DREJTËS - wwww.juridiksi.c.la 

1 votë. Mesatarja e 5.00 të 5.

Komentet (20)

gifts galore darren mcfadden black orange white jersey nike throwback raiders elite on sale store
  • 1. gifts galore darren mcfadden black orange white jersey nike throwback raiders elite on sale store (website) | 25/09/2014

Your personal nfl jersey-competitors Does not Want You To Read This
gifts galore darren mcfadden black orange white jersey nike throwback raiders elite on sale store http://www.davemcnallyart.com/products/football-jersey-fabric/darren-mcfadden-black-orange-white-jersey-nike-throwback-raiders-elite-p-5614.html

discount nike julius peppers womens jersey bears blue navy white authentic outlet factory shop
  • 2. discount nike julius peppers womens jersey bears blue navy white authentic outlet factory shop (website) | 24/09/2014

Deciding on a nfl jersey? View these ideas
discount nike julius peppers womens jersey bears blue navy white authentic outlet factory shop http://3dbeaufort.com/news/men-american-football-jerseys/ymitliqt-p-770.html

black friday greg hardy navy red white jersey throwback panthers elite limited wholesale
  • 3. black friday greg hardy navy red white jersey throwback panthers elite limited wholesale (website) | 24/09/2014

Those things People Should Know On nfl jersey
black friday greg hardy navy red white jersey throwback panthers elite limited wholesale http://bigdoggalleries.com/artists/dayton-flyers-basketball-jersey/aiehwzou-p-917.html

how to get randall cobb womens mens youth jersey authentic elite limited game rush in today
  • 4. how to get randall cobb womens mens youth jersey authentic elite limited game rush in today (website) | 24/09/2014

Exhausted By nfl jersey?? Well read through this
how to get randall cobb womens mens youth jersey authentic elite limited game rush in today http://www.alkamda.com/alkamda/rugby-jerseys-custom/2014-kids-soccer-jerseys/nagrrtxr-p-764.html

special offer burberry mini orchard in grainy leather red wholesale
  • 5. special offer burberry mini orchard in grainy leather red wholesale (website) | 23/09/2014

Gossip that BUBERRY takes to a shut, and here is the follow-up
special offer burberry mini orchard in grainy leather red wholesale http://giftcards4less.com/azshipping/burberry-dog/vaqdwuxn-p-718.html

harvest of values authentic vonta leach jersey ravens elite limited game jerseys online  your best choice for value
  • 6. harvest of values authentic vonta leach jersey ravens elite limited game jerseys online your best choice for value (website) | 23/09/2014

Solutions Everybody under the sun Should Know On nfl jersey
harvest of values authentic vonta leach jersey ravens elite limited game jerseys online your best choice for value http://www.alonarodeh.com/content/cheap-coolest-mlb-hats-ever/italy-soccer-jerseys-promotion/authentic-vonta-leach-jersey-ravens-elite-limited-game-jerseys-online--p-6198.html

the cheapest moncler down coats mens mid length hooded silver outlet genuine
  • 7. the cheapest moncler down coats mens mid length hooded silver outlet genuine (website) | 23/09/2014

Upgrading your MONCLER within about half the time without spending additional money!
the cheapest moncler down coats mens mid length hooded silver outlet genuine http://www.northwestcompounders.com/articles/moncler-jackets-women-sale/moncler-down-coats-mens-mid-length-hooded-silver-p-9074.html

genuine burberry sport diving watch 37806291 black say no to high prices
  • 8. genuine burberry sport diving watch 37806291 black say no to high prices (website) | 23/09/2014

The Astounding Progressive BUBERRY method Encountered By My Super Cool Buddy
genuine burberry sport diving watch 37806291 black say no to high prices http://www.precisioncutz.com/content/burberry-outlet-miami/burberry-red-perfume/burberry-sport-diving-watch-37806291-black-p-693.html

discover our latest collection of women nike seattle seahawks 24 lynch impact limited black jerseys outlet shop
  • 9. discover our latest collection of women nike seattle seahawks 24 lynch impact limited black jerseys outlet shop (website) | 04/09/2014

