Kreu

Kushtetuta nuk është tabu

Njazi Jaho

Nuk ishin dëshirat subjektive të individëve të veçantë dhe as kontributi ekskluziv i kësaj apo asaj partie politike që bënë të mundur miratimin e Kushtetutës të vitit 1998. Për ta kuptuar këtë, ndoshta do të mjaftonte të hidhej një sy dy vëllimeve të botuara në vitin 2006 (1122 faqe) ku paraqitet diskutimi dhe debati i gjerë që i parapriu miratimit të Kushtetutës. Në vitin e nëntë të ekzistencës së saj filloi ndërhyrja në të. Me të drejtë në vitin 2007 mandati i organeve të qeverisjes vendore nga tre vite që ishte u bë katër vite. Por i pakuptimtë dhe flagrant ishte që po në këtë vit, për interesa të ngushta partiake u ndërhy edhe në nenin 154 të Kushtetutës: numri i antarëve të KQZ-së u rrit nga 7 në 9-të. Në prill të vitit 2008, u ndryshuan nenet 68, 87, 88, 104, 105, 149 të Kushtetutës, ndërsa nenet 153 dhe 154 ku bëhej fjalë për KQZ-në u shfuqizuan. Qysh atëherë u kritikua mënyra si u veprua për ndryshimet e mësipërme: e nxituar, e mbyllur, jo gjithëpërfshirëse. Pati vërejtje sidomos për ndryshimin e dispozitave, ku përcaktohej mënyra dhe procedura e zgjedhjes së Presidentit të Republikës  si dhe mocionet e besimit dhe mosbesimit. Lidhur me këto çështje ka mendime se u dëmtua opozita. Kjo është e vërtetë. E megjithëse kam mendimin se shqetësuese ishte dhe mbetet cenimi i parimit të ndarjes dhe balancimit të pushteteve. Me këto ndryshime në fakt u favorizua ekzekutivi dhe deri në njëfarë mase u dobësua dhe roli i Presidentit. A del nevoja që këto dispozita të kushtetutës të rishikohen? Kjo është një temë që duhet t’u nënshtrohet diskutimeve dhe debateve konstruktive dhe gjithëpërfshirëse. Nëse me argumente krijohet bindja, se praktika dikton nevojën e ndryshimeve, nuk ka pse të ngurohet.

Rrugët e krimit me narkotikë në Kosovë kërcënim serioz për të rinjtë

Prof. Dr. Kadri  BICAJ

A po shndërrohen rrugët e Republikës së Kosovës në rrugët e helmit nga kriminaliteti i organizuar me pije të ndryshme narkotike apo drogë?
A ka Republika e Kosovës korridor të transitit të narkotikëve
Liberalizimi i kufijve të Kosovës të mos keqpërdorët

Pas përfundimit të luftës, që dhjetë vite, tani më shtetet që përkufizohet Kosova, ndodhet bota krejt tjetër në zhvillimet e mëdha shoqërore, ekonomike dhe politike me avancime të reja zhvillimore, por e rrethuar me rrugët e kriminalitetit të organizuar me pije të ndryshme narkotike të helmuara që paraqet kërcënim serioz për të rinjtë.

Kriminaliteti i organizuar me narkotikë është një nga veprimtaritë kriminale më të përhapura sot në botë. Si një nga format e krimit të organizuar, i cili kriminalitet realizohet brenda një kohe të caktuar dhe e përgatitur mirë sipas një sërë rregullave dhe parimeve të caktuara i cili karakterizohet në veçanti me tregtimin e narkotikëve ose substancave psikotrope i planifikuar mirë dhe i kontrolluar rreptësishtë nga grupet kriminale të kriminelët profesional.

Rrugët e krimit me narkotikë kërcënojnë seriozisht, tani në kohën e zhvillimit të hovshëm të trafikut dhe komunikacionit shtetëror dhe ndërkombëtar ku asnjë shtet nuk është i kursyer nga kjo e keqe mbarënjerëzore.

Deri para disa vjetësh, rrugët e kriminalitetit të organizuar me narkotikë (prej vendeve prodhuese deri tek ato konsumuese) ka qenë në dy drejtime. Njëri drejtim ka qenë nga Azia Juglindore ku është baza e morfiumit (nëpër Bangkok narkotikët janë bartur deri në Hong-Kong, ku është përpunuar në Heroinë). Nga Hong-Kongu, heroina është bartur në shtetet evroperendimore nëpër Los Anxhelos dhe San-Francisko dhe është shitur nëpër tërë territorin e SHBA-ve.

Drejtimi tjetër ka qenë nga Turqia, ku një pjesë është bartur nëpër Siujdhesën Ballkanike dhe Evropën e Mesme për në Francë e Spanjë e një pjesë nëpër Lindjen e Afërt nëpër det, nëpër Itali për në Spanjë e Francë. Konsiderohet se 65%, e narkotikëve bartën me anije, 25%me automobila dhe 10% me aeroplan dhe tren të rrjetit trafikues në mënyrë më konspirative dhe ilegale.

Këto rrugë kah fundi i mileniumit të kaluar, fatbardhësisht u ndërprenë plotësisht, meqë në Iran u aprovuar Ligji me të cilin u aplikuar dënimi me vdekje për ata persona që organizonin dhe drejtonin organizata kriminale me qellim kultivimi, prodhimin, fabrikimin ose trafikimin e jashtëligjshëm të narkotikëve, mirëpo paraja konvertibile e bënë të vetën ku shumë organizata kriminale që merren më trafikimin ose tregtimin e jashtëligjshëm me narkotikë, mjerisht nga vendi ku kultivohen narkotikët e kualitetit të lartë, nga Pakistani dhe Afganistani, narkodilerët kanë gjetur rrugë të re nëpërmjet të ish Bashkimit Sovjetik tani Rusisë nëpër Bjellorusi, Poloni për në Gjermani në një kahe-drejtim, ndërsa drejtimi tjetër është nga Afganistani në Ashazi e Çeçeni e Gruzi nëpër Detin e zi, Bullgari, Maqedoni, ish Jugosllavi, Hungari, Austri e në shtetet e Evropës Perëndimore dhe drejtimi tjetër nga Kurdistani nëpër Turqi, Greqi, pjesërisht nëpër Shqipëri, Itali, Zvicër dhe në shtetet e tjera evroperëndimore.

Në Kosovë narkoterrorizëm ndërkombëtar nuk ka pasur me përmasa ndërkombëtare të mëdha sikurse në shtetet e ndryshme evroperendimore, mirëpo, mjerisht para disa vitesh në shtator 2003, nga policia e ish UNMIK-ut dhe të SHPK-së kapën mbi 6oo kilogram marihuanë të paligjshëm e cila është sasia më e madhe e drogës që është kapur ndonjëherë në Kosovë dhe ky aksion konsiderohet një nder sukseset më të mëdha të policisë në luftë kundër drogës në këtë hapësirë dhe konsiderohet një nder krimet vërtetë të pazakonshme për Kosovës e në veçanti për policinë kosovare e cila polici si mund ta luftojë kriminalitetin e organizuar me narkotikë kur policët tanë duhet ta presin autobusin lokal për vajtje në punë e të cilët duhet ta luftojnë kriminalitetin multimiliardëshe të kriminalitetit të organizuar me narkotikë që kanë një detyrë të rëndë të ndalojnë industrinë e kriminalitetit në forma të ndryshme me edhe pa mjete adekuate.

Edhe përkundër asaj se për policinë e ish UNMIK-ut çështja e narkotikëve në Kosovë nuk konsiderohej alarmante dhe në përgjithësi kriminaliteti i organizuar me narkotikë në forma të ndryshme në Kosovë, nuk renditej në listën e atyre krimeve që nuk janë prioritare për tu luftuar dhe parandaluar, sepse ishte e orientuar më tepër në krimet e tjera, si vrasjet, rrëmbimet, dhe të trafikimit me qenie të gjalla njerëzore dhe se nuk ka pasur rastin të merret me këtë lloj kriminaliteti. Mirëpo, me rastin kur edhe numri i vrasjeve dhe e krimeve e tjera ka rënë, tani policia shtetërore e Kosovës mundet të fokusohet me njësitet e saja ta parandalojë dhe luftojë këtë lloj kriminaliteti me përmasa botërore.

Në Kosovë nuk po mungon interesimi nga Policia shtetërore e Kosovës për parandalimin dhe luftimin e kriminalitetit të organizuar në të gjitha format, e cila në mënyrë aktive me autoritetet e Policisë ndërkombëtare e EULEXSIT cila ndodhet në Kosovë po i koordinon punët për luftimin dhe parandalimin e kësaj dukurie sidomos, kontrabandën nga ana e fqinjit verior. Madje në javën e fundit në Kosovë u kapen 50.-kilogram narkotikë që është një sukses i madh se në Kosovë ka siguri,luftë dhe parandalim i tregtisë së palejuar me narkotikë.