All you ought to do to discover babyliss well before you are left out.
discover our latest collection of women nike seattle seahawks 24 lynch impact limited black jerseys outlet shop http://www.aqair.com/news/authentic-nike-jerseys-wholesale/soccer-jerseys-phoenix/women-nike-seattle-seahawks-24-lynch-impact-limited-black-jerseys-p-2109.html

lowest price karen millen ds027 cotton floral placement p print dress multi see how low we can go
  • 10. lowest price karen millen ds027 cotton floral placement p print dress multi see how low we can go (website) | 04/09/2014

Every little thing you should do to discover more on babyliss before you are abandoned.
lowest price karen millen ds027 cotton floral placement p print dress multi see how low we can go http://www.brannfjell-vel.com/fckeditor/herve-leger-tags/lowest-price-karen-millen-ds027-cotton-floral-placement-p-print-dress-multi-see-how-low-we-can-go.html

andrew8
  • 11. andrew8 (website) | 22/05/2012

Readers want to read something they did not know before. That is why it is better that you should relevant research before writing. You will be able to write better post this way.
<a href="http://www.contentdevelopmentpros.com">Seo Content Writers</a>

do my graduate research paper
  • 12. do my graduate research paper (website) | 21/05/2012

My friend mentioned it before, but never got around to it looking so far. I must express, knocked me down

florists in colorado springs
  • 13. florists in colorado springs (website) | 16/05/2012

I am interested in this topic and would like to find out some more information as my friend need information on this topic. This is good content thank you for sharing it

masters research paper help
  • 14. masters research paper help (website) | 16/05/2012

Finally, an issue that I am passionate about. I have looked for information of this caliber for the last several hours. Your site is greatly appreciated.

sandri
  • 15. sandri (website) | 14/02/2012

Ne radhe te pare faleminderit per komentet qe keni bere. Ky punim eshte bere ne nje kohe kur materialet qe qarkullonin ne internet ishin fare te pakta, per mos me thene qe nuk kishte fare. Ka qene detyra ime e kursit kur kam qene viti-1 ne gjeografi. Edhe pse shume modeste kjo ka qene nje pune e mire per kohen (viti 2008).
Tani gjerat kane ndryshuar per mire dhe konceptet jane sqaruar. Ketu nje ndihme te madhe ka dhene edhe Patrioti Reshat Qormehmeti, qe e falenderoj publikisht,por ato materiale une nuk i kam hedhe ne internet.

Respekte gjithve Sandri

Essay Writing Service
  • 16. Essay Writing Service (website) | 07/02/2012

I'm glad I finally got here, found some great sources in this blog.

reshat q
  • 17. reshat q | 13/01/2012

Shum bukur,punim per merita,me nje verejtje . se DIBRA si nocjon gjeografik nuk mbaron ne kufirin e 13-res,shum pak te dhena per dibren e madhe.Gjeografia si shkence nuk i njeh ndarjet politike, Suksese.

Gregory
  • 18. Gregory | 12/01/2012

Kjo tingëllon me të vërtetë mirë dhe unë sinqerisht shpresoj se gjërat do të jetë më mirë në një kohë të shkurtër.
Cazare Rasnov

Testking 350-030
  • 19. Testking 350-030 (website) | 22/09/2011

Great site and a great topic as well i really get amazed to read this thanks. This is a great blog and posts too..

Kreshnik Bali
  • 20. Kreshnik Bali | 10/01/2010

Bravo të qoft' ty edhe të gjith' atyre që me iniciativen e tyre po i japin Dibrës vendin që meriton, dhe qe ndihmojn ne publikimin e pasurive te saj natyrore dhe kulturore.

Shih më shumë komente

Shto një koment