Metodologjia e shkrimit ligjor (Teknikat legjislative)

Prof. Dr. Kadri Bicaj

Edhe një libër interesant dhe mjaft i dobishëm, jo vetëm për studentët e fushës së drejtësisë, por edhe për një shtresë të gjerë studiuesish dhe lexuesish, është libri i prof. dr. Kadri Bicajt “Metodologjia e shkrimit ligjor me Teknikat Legjislative”. Libri, në fjalë është një tekst tepër i nevojshëm dhe shumë i domosdoshëm për studentët e arsimim universitar të shkallës së parë dhe të dytë(studime pasuniversitare), kryesisht të lëmit të drejtësisë.  Metodologjia e shkrimit ligjor – Teknikat legjislative, është lëndë e obligueshme mësimore, u dedikohet studentëve të Fakultetit Juridik, viti i parë, semestri i dytë. Është përpiluar në mbështetje të plan programit mësimor të Fakultetit juridik të Prishtinës dhe, duke u nisur nga lënda që përmban, ky tekst mund t’u hyjë në punë edhe studentëve të shkallës pasuniversitare.  Përpjekja e autorit në këtë fushë dhe jo aq të rrahur te ne, ka qenë që studentëve, po edhe të tjerëve që kanë interesim shkencat juridike, t’ua paraqes në mënyrë të përmbledhur metodologjinë dhe një sërë rregullash, nocionesh, teknikash e parimesh që duhet ndjekur me rastin e hartimit të një teksti ligjor. Pastaj,  në pika të shkurtra, i kemi hedhur një vështrim të kuptuarit të lëndës, përkufizimit të metodologjisë së shkrimit ligjor, si dhe zhvillimi historik të shkrimit ligjor. Libri është ndarë në dy pjesë kryesore me gjithsej dymbëdhjetë kapituj dhe shtatëdhjetë e një fusnota – referenca.                             

      Në pjesën e parë trajtohet metodologjia dhe shkrimi ligjor bashkë me teknikat legjislative, kurse në pjesën e dytë bëhet fjalë, po ashtu, për mënyrat dhe teknikat që duhet ndjekur për hartimin e akteve normative. Të gjitha problemet e shtruara janë shoqëruar në mënyrë të përmbledhur me shembuj konkretë dhe ilustrues, duke filluar nga akti më i lartë juridik i një vendi, kushtetuta, pastaj ligjet, e deri te normat më të vogla juridike, pra gjithë atë që përbën legjislacionin në përgjithësi. Autori ka vepruar kështu duke u nisur nga fakti se, megjithëse ekzistojnë një sërë rregullash, teknikash e parimesh të përgjithshme për hartimin e legjislacionit, megjithatë, secila pjesë e tij kërkon një mënyrë dhe gjuhë të veçantë shkrimi.    Lënda mësimore Metodologjia e shkrimit ligjor ka për qëllim t’u ofrojë studentëve njohuritë që kanë vlerën themelore të shkrimit dhe arsyetimit ligjor me varg mendimesh e gjykimesh të parashtruara në mënyrë logjike për të shpjeguar diçka ose për të arritur një përfundim.Metodologjia e shkrimit ligjor përqendrohet për një qëllim të caktuar, në mësimin, shpjegimin dhe udhëzimin mbi format e të shkruarit mirë dhe teknikat legjislative, pra, për  shkrimin  e mirë të ligjeve. Kjo sidomos vlen studentët me qellim që të shtytë në mënyrë më të suksesshëm studimin në mësim dhe të menduarit kur analizojnë një vepër shkencore. Pra, për t’i nxitur për të kryer një shkrim ligjor (juridik) që del me përfundim të mirë dhe ka sukses, meqë për studentët është më se e nevojshme që gjatë studimeve në nivelet universitare të dinë se si të shkruajnë dhe të shkruajnë mirë. Të shkruarit mirë është kushti thelbësor i suksesit të një studenti të drejtësisë, prandaj duhet t’ua mësojmë gjeneratave të reja shkathtësitë e duhura që lidhen me shkrimin ligjor (juridik). Për këto qëllime shihet e nevojshme të hartohet një material me ligjërata të autorizuara për lëndën Metodologjia e shkrimit ligjor, ku do të përfshihen çështjet teorike dhe praktike. Këto ligjërata janë  për shkrimin ligjor mbështetur në literaturën e mendjes juridike shqiptare dhe në literaturën amerikane.

Incidenti i Kanalit te Korfuzit sipas vendimit të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë

Xhezair Zagonjori

Incidenti i Kanalit të Korfuzit përbën, pa dyshim, një nga ngjarjet më të rëndësishme të historisë diplomatike të çështjes shqiptare pas Luftës së Dytë, një ngjarje që përcaktoi apo, të paktën, ndikoi shumë gjatë periudhës në vijim marrëdhëniet e Shqipërisë me vendet perëndimore, veçanërisht me Britaninë e Madhe.

 I. FAKTET KRYESORE

 Kanali i Korfuzit është një ngushticë ndërkombëtare që shtrihet ndërmjet bregut të Shqipërisë dhe ishullit grek të Korfuzit. Gjerësia e tij varion nga një deri në gjashtë milje detare, prandaj vija e kufirit që kalon në mes të tij ndan ujërat territoriale të të dy vendeve.

Në fakt, kur flitet për Incidentin e Kanalit të Korfuzit (IKK) kihet parasysh incidenti kryesor, ai i datës 22 tetor 1946, në të cilin nga shpërthimi i minave në pjesën veriore të Kanalit të Korfuzit, humbën jetën disa marinarë dhe oficerë anglezë, u fundos një anije dhe u dëmtua rëndë një tjetër. Por ky incident ka lidhje të ngushtë edhe me dy incidente të tjera, me atë të 15 majit 1946, që i paraprin atij, si dhe me atë të 12-13 nëntorit 1946, që do ta pasonte atë. Në mënyrë kronologjike, zhvillimi i ngjarjeve mund të paraqitej shkurtimisht në këtë mënyrë:

Më 15 maj të vitit 1946, rreth orës 8” të mëngjesit, dy kryqëzorë britanike, ”Suberb” dhe ”Orion”, po lëviznin në drejtimin nga veriu në jug të kanalit, brenda ujërave territoriale të Shqipërisë. Bateritë bregdetare shqiptare hapën zjarr  paralajmërues dhe më pas të dy anijet u larguan.

Përmes shkëmbimit të notave mes dy vendeve, Britania pretendonte se në bazë të normave të së drejtës ndërkombëtare detare, anijet e saj kishin të drejtën e kalimit paqësor në Kanalin e Korfuzit, pa qenë e nevojshme t’i marrin leje apo t’i bëjnë njoftim paraprak palës shqiptare. Referuar incidentit, pala britanike insistonte që Qeveria shqiptare të kërkonte falje publike, si dhe garancinë se personat përgjegjës ”do të dënoheshin rrepte”. Për më tepër, në Foreign Office   britanik parashikoheshin edhe masat e mëtejshme që mund të merreshin në rastin e ”mosrespektimit” të palës shqiptare ku, ndër të tjera, parashikohej:

a) Paraqitja e çështjes në Këshillin e Sigurimit, për të dëshmuar se Shqipëria nuk e meritonte anëtarësimin në OKB. b)   Të kundërshtohej kërkesa shqiptare për të marrë si dëmshpërblim lufte një pjesë të flotës italiane, pasi një vendi si Shqipëria nuk mund t’i besoheshin armë modeme; si dhe c)   Mbështetje britanike për ”pretendimet greke për pjesën shqiptare të Kanalit të Korfuzit”. Në të kundërt, pala shqiptare theksonte se për kalimin e anijeve në zonën e kanalit, brenda ujërave të saj territoriale, ishte e nevojshme të bëhej fillimisht njoftim paraprak e më pas të merrej edhe leja nga autoritetet kompetente shqiptare. Për këtë qëllim, Komanda e Përgjithshme e Forcave të Armatosura të Shqipërisë lëshoi edhe një urdhër të veçantë që iu bë i njohur të gjitha shteteve.

Mbrojtja e të drejtës për të jetuar – Si drejta më themelore e njeriut

Prof. Dr. Ismet Elezi

Problemi i mbrojtjes së jetës së njeriut nga vrasjet, në përgjithësi, dhe ato për hakmarrje e për gjakmarrje, në veçanti, paraqet rëndësi të madhe historike, politike-shoqërore, juridike e praktike.Vrasjet janë krime të rënda që prekin të drejtën për të jetuar, si e drejta  më  themelore  e  njeriut,  e  mbrojtur  në  Deklaratën  Universale  të Asamblesë  së  Përgjithshme  të  OKB  (1948),  me  Konventën  Europiane (1950) dhe me Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë (neni 21).Pikërisht se vrasjet janë plagë e rëndë shoqërore, që nga lashtësia kanë  tërhequr  vëmendjen  e filozofëve,  të shkrimtarëve, të sociologëve, juristëve e të mendimtarëve të tjerë.Për gjakmarrjen në Shqipëri, e cila në të kaluarën ka shuar familje të tëra, kanë shkruar  shumë autorë të huaj, e sidomos albanologët e njohur J.G.Hahnn-i, F.B. Nopça, E. Durhani, S. Villari, G. Kasteletti, si dhe disa autorë të tjerë të kohës sonë.Me këtë problem të rëndësishëm janë marrë edhe rilindësit tanë të mëdhenj, si: S.Frashëri, P.Vasa, Z. Jubani, J.Vreto, A.Drenova, At Gjergj Fishta e deri në ditët tona shkrimtari i shquar I.Kadare dhe mjaft studjues të tjerë  në  Shqipëri  e  në  Kosovë.  Trajtimi  i  çështjes  është  bërë  nga këndvështrime të ndryshme, sepse mbrojtja e jetës së njeriut nuk ka qenë e nuk është kudo e kurdoherë e njëllojtë.Studjuesit  shqiptarë  në  Shqipëri  e  në  Kosovë  nisen  nga  teza themelore  se   vrasjet   për  gjakmarrja  janë  fenomen  historiko-shoqëror. Ligjësitë  e  përgjithshme  të  lindjes  dhe  të  evolucionit  të  tyre  janë  të përbashkëta,     pa      mohuar           veçoritë       vendore.      Në     kohët e lashta,     në formacionet  parashtetërore,   gjakmarrja  ishte  mjet  i  vetëmbrojtjes.  Në rendin patriakal fisnor mori përhapje të gjerë,  ndërsa  në Mesjetë filloi të kufizohej sipas parimit të talionit “sy për sy”, “dhëmb për dhëmb”.

Ky proces vazhdoi në shekujt e mëvonshëm deri në zhdukjen e plotë të saj. Vrasjet për  gjakmarrje nuk kanë qenë vetëm fenomen shqiptar, por kanë pasur karakter ndërkombëtar. Ato kanë ekzistuar, në kohë të ndryshme në vende të tjera të botës, si: në Azi, në Arabi, te hebrejtë, në Greqinë e vjetër, në Romën e vjetër, te gjermanët, te sllavët, në Kaukaz, në Korsikë e gjetkë. Diku ato janë zhdukur më herët e diku më vonë.Veçoria e Shqipërisë qëndron në faktin se vrasjet për gjakmarrje vazhduan në disa  zona më gjatë, për shkaqe të brendshme e të jashtme, objektive e subjektive.Ndër  këto,  më  kryesoret  janë:  Ekzistenca  për  shumë  shekuj  e marrëdhënieve  patriakale-fisnore,  organizimi  vetëqeverisës,  krijimi  me shumë vonesë i shtetit të pavarur shqiptar (28 nëntor 1912) dhe i së drejtës pozitive;          prapambetja e      përgjithshme        social-ekonomike, arsimore     e kulturore, forca e madhe e mentaliteteve të së kaluarës, si dhe pushtimet e gjata të huaja.Shkenca shqiptare, mbështetur me përvojën shekullore të popullit shqiptar, kundërshton si të pabazuar pikëpamjen e atyre autorëve të huaj, tëcilët  shprehen  se  gjakmarrja,  gjoja,  është  veçori  biologjike,  racore  e shqiptarëve.Gjakmarrja është dukuri sociale që ka një fillim e mbarim dhe nuk është  fatalisht  e  pashmangshme.  Evolucioni  i  kufizimit  të  gjakmarrjes shihet  qartë  në  të  drejtën  zakonore  penale  të  shqiptarëve,  në  kanunet mesjetare. Kështu psh, në Kanunin e Lekë Dukagjinit parashikohet rregulli se vetëm dorasi binte në gjak, (paragrafi 898) “gjak për gjak”, “gjaku shkon për gisht”. Ky rregull është shprehur edhe në Kanunin e Skënderbeut, në Kanunin  e  Labërisë   dhe  në  kanunet  vendore.  Gjithashtu,  në  kanune parashikohej  në  vend  të  vrasjes  për   gjakmarrje,  shpërblimi  i  gjakut (compositio). Në kundërshtim me realitetin objektiv, autorë të ndryshëm të huaj, kundërshtarë të kombit shqiptar, janë shprehur se, gjoja, gjakmarrja buron nga psiqika e shqiptarit, se shqiptarët janë komb barbar, etj.Në  parathënien  e  Kanunit  të  Lekë  Dukagjinit,  At  Gjergj  Fishta thoshte se: “Vrasja,  sipas Kanunit, dënohej, por, duke mos pasur shtet e gjyqe,  i  lihej  shteg  vetëgjyqësisë,   gjakmarrjes  individuale,  si  mjet  i vetëmbrojtjes”.  Që  këtej,  Fishta  nxjerr  konkluzionin  se  “asht  gabim të thuhet që të marrunit e gjakut shënon barbarinë e kombit shqiptar”, por buron  nga do mdorje që nuk varen prej shpirtit të këtij kombi, por prej organizimit shoqëror të tij. Rol të madh në mbrojtjen e jetës së njeriut dhe kufizimin e gjakmarrjes në të kaluarën ka  luajtur  instituti i besës dhe i ndorjes,  si  bazë  e  ndërmjetësimit  të  pajtimit,  besëlidhjes  kolektive  në kuvendet tradicionale nga Jugu në Veri e deri në Kosovë e në Mal të Zi.Faktet historike tregojnë se gjakmarrja në Shqipëri,  në kushtet e ekzistencës së  shtetit  të së drejtës pozitive, ka shkuar vazhdimisht drejt kufizimit  dhe  zhdukjes  në  pjesën  më  të  madhe  të  vendit.  Proçesin  e zhdukjes e provoi realiteti shqiptar nga vitet ’60-’90 –të, si dhe përvoja e shqiptarëve të Kosovës e në Mal të Zi. Për këtë dëshmojnë edhe të dhënat statistikore:Në  vitet  1930-1938  nga  1948  vrasje  të  gjykuara  –  42  %  ishin  për hakmarrje e për gjakmarrje.

1939 – 1944 nga 764 vrasje të gjykuara, 37 % ishin për këto motive.

1945-1955 –         153 vrasje ose      – 13 %

1956-1960 –         1.11 % për hakmarrje e gjakmarrje

1960-1990 u zhdukën krejtësisht

Mbrojtja e të drejtës së jetës në Kodin Penal përballë dukurisë së gjakmarrjes

Prof.asc.Dr. Skënder Kaçupi

Në  një  shoqëri  demokratike  vihet  në  plan  të  parë  mbrojtja  e  të drejtave dhe lirive  themelore të njeriut e posacërisht e të drejtës për të jetuar, sepse jeta është e pakrahasueshme  dhe e pazëvendësueshme me asgjë tjetër. Për këtë arsye Kodi Penal siguron mbrojtje juridiko-penale të të  drejtës  së  njeriut  për  të  jetuar,  me  anën  e  parashikimit  të  një  varg dispozitash të llojeve të ndryshme të krimit të vrasjes dhe të dënimeve penale  për  secilën  prej  tyre.  Megjithëkëtë  mbrojtje  të veçantë,  realiteti shqiptar në këtë drejtim është i dhimbshëm, pasi numri i vrasjeve e sidomos ato për motive hakmarrjeje është i madh, megjithëse trashgimia kulturore e shqiptarve      është           e        pasur me vlera   të           padiskutueshme   civilizimi     i humanizmi.Dukuria e gjakmarrjes, ndonëse ka ekzistuar në jetën e shqiptarëve, ka pasur një shtrirje më të gjërë hapësinore, duke përfshirë edhe popujt e tjerë ballkanikë e mesdhetarë  dhe një shtrirje kohore edhe pas Luftës së Dytë Botërore, por në Shqipëri vitet e fundit u ringjall  me përmasa të frikëshme. Kjo për arsye se shoqëria shqiptare nuk ka arritur të shndërrohet plotësisht në një shoqëri të civilizuar.Shqipëria ka qënë e detyruar në vazhdimësi të përballet me luftra të shumta,duke përballuar   pushtimet   e        ndryshme   të       mbrohej nga shkombëtarizimi, humbja e vlerave të trashgimisë kulturore shqiptare, të cilat i sollën cungime të territorit, varfëri ekonomike, ndikim të kulturave të feve të panjohura për  të.

Konfliktet gjenin truall të përshtatshëm për t’u zhvilluar  dhe  shpesh  përfundonin  fatalisht   me  veprime  gjakmarrjeje. Shqipërisë i ka munguar një shtet i vërtetë demokratik e kombëtar.  Në periudhën  e  sistemit  dictatorial,  shteti  ndërmori  masa  energjike  për  të luftuar gjakmarrjen, masa këto që dhanë efekte të përkohëshme, duke e ulur gjakmarrjen    në          nivele          minimale. Vrasjet           për    motive gjakmarrjeje klasifikoheshin si më të paktat në krahasim me llojet e tjera të vrasjeve. Kjo politikë  solli  një  ngrirje  të  përkohshme  të  kësaj  dukurie.  U  kërkua  të ndërtohej modeli i një njeriu të ri, i cili do i përkiste të ardhmes, që do të ishte  i  imunizuar  nga  ndikimi  i  trashgimisë  zakonore,  kulturore  dhe shpirtërore  të  brezave  paraardhës.  Kjo  dështoi  dhe  vitet  ’90  i  gjetën shqiptaret të varfër ekonomikisht e inferiorë ndaj popujve të tjerë.Vitet ’90 që përkojnë me vitet e tranzicionit, sollën ndryshime në mendësinë e njerëzve duke u lindur dukuri të reja sociale dhe bashkë me to edhe konflikte e mosmarrëveshje, kryesisht të sferës pasurore. Shteti nuk ishte në gjendje të luante rolin e tij si disiplinues e kontrollues i  këtyre proceseve. Duke ndjekur një politikë liberale, për t’ju shmangur gabimeve të  së  kaluarës,  ai  nuk  ishte  në  gjendje  të  kontrollonte  dukuritë  e  reja ekonomike–sociale.Mosndërhyrja  e  shtetit  bëri  që  individë  të  caktuar  të  kalonin  në vetgjyqësi deri në vrasje. Organet e drejtësisë nuk ishin në lartësinë e duhur për  kapjen  dhe  dënimin  e  këtyre  personave,  çka  çoi  në  mosbesim  të njerëzve ndaj  institucioneve të shtetit dhe kërkimin e hakmarrjes  nga vetë këta persona. Po t’i shohej kësaj dhe rilindja e hasmërive të vjetra dhe moszbatimi i ligjit, sidomos i atyre ligjeve që sjellin konflikte sociale, siç është ai për ndarjen e tokës, për ndërtimet pa leje, për pushtimin e tokave etj., atëherë       merret         me  mend  se  çfarë  shtrirje  po  merr  dukuria  e hakmarrjes në Shqipëri.Përmasat që kanë marrë vrasjet, në përgjithësi dhe ato për hakmarrje e gjakmarrje, në  veçanti, kërkon një veprim kolektiv të bashkërenduar të organizatave shtetërore e joshtetërore,  i  cili do përmbante ndërhyrjen e karakterit institucional,  ligjor,  social e educative.Rol të rëndësishëm ka zbatimi pa lëshime i ligjit, sidomos nga ana e policisë  kriminale,   e  prokurorisë  dhe  gjykatës,  të  cilat  janë  organe shtetërore  të specializuara  me kualifikim përkatës. Policia i ka të gjitha mundësitë, jo vetëm  për përcaktimin e personave–kriminalë të mundshëm, por edhe për ndërhyrje në kohë së bashku me  pleqësinë e fshatrave ose me ndërmjetësit e        komisionet e        ndërmjetësimit           për    pajtimin e mosmarrëveshjeve           ose  konflikteve  të  ndryshme,  që  të  mos shpien  në vrasje. Prokuroria të zhvillojë hetime të plota, të gjithanëshme, të shpejta e objektive.Zbatimi i dënimeve të drejta e të mbështetura në ligj nga gjykata kundër fajtorëve, ka efekt ndëshkimor për ta dhe efekt parandalues për të tjerët.Parandalimi i vrasjeve nuk u përket vetëm organeve të specializuara, por e të gjitha  organeve     shtetërore, të cilat kanë për detyrë njohjen dhe zbatimin       e        përpiktë      të       ligjeve,        mirëformimin   e zgjidhjen e mosmarrëveshjeve e të konflikteve  të ndryshme, që shpien  deri në vrasje.Çdo qëndrim indiferent, çdo zgjidhje e pambështetur në ligj apo për hatëre  e  rryshfete,  sjell  pasoja  të  rënda,  sepse  vetëgjyqësia,  hakmarrja vetjake, trondit besimin e njerëzve te ligji dhe i lë vend zbatimit të Kanunit. Në shtetin e të drejtës nuk ka dhe nuk duhet të ketë dualizim midis ligjit dhe kanunit. Mendoj se kanë qënë teper të dëmshme praktikat kur zyrtarë të ndryshëm,  që përfaqësojnë organe shtetërore, marrin pjesë në pajtimin e gjaqeve, duke kaluar tej kompetencave të tyre, deri në  kompesim në kurriz të ligjit.Në vend të  shkonin dhe t’u  luteshin palëve që të pajtohesh, atyre do t’u  duhej         t’u  krijonin  bindjen  mbi  domosdoshmërinë  e  pajtimit,  duke demonstruar se ligji është fuqiplotë   dhe  në  zbatim  të tij nuk do bëhej asnjë lloj lëshimi për askënd.Zgjidhja me pajtim e konflikteve,  si edhe falja e pajtimi i  hasmërive në  kohën  e tanishme do të luanin  rol  të rëndësishëm  për  të siguruar mbylljen  e plagëve sociale e të armiqësive  në mes familjeve  të ndryshme.Nisur nga gjendja e krijuar pas rishfaqjes së vrasjeve për hakmarrje e gjakmarrje, vitet e fundit, me  pasoja  tepër  të  rënda, instituti  i faljes së gjakut dhe i pajtimit  luan një rol të madh në parandalimin e gjakderdhjeve të reja. Organizimi i Komisionit Qëndror të Pajtimit të Gjaqeve, nga akti i mbledhur me inisiativën e Kuvendit të Republikës, krijimi i komisioneve të pajtimit të gjaqeve janë  hapa të  rëndësishme  për  institucionalizimin  e masave  organizative,  për ta ngritur  në nivel më të lartë e për të bërë më faktike pajtimin  e gjaqeve.Krijimi     i   Fondacionit   “Zgjidhja   e   Konflikteve   dhe   Pajtimi   I Mosmarrëveshjeve”, si dhe krijimi i institucionit të ndërmjetësit me cilësi morale, intelektuale dhe profesionale, do të luante rol në pajtimin e në uljen e numrit të vrasjeve.Roli  i  familjes  dhe  i  shkollës  në  edukimin  e  njerëzve           kundër ndjenjës  së  hakmarrjes,  roli  i              mjeteve  të  informimit  publik,  i  partive politike,  i  organizatave  e  shoqatave  të  ndryshme,  i  opinionit  publik, bashkëpunimi    me   shtete   të  tjera  e  organizma  ndërkombëtarë,  janë, padyshim, aq të rëndësishme    për parandalimin e veprave penale të vrasjeve  dhe për të mbrojtur, në këtë mënyrë, jetën e njerëzve.Rol  të  rëndësishëm  në  mbrojtjen  e  jetës  nga  gjakmarrja  luan ndërhyrja ligjore. Kodi Penal, me anën e sanksioneve penale, si burgim deri 25 vjet ose burgim i përjetshëm, ndikon mbi personat për të mos kryer vrasje. Megjithë ndryshimet në Kodin Penal dhe konkretsht në nenin 78, i cili ka ashpërsuar masën e dënimit për vrasje për motive hakmarrjeje, do ishte  domosdoshmëri  që  të  parashikohej  si  vrasje  e  cilësuar  dhe  jo  të përfshihej në konceptin e përgjithshëm të vrasjes me paramendim, që zbeh rrezikshmërinë  shoqërore të vrasjeve.Po kështu në ligjin e mësipërm është bërë ndryshim në veprën penale të  kanosjes,   parashikuar  nga  neni  83,  duke  u  shtuar  83/a  me  këtë përmbajtje:  “Kanosje  serioze  për  hakmarrje  ose  gjakmarrje  që  i  bëhet personit nga të miturit për t’u ngujuar”. Kjo është vendosur për të lehtësuar zgjidhjen  e  problemit  të  personave  të  ngujuar  në  shtëpi  nga  frika  e gjakmarrjes edhe në dispozita të posaçme të drejtuara kundër atyre që me kanosje serioze  pengojnë lëvizjen e lirë të të afërmve të vrasësit dhe i detyrojnë të mbyllen brenda.Për  sa i takon  së  ardhmes së  gjakmarrjes,  mendoj se ajo duhet të jetë    relikë e së   shkuarës           dhe të         kujtohet      si       relikë e të parëve të shqiptarëve